Skip navigation

Category Archives: Martin Heidegger

Thus Spoke Zarathustra

Image by kian1 via Flickr

Sceptic:  For me Nietzsche is one of those who do philosophy departing from a wound, from a deep-seated internal problem… The wound is internal to Nietzsche but the source of this wound is external, so you see, he is in-between. He attacks both sides at the same time, there is a profound neither/nor relationship, an endless struggle between the life drive and the death drive in Nietzsche’s books. As for Hegel, I’m not so sure what kind of a man he was. His philosophy doesn’t seem to give me “the kicks” as you say. But to me Hegel is sobering, and that is what I require. In Kant’s books you see everything divided and subdivided into sections and subsections. And you see Kant’s idea is there in three books. I find the life philosophy-academic philosophy distinction ridiculous and luxurious for our times. It deprives us of many great philosophers. Nietzsche’s is neither academic nor life, but a kind of open philosophy; philosophy without the final judgment. Nietzsche has never said and will never have said his last word.

Stoic: Never?

Sceptic: And that there is no such last word or final judgment is itself Nietzsche’s last word and final judgment. It is with Nietzsche that we come to realize this paradoxical situation, this vicious cycle, within which we have come to be entrapped.

Stoic: But Nietzsche also makes us ask, what would be the price paid to escape from this vicious cycle?

Sceptic: That’s indeed another thing that he does. It is precisely because of these endless questions leading to one another, each question the answer of another, and this incompleteness of his philosophy is only one of the reasons that make Nietzsche attractive for many. The second is this: Nietzsche has four-five teachings, the first one is, which for me is the most important, that “knowledge is perspectival by nature.” As soon as he says this, his philosophy becomes an opening up to a new field for thought and life. Everyone can enter Nietzsche’s new space and take what they want, it is like a toolbox. There is something for Hitler in that work, something else for Bataille, for Heidegger, Freud, so you see how clear it all becomes in this context, what he means when he says on the title-page of Thus Spoke Zarathustra, “A book for no one and everyone.” You can translate this as a book for everyone who will understand but at the same time for no one, since no one can completely understand what exactly Nietzsche means. This formula is applicable to his philosophy as a (w)hole, a philosophy for none and all at the same time. And there is no (w)hole of Nietzsche’s philosophy to be comprehended as a (w)hole anyway. This attitude would reduce “Nietzsche” to its bare bones when in fact it is a very fleshy writing. It wouldn’t be fair on Nietzsche. Mine is a stance from which I try to justify Nietzsche, save him. It is the tendency of most readers of Nietzsche to be his advocate. And yet I now realize that this attitude, too, is not so true to the spirit of Nietzsche. And this is the reason why I distanced myself from Nietzsche, after witnessing what has been happening in the world for the last one hundred years, since Nietzsche’s death. You might as well read “there can be no poetry after Auschwitz,” as “there can be no philosophy after Auschwitz.” Or you at least become compelled to admit, “after Auschwitz it becomes very difficult, almost impossible to unconditionally affirm Nietzsche’s philosophy.” You might, and you should, feel the need to introduce a distance between yourself and Nietzsche.

Stoic: Another paradoxical situation emerges here, for Nietzsche is himself against himself in this respect and on this subject.

Sceptic: Yes, he is indeed.

Stoic: And this indicates a self-deconstructive reading at work, that is, you are already deconstructing your own reading as you read Nietzsche.

Sceptic: But isn’t this a natural outcome of philosophical thinking? I think Nietzsche’s grandest illusion was his excessive self-assurance, a pathological self-confidence which led him not to use his critical eye in relation to himself as much as he did in relation to others. He perspectivizes truth but he never situates himself in the nineteenth century as a priest who had been influenced by the likes of Wagner and Schopenhauer; he never comes to terms with his finitude, and so he never manages to reconcile himself to life.

Stoic: In 1889, when his passage to the other side is semi-complete he is about forty-five.

Sceptic: Yes.

Stoic: The most interesting aspect of his work is its posthumousness. He left behind a multiplicity of texts in complete silence and yet all his work, this multiplicity of texts, is itself an unceasing and singular voice at times causing nausea. When one is looking at this oeuvre one wonders what kind of a will to power is Nietzsche’s, it’s not clear, some say it should be translated as will towards power. I think will to power and will to nothingness are one and the same thing. Will towards power and being towards death are the two constituent parts of becoming what one always already is. And what use of a will to truth if it is not in the service of becoming true to one’s being. Perhaps if his work had not been interrupted by illness, he, and we with him, would have been better able to make sense of these circular movements of thought.

Sceptic: Nietzsche’s working method involves taking notes as he walked… And then revising those notes…

Stoic: …Organize those thoughts, put them in order? But it’s different when Zarathustra speaks. He wrote Thus Spoke Zarathustra locked in a room, sitting in a chair in front of a table on the mountains after his devastating Lou Andreas-Salomé experience. There is a close relation between aphorisms and steps, fragmentary writing and walking. It is the same in the case of other aphorism writers, there are flashes of insight involved, always fragmentary, little thoughts complete in themselves and yet to be formulated in relation to one another. Nietzsche’s process of thinking is itself discontinuous, fragmentary; it’s an attempt to give birth to partial objects without relation to an external idea of wholeness. As soon as something strikes him he feels as though if he doesn’t put it down immediately he never will. And since he thinks about the same thing from different perspectives through a period of time, the result is a plurality of partial objects all somehow linked to one another rather than to a whole outside them. He didn’t have time to make sense of all he thought. His thought was larger than his life. He used to write so rapidly but still his infinite speed of thought always left his writing behind.

Sceptic: If only he had lived longer and thought with less speed.

Stoic: Perhaps he could have finished the work of his life in a much more precise way. If he were able to write a second Ecce Homo at sixty years old, he could have survived his thought. But of course I’m assuming too much here.

Sceptic: Actually it is good to throw some light on where Nietzsche is coming from and where he is heading towards. It makes visible the great potential of Nietzsche’s thought; explicates the possibilities of new ways of thinking and living it has to offer.

Stoic: In a new light everything becomes other than itself.

Sceptic: Plato criticized his own concept of the Idea later in life. Perhaps if Nietzsche had lived longer he would have had a critical look at his earlier work.

Stoic: The other day I had a look at On The Genealogy of Morality as a preparation for our conversation. In it I saw Nietzsche thinking about two hundred years ahead of his time. And this prophetic stance is not very common among philosophers. Usually poets tend to tell of the future.

Sceptic: Poets do tend to have messianic expectations.

Stoic: Yes, poets too operate at messianic levels but Nietzsche is assured that what he thinks will take place in the future will actually take place; he believes in the truth of what he assumes. And worst of all, we now see that what he thought would happen is really happening. Have a look at what he says:              

What meaning would our entire being have if not this, that in us this will to truth has come to a consciousness of itself as a problem? … It is from the will to truth’s becoming conscious of itself that from now on—there is no doubt about it—morality will gradually perish: that great spectacle in a hundred acts that is reserved for Europe’s next two centuries, the most terrible, most questionable, and perhaps also most hopeful of all spectacles…[1]

He sees the rise of Nihilism. And we see him say this in Genealogy published in November 1887. It has been 117 years and we can say that his prophecy has proved to be true for the first 117 years out of 200. On this account we can bet that this truth will increasingly maintain its truth status in the remaining 83 years. Looking backwards he tells of the future. With a messianic force he writes Ecce Homo in which he proclaims himself Christ and Dionysus. What he means by that self-fashioning is that he has passed across the Nihilism, went through the will to nothingness and reached the point after the fantasy is traversed where Christ and Dionysus confront one another. But Nietzsche never says that he is the overman. Nietzsche, in Ecce Homo, fashions himself as the one who remains the man who wants to die. In Gay Science we see the theme of God’s death merging with the story of a madman wandering around with his lamp, looking for God. He distinguishes two forms of Nihilism: one is an active nihilism he associates with destruction, the other is an exhausted and passive nihilism he identifies as Buddhism.

Sceptic: Perhaps it’s true; today we know the West is turning towards the East.

Stoic: He sees not one, but two distinct futures of a Nihilist Europe. But I don’t really get what he means when he says he has himself overcome nihilism. Has he really overcome nihilism or is it just wishful thinking?

Sceptic: I don’t know whether he has or he has not overcome nihilism, but what I can say concerning why he thinks in that way is this: In a nut-shell nihilism is the absence of “where” and “why,” or “direction” and “intention.” Nietzsche is convinced that he is showing humanity a new direction towards which to head. His project of revaluing the values is itself an attempt at overcoming nihilism, but this attempt only partially overcomes nihilism, for even after all the values are devalued there remains the new values to be created out of the ruins of the old. Revaluation cannot be completed unless destruction is left behind and creation takes its course.

Stoic: Absolutely. Nihilism is necessary for the devaluation of values, but should be left behind before revaluing the values. So nihilism is a useful tool in turning the existing order against itself but when it comes to creating the new it is nothing other than an enemy. Nietzsche’s discourse is almost a Marxist discourse without Marxist terminology. To see this aspect of Nietzsche more clearly let me give you a brief account of the master-slave relationship in Hegel and Nietzsche. For Hegel everyone is a slave and some slaves, out of a dissatisfaction with slavery, fight to death for mastery, win the fight, and through recognition by the slaves as the masters, become masters, and dominate the slaves. Dialectical process, however, does not end there and in the next stage, and “as history has shown us” in Marx’s words, since in time everything turns into its opposite, slaves eventually become masters. Whereas for Nietzsche from the beginning there are masters and slaves, which he calls active and reactive forces, but the ones who play the role of masters are in fact the slaves and the slaves the masters. So what Nietzsche wants to say is that slaves dominate the masters because of the false values upon which human life is built. Reactive forces are the slaves who occupy the master position and active forces are the masters who occupy the slave position. It is always the reactive forces who win because their reactions are contagious and it is extremely easy for them to multiply themselves and degenerate the others. The active forces, however, although they are the strong ones, are always crushed under the false value system created by the reactive forces. If Hegel is saying that everything eventually turns into its opposite and the roles are reversed only after a struggle to death, Nietzsche is saying that the roles are always already reversed and the way to set things right, rather than passing through reversing the roles, passes through a revaluation of all values on the way to a new game. How would you respond to that?

Sceptic: Well, Nietzsche looks at things otherwise. Through eternal recurrence everything is continually inverted into the spotlight and everything turns into something other than itself in time. So he comes to the conclusion that everything is so reversed that the weak wins. That’s what he sees as the outcome of nihilism. In Nietzsche’s world what everyone understands from improvement is in fact the opposite of the real meaning of improvement. Look what he says, 

One should at least be clear about the expression “be of use.” If by this one intends to express that such a system of treatment has improved man, then I will not contradict: I only add what “improve” means for me—the same as “tamed,” “weakened,” “discouraged,” “sophisticated,” “pampered,” “emasculated” (hence almost the same as injured…)[2]

Stoic: I admire him for what he achieved but at times doesn’t he become more than self-confident. I occasionally feel that he saw himself as a prophet.

Sceptic: Well, it is obvious that he suffered from a certain megalomania. No doubt he lacked self-critical eyes.

Stoic: Does he give you the feeling that he regarded himself a prophet from time to time? Could he have thought he was revealing the word of God?

Sceptic: The thinker talking through Zarathustra’s mouth has that prophetic quality. Zarathustra is himself a prophet. There are various speculations concerning Nietzsche’s entry into the realm of madness. When it occured and so on. Some say when his books are read with a clinical intent there is no trace of madness in his work. I don’t agree with this. Already in Zarathustra there is a deterioration of his thought processes. An exaggerated self-confidence appears in Ecce Homo. But to be considered a prophet is what Nietzsche dreaded most. He says it in Ecce Homo: “I have a terrible fear that one day I will be pronounced holy.”

Stoic: One still wonders whether he is the first prophet without a God, if he thought himself to be the first prophet without a God, and with this thought he went off the rails?  

Sceptic: Are you listening to what I’m saying? 

Stoic: He also sees himself as the disciple of Dionysus.

Sceptic: Have you heard what I’ve just said?

Stoic: He signed Dionysus the last letter he wrote to Strindberg.

Sceptic: And Crucified at the same time. Nietzsche’s thought is full of paradoxes. Perhaps that’s one of the reasons why it is a philosophy for everyone. On any topic, on this or that subject, there is this perspective and there is that. You can choose whatever works for you and ignore the others. But that’s not what I’m really concerned with. The contradiction at the heart of Nietzsche is that his theory of eternal return and the becoming of overman cancel each other out. There are two distinct layers of time at which Nietzsche’s teaching operates. First is the linear time of history, the time in which animals live, it is a measurable time. Birth, reproduction, internalisation, metabolism, dissolution all take place in this time; it is the time of life and death. The exact opposite of this time is the circular time of the spirit. It is a time that transcends the linear time and the physical world. It is a product of man’s dissatisfaction with the physical world; a will to go beyond the physical and/or outside time. He conceived of both of these forms of time (Aeon and Chronos) and he existed in both at the same time. He was a man who knew that there is nothing outside physical time and/but who still strived to go beyond this time.

Stoic: How agonizing is that? I think it is none other than himself he is talking about when he says,

Precisely this is what the ascetic ideal means: that something was lacking, that an enormous void surrounded man—he did not know how to justify, to explain, to affirm himself: he suffered from the problem of his meaning. He suffered otherwise as well, he was for the most part a diseased animal: but the suffering itself was not his problem, rather that the answer was missing to the scream of his question: “to what end suffering?”[3]                 

All his life he tried to make sense of the inordinate measure of suffering and privation he had to endure. In vain he looked for a way of exposing “the vanity of all human wishes.” He was dissatisfied with his life and he hated himself for that. He kept resisting the Stoic within himself. But his Sceptic side was incapable of putting something other than the teachings of Socrates in the place left empty by the demolition of his Stoic side. He equally resented having remained under the shadow of Socrates. To escape from Socrates he attacked Plato’s metaphysics of presence and did this with the tools he borrowed from Heraclitus; a pre-Stoic philosopher who has deeply influenced both the Zeno of Citium, who was the founder of Stoicism, and the Zeno of Elea, who explained how it could be possible for a tortoise to pass Achilles in a race. If you look at the latter Zeno’s paradox carefully you see that what he wants to say with all his arrow business is that there can be no motion out of immobility. Yes, the arrow is at rest at every instant and the mind unites those individual instants each a picture in itself. What the eye receives is already what the mind’s synthesizing force creates. We see the arrow in motion when in fact it is, at every instant of its existence, at rest. You see where Zeno is coming from there. He is coming from Heraclitus’ idea that “one cannot step into the same river twice.” The river which is stepped into is a different river at each instant of its flow. You can see that Heraclitus is making a distinction between the flowing water and the bed in which it flows. It is Heraclitus who first splits time. So Zeno finds himself in a split time and can say that before rational thought unites time there is no movement to be perceived.

Sceptic: But this means that Zeno thinks reason creates something out of nothing, or movement out of immobility.

Stoic: And this is very similar to the foundational truth upon which Epictetus builds his therapeutic philosophy. Epictetus says that we create our history, our past, present, and future. It is up to us to change the way we perceive things, put them in a new light, see ourselves differently, and act in way which would be in harmony with nature, in accordance with reason, and for the benefit of all. Epictetus doesn’t see the care of the self as other than the care for the other, he reconciles the interior and the exterior of the subject. So knowledge is a construct of the synthesis of the internal and the external; we project what we have introjected. Between projection and introjection there is a synthetic activity that unites the internal and the external, or the psychic and the material. And a balance between the truth of what’s really going on outside and how the subject perceives this truth is a sign of health. An internally constituted external authority, the truth of universal humanist rationalism, governs the subject in harmony with nature. Listen to what nature says to you and you will know the right thing to do, truth is of nature, say the Stoics. But Plato says: “I, the truth, am speaking.” How megalomaniac is that?

Sceptic: It is quite megalomaniac indeed. And that is the Platonic side of Nietzsche, an exaggerated self-confidence.

Stoic: But with the thought of eternal return Nietzsche is shattered. He realizes how random and chaotic life is and I think his thought of eternal return is a response to his fragmentation at the time he was in Turin. The contingency of all things led him to formulate the eternal return, a circular time with no beginning or an end. In this circular time “a throw of the dice will never abolish the chance,” as Mallarmé put it. So after the nihilistic fantasies and Dionysian hallucinations are traversed the new age of bliss begins for the ones who have learned to learn from what happens to them in this life and rather than fall into the wound pass across it and affirm life as it is. Amor fati is both the driving force and the outcome of the eternal return. Everyone is born free. One who loves one’s fate whatever happens is free. It is a very Stoic thought; as long as the mind is free who cares about the body in chains. But this is not to despise the body, on the contrary, Stoics do care about their bodies; cleanliness, appetite, health, good behaviour, humour, kindness, affirmative attitude; it is a very naturalist social philosophy.

Sceptic: I didn’t know that you were so off the rails. If I understood you correctly, in eternal return there is no room for Darwinist linear evolution. Evolution is peculiar to linear time. Nietzsche is after finding a new form of progressive movement in complicity with the circular movement of time. The idea of eternal return is a very vague formulation of what he was really after. It is Bergson who came closer to saying what Nietzsche wanted to say. In his Creative Evolution Bergson investigates Zeno’s paradox and comes to the conclusion that Zeno’s idea that there can be no movement in-itself because time is infinitely divided within itself is not sufficient to theorize a practical and creative evolutionary process other than a linear progress. Bergson says that cinema achieves what Zeno thought was impossible. By creating motion pictures out of pictures at rest at every instant he introduces mind as a projection-introjection mechanism just like a camera. “But while our consciousness thus introduces succession into external things, inversely these things themselves externalise the successive moments of our inner duration in relation to one another.”[4] Bergson doesn’t differ from Zeno as much as he thinks he does, in that, it was Zeno who said mind projects what it had introjected. And this projection-introjection mechanism is a binding-splitting force at the same time. It binds the subject to the social as it splits the subject within itself, right?

Stoic: Well, almost. It is a matter of working through ways of dealing with history, with the contingency of every event and the randomness of what happens to us in time. Stoics look down on death and suffering. They say that which has happened cannot be changed in linear time, but in circular time everything can be changed in perception and then projected onto the present so as to leave behind the traumatic incident and move on towards becoming present. So, you see, you are always already present and yet this presence is always changing in relation to your past and future, and hence while you are always present you are never present, you are always a non-presence becoming present. So the way in which you relate to your past, the way in which you read your history, determines your actions at present, so why don’t you read your past in such a way as to enable yourself to become self-present. It is about creating the self so as to create itself as a perpetually renewed self-presence. It is not out of nothing that something is created, there never is nothing for the self. You can see that it is all very closely related to the thought of death in Stoics. “Let death and exile and everything that is terrible appear before your eyes every day, especially death; and you will never have anything contemptible in your thoughts or crave anything excessively.”[5] It is one of his principal doctrines always to start from sense-experience. Life is a process of breaking down and remaking the sense of experience. 

Sceptic: And after his intense sense-experiences Nietzsche dies, leaving behind words that have long ago ceased to be his. Writing is a process of transforming the sense-experience to make it visible for the others. But at the same time writing is itself a sense-experience. And in Nietzsche we very occasionally see writing about the experience of writing. There is an intense meditation on the affective quality of language in Nietzsche.   

Sceptic: But he is partly blind to what’s going on not only inside him but also outside him.

Stoic: He gets too excited about the affect of language. And together with the will to experience more of it he falls on the side of total dissolution. He pushes his thought to its limit after which there is nothing, but he goes on and in utter dismemberment he finds himself. But when he finds himself he is already dismembered and so finds that there is no self outside the social. To find that out he had to push his thought to its limit and pay the price with the loss of his mental health. Perhaps he was a bit too aggressive towards the Stoics who could have shown him a way out of his dilemma: “Remember that what is insulting is not the person who abuses you or hits you, but the judgement about them that they are insulting. So when someone irritates you be aware that what irritates you is your own belief. Most importantly, therefore, try not to be carried away by appearance, since if you once gain time and delay you will control yourself more easily.”[6] But Nietzsche was busy with struggling with Stoics for their rationality and universality.

Sceptic: Well, Nietzsche’s aim has never been to write therapeutic prescriptions for the ill. He sees this as taming. And yet this is what he is doing. With Nietzsche therapy and critical theory confront each other. “With priests everything simply becomes more dangerous, not only curatives and healing arts, but also arrogance, revenge, acuity, excess, love, lust to rule, virtue, disease; though with some fairness one could also add that it was on the soil of this essentially dangerous form of human existence, the priestly form, that man first became an interesting animal, that only here did the human soul acquire depth in a higher sense and become evil—and these are, after all, the two basic forms of the superiority of man over other creatures!…”[7]  Here he is talking about Christianity and Buddhism, but you can imagine the same criticism directed against not only Plato but also the Stoics. Nietzsche’s sees the Jews as the beginners of “the slave revolt in morality.”[8] You see, he is after an attitude to life that would be neither Jewish nor Greek. And the common ground on which both the Greek and the Jewish civilizations are built is an assumption that man is superior to other animals. It is not difficult to see where he is coming from if you remember that Christians thought Jews to be as inferior as animals. As for Buddhism, it is passive nihilism, a will to nothingness, for what is Nirvana if not a mystical union with God, with nothingness. After dissolving all these belief systems in a universal cesspool Nietzsche moves on to a revaluation of all values in the light of the Genesis in The Old Testament: “At the beginning was the word.” But what God is, for Nietzsche, is precisely this: nothingness. It doesn’t start from nothingness, it starts with language, and everything comes from language which has neither a beginning nor an end.

Stoic: But I think you are missing Nietzsche’s point there. For there is a pre-linguistic domain which is not nothingness, but something in between nothingness and everything that there is, that space between is the realm of partial objects which serve the purpose of relating to the world even before the language is acquired. And with this he comes back to what Zeno was saying. At the beginning there is no-motion, but that state of the being of things is not perceivable, for the mind unites partial-objects to form a sequence of events, before which there is nothing perceivable. Zeno says, movement in-itself and for itself is impossible because there can be no movement prior to the synthesis of the individual states of being at rest. But with cinema we see that motionless pictures are put one after the other in a particular sequence and when the film revolves a continuity of images, a flow of pictures is created. There is the illusion of one continuous motion of events when in fact each event is a motionless picture in itself.

Sceptic: But if it cannot be perceived how can you say that at the beginning there is nothing and immobility?

Stoic: Well, that’s not what I’m saying. There is nothing at the beginning precisely because nothing can be perceived before the beginning. You see, there is the absence of something, there is nothing as the object of perception. You have to assume that beginning itself has no beginning so that you can begin living, acting, and doing things. Otherwise how can you live with the thought of being surrounded by nothingness and death at all times? Death is where you cannot be. It is absolutely other to you, its presence signifies your absence and inversely. Perhaps we should have said there is nothing before the beginning and after the end. That fits in better with everything.

Sceptic: Yes, and with this sentence the riddle is solved to some extent; it is not a matter of beginning or ending; everything is in the middle, and nothing is before the beginning and after the end. The eternal return has neither a beginning nor an end.

Stoic: Even when you die your body is still in the process of dissolving; you dissolve into other things and become something else. It is not resurrection I’m talking about here. Nor is resurrection what Nietzsche attempted to theorize with the thought of eternal return, but a very materialist understanding of nature and its relation to man. Nietzsche never says what exactly the eternal return means but from what he says we come to a grasp of what it might mean. Let me quote Nietzsche at length. In this one of the best descriptions of what the eternal return might mean we see Zarathustra talking with a dwarf about time, the moment as a gateway to possibilities, and the passage of time.

 ‘Everything straight lies,’ murmured the dwarf disdainfully. ‘All truth is crooked, time itself is a circle.’

‘Spirit of Gravity!’ I said angrily, ‘do not treat this too lightly! Or I shall leave you squatting where you are, Lamefoot—and I have carried you high!

‘Behold this moment!’ I went on. ‘From this gateway Moment a long, eternal lane runs back: an eternity lies behind us.

‘Must not all things that can run have already run along this lane? Must not all things that can happen have already happened, been done, run past?

‘And if all things have been here before: what do you think of this moment, dwarf? Must not this gateway, too, have been here—before?

‘And are not all things bound fast together in such a way that this moment draws after it all future things? Therefore—draws itself too?

‘For all things that can run must also run once again forward along this long lane.

‘And this slow spider that creeps along in the moonlight, and this moonlight itself, and I and you at this gateway whispering together, whispering of eternal things—must we not all have been here before?

‘—and must we not return and run down that other lane out before us, down that long, terrible lane—must we not return eternally?’[9] 

You see, what renders the eternal return possible is saying yes to difference in repetition. The eternal return is Nietzsche’s grand conception which excludes all binary opposition and defies the binary logic of being and non-being. You can see that it is far away from what Diogenes Laertius was saying concerning the relationship between absence and presence. For Laertius where there is absence there can be no presence and inversely. But Nietzsche thinks that being and non-being, presence and absence are intermingled, are the two constitutive parts of becoming. One side of becoming accomplishes its movement while the other fails to accomplish its movement. So the persistence of being can only take the form of becoming. It is the becoming of being that counts as the immaculate conception of the eternal return. The eternal return is not a metaphysical concept, rather it renders possible attachment to the material world, the world as it is before turning into a fable in and through a linear narrative of history. The eternal return is a tool for interpreting the world in its infinity and finitude at the same time, and its legacy lies in its rejection of both a purely transcendental and a purely immanent interpretation of the world. When Nietzsche makes the dwarf say “everything straight lies[…] all truth is crooked, time itself is a circle,” he is pointing towards an ethical imperative, namely, that one must give free rein to the unconscious drives so that in time, as these drives are let to manifest themselves in and through language, it becomes apparent that it is ridiculous to repress them for it is repression itself that produces them; so the more one represses them the more one contributes to their strengthening. As you see what at stake here is a way of governing the self in relation to others. Eternal return is will to power and will to nothingness at the same time, it is the name of the process of becoming through which the subject becomes other than itself. This becoming other than itself of the subject is in the form of an emergence of the new out of the old, that is, realization of an already existing possibility and will towards its actualisation through this realization. So the subject assumes what it was in the past and upon this assumption builds its present as already past and yet to come. It is in this context that Foucault says genealogy is “a history of the present.”

Sceptic: Very interesting. You seem to have figured out the ways of passing across the avenues Gilles Deleuze opened in the way of explicating the meaning of eternal return and its use. Look at what he says in a passage, perhaps the most lucid articulation of Deleuze’s conception of time and its passage in Nietzsche and Philosophy:

What is the being of that which becomes, of that which neither starts nor finishes becoming? Returning is the being of that which becomes. “That everything recurs is the closest approximation of a world of becoming to world of being—high point of the meditation.” [Will to Power, 617] This problem for the meditation must be formulated in yet another way; how can the past be constituted in time? How can the present pass? The passing moment could never pass if it were not already past and yet to come—at the same time as being present. If the present did not pass of its own accord, if it had to wait for a new present in order to become past, the past in general would never be constituted in time, and this particular present would not pass. We cannot wait, the moment must be simultaneously present and past, present and yet to come, in order for it to pass (and to pass for the sake of other moments). The present must coexist with itself as past and yet to come. The synthetic relation of the moment to itself as present, past and future grounds its relation to other moments. The eternal return is thus an answer to the problem of passage. And in this sense it must not be interpreted as the return of something that is, that is “one” or the “same.” We misinterpret the expression “eternal return” if we understand it as “return of the same.”[10]

Stoic: It is true. Let me explain. With the big-bang a substance of infinite intensity begins its still ongoing process of expansion-contraction. And this process must always already be complete for it to even begin taking its course of becoming; everything happens at present and for that reason there is neither a beginning nor an end of time. The force combinations are infinitely repeated but because of its previous repetition the quality of the forces themselves change and give birth to its becoming different from itself through repetition of what it assumes itself to be in relation to time. So the subject always already is what it strives to become and yet the only way to actualise this becoming what one is is this: one has to realize that what one is striving to become is already what one is. All the configurations have to repeat themselves eternally for the return of the same to take place. But when this same returns one sees that it has never been the same but always already different from itself. When the future comes it becomes present, the subject is always at present and can never know what it would be like to exist in another present. There is nothing and the present.

Sceptic: Eternal return is the first conceptualisation of the death drive. It is not death drive but it operates the way death-drive operates, and since none of these have any existence outside their operations they are the two different forms the same content takes. The subject of the eternal return wills nothingness and this willing nothingness always returns as a will to power. You can see that Nietzsche uses this grand conception of the relationship between creation and destruction to invert destructive and reactive Nihilism into the spotlight; he turns Nihilism against itself through the thought of eternal return as the thought of becoming other than what one thinks one is. What was repressed and locked into the unconscious once turns into its opposite and becomes the order of the day in a new light and in another time. In this light time is itself the fourth dimension of space. That is how Nietzsche can see the rise of Nihilism in its material, historical conditions. We all come and keep coming from inorganic substance and will end up there. Nietzsche’s confrontation with truth was the confrontation of brain with chaos. And out of this confrontation emerges the truth of the death drive, the will to nothingness disguised as the will to truth, the internally constituted external governor of a Nihilistic Europe.

Stoic: Yes. They are in our midst and yet exterior to us. We are surrounded and governed by nothingness and death which have neither a beginning nor an end. Well, at least not for us, who are those governed by them. For when we die we are nowhere to see our dead bodies or experience death as our own. Death occurs where there is the absence of my self’s sense-experience, all the rest is a process of being towards death, dying, becoming-dead. When death finally arrives even my name ceases to be mine, or rather, it is realized that even my name has never been mine. There remains no one to carry out my life in my name once death is here.

Sceptic: Death and nothingness are interior and exterior to us at the same time. Most of us, however, keep the thought of death at bay at all times; those of us are the ones who live their lives without thinking about death, for they think, in a Spinozan fashion, that “he who is free thinks of nothing less than of death and his meditation is a wisdom not of death but of life.” This is the time of good-sense where everything is identical and everything can be substituted by something else.

Stoic: The will to power and the will to nothingness reverse the roles. We break down as we go along the way towards the completion of passing across the field of partial objects.

Sceptic: Precisely. You told me what I was trying to tell you.  And what is thought worth if it is not in the service of the present? Sacrificing the present by scarfacing yourself for the sake of a better future face is itself the worst thing that can be done to your face at all times. In vain is he/she who strives for immortality.

Stoic: Let us move on to the subjects of finitude and infinity, then. Here is a question for you: Are we finite becomings or infinite beings?

Sceptic: We might as well be neither or both of these. It’s a matter of taste depending on whether you see being alive as a process of dying or a process of living.

Stoic: I think we who are alive, or at least think we are, are infinite beings by nature, but turn into finite becomings in and through our cultures. I say we are infinite beings because infinity has no beginning or end, so it’s impossible for an infinite entity to be a becoming, only a being can be infinite, whereas a finite entity has a beginning from which its becoming starts taking its course and comes to a halt at the end. Since the concept of time is a cultural construct imposed on nature by human beings, because we see other people die, we have come to imagine that we are limited by finitude and surrounded by infinity, when in fact it is the other way around; that is, we are infinite beings and death constitutes an internal limit to our being in the world, giving birth to our idea of ourselves as finite becomings. Do you understand?

Sceptic: Yes I do. We don’t have to strive for immortality, for we are always already immortals who are incapable of realising their immortalities.

Stoic: Shall we leave it at that, then?

Sceptic: Let’s do so.

Stoic: No last words?

Sceptic: None at all.

Stoic: No worst of all words.

Sceptic: None worse than last words.

Stoic: Well then, the end to which we are all devoted shall be to raise our glasses to this worsening suffering!

Sceptic: To what end last words?

Stoic: To what end suffering?

Stoic and Sceptic: Oh, dear!  

[1] Friedrich Nietzsche, On The Genealogy of Morality, trans. Maudemarie Clark and Alan J. Swensen (Cambridge: Hackett, 1998), 117

[2] Friedrich Nietzsche, On The Genealogy of Morality, trans. Maudemarie Clark and Alan J. Swensen (Cambridge: Hackett, 1998), 103

[3] Friedrich Nietzsche, On The Genealogy of Morality, trans. Maudemarie Clark and Alan J. Swensen (Cambridge: Hackett, 1998), 117

[4] Henri Bergson, Time and Free Will, 228

[5] Epictetus, The Encheiridion: The Handbook, trans. Nicholas P. White (Cambridge: Hackett, 1983), 16

[6] Epictetus, 16

[7] Friedrich Nietzsche, On the Genalogy of Morality, 15-6

[8] Nietzsche, 17

[9] Friedrich Nietzsche, Thus Spoke Zarathustra, 178-9

[10] Gilles Deleuze, Nietzsche and Philosophy, 48



Philosophy E-books


The Birth of Novalis: Friedrich Von Hardenberg’s Journal of 1797, With Selected Letters and Documents

Fichte Studies

Philosophical Writings


Selected Writings on Aesthetics

Another Philosophy of History and Selected Political Writings

Philosophical Writings


Contributions to Philosophy (From Enowning)

The Metaphysical Foundations of Logic

The Fundamental Concepts of Metaphysics: World, Finitude, Solitude

The Basic Problems of Phenomenology

Schelling’s Treatise on Human Freedom

The Essence of Human Freedom: An Introduction to Philosophy

The Essence of Truth: On Plato’s Parable of the Cave and the Theaetetus

Towards the Definition of Philosophy

The Hermeneutics of Facticity


Heidegger Memorial Lectures

Hegel’s Dialectic

Philosophical Hermeneutics

The Beginning of Knowledge

Dieter Henrich

Between Kant and Hegel

The Unity of Reason: Essays on Kant’s Philosophy


Love as Passion: The Codification of Intimacy

Law as a Social System

The Reality of the Mass Media


Fear and Trembling and Repetition

Either/Or I

Librophiliac Love Letter: A Compendium of Beautiful Libraries | Curious Expeditions


Poetry E-books

Charles Baudelaire, Les Fleurs du Mal

C.P. Cavafy, The Collected Poems (fixed)

Fernando Pessoa, A Little Larger Than the Entire Universe

Fernando Pessoa, 35 Sonnets

Ezra Pound, The Cantos

William Carlos Williams, Collected Earlier Poems

W.B. Yeats, The Collected Poems

Dante, The Divine Comedy (bilingual edition, Mandelbaum translation)

Anon., The Epic of Gilgamesh (Andrew George trans.)

T.S. Eliot, Collected Poems, 1909-1962

T.S. Eliot, The Annotated Waste Land

Federico Garcia Lorca, Selected Poems

Homer, The Iliad (Fagles trans.)

Homer, The Odyssey (Fagles trans.)

Langston Hughes, Collected Poems

John Milton, Paradise Lost (old spelling edition, ed. Barbara K. Lewalski)

Ezra Pound, The ABC of Reading

—Hugh Kenner, The Pound Era

—Carroll F. Terrell, A Companion to ‘The Cantos’ of Ezra Pound’, I

—Carroll F. Terrell, A Companion to ‘The Cantos’ of Ezra Pound’, II

Virgil, The Aeneid (Ahl trans.)

Wallace Stevens, The Collected Poems

Walt Whitman, The Portable Whitman

William Wordsworth and Samuel Taylor Coleridge, Lyrical Ballads

John Keats, Selected Letters

Georg Trakl, Poems and Prose

Charles Olson, ‘Projective Verse’


Hart Crane

Collected Poems


Selected Letters


“A” (119 MB)


The Norton Anthology of Poetry

The Oxford Book of American Poetry

(Much thanks to Karim for all of these)

Posted by cogito

• Philosophy as Biography •
• Alain Badiou •

“Nietzsche wrote that a philosophy is always the biography of the philosopher. Maybe a biography of the philosopher by the philosopher himself is a piece of philosophy. So I shall tell you nine stories taken of my private life, with their philosophical morality… The first story is the story of the father and the mother.
My father was an alumnus of the École Normale Superieure and agrégé of mathematics: my mother an alumna of the École Normale Supérieure and agrégée of French literature. I am an alumnus of the École Normale Supérieure and agrégé, but agrege of what, of philosophy, that is to say, probably, the only possible way to assume the double filiation and circulate freely between the literary maternity and the mathematical paternity. This is a lesson for philosophy itself : the language of philosophy always constructs its own space between the matheme and the poem, between the mother and the father, after all.” Read More

• VIDEO Version •


Postfelsefe nasıl hadım eder, ya da neden XI. tez tersine çevrilmeli üzerine

Postfelsefe nasıl hadım eder ya da neden XI. tez tersine çevirilmeli üzerine Benim felsefeye ilgim materyalizm ve onun eleştirel işlevi sayesindedir: bilimsel bilgiyi onun mistifiye edilmiş tüm ideolojik bilgiselliğinin karşısına almaktır. Ahlaki temelde bir mit ya da yalan karşıtlığından değil, onların akılcıl ve sistematik eleştirisinden bahsediyorum. – Louis Althusser [kaynak]

Burada bır zamandır okumaya çalıştığım bir felsefi metinden kısaca sözetmek istiyorum. Zira şu ana dek metnin sadece 2 bölümünü yani 50 sayfasını okuyabildim. Bu da kitabın sadece 3′te 1′ine tekabül ediyor. Şunu itiraf etmek zorundayım: Bu 50 sayfayı okumak bana 500 sayfa okumak gibi geldi. Bunun nedenlerinin başlıcaları arasında benim “felsefeci” olmadığım gerçeği yatıyorsa da, bundan öte metnin Kant sonrası felsefeye, modernist felsefeye olan özgün eleştirisinin ince noktaları ve ziyadesiyle yoğunluğu okunuşunu zorlaştırdığını eklemek gerekiyor. Halbuki metnin son yılların felsefi metinleri içerisinde en yalın, en tutarlı, en takip edilebilir bir dille yazıldığını düşünmeme rağmen, bu böyle oldu. Yazar: Quentin Meillassoux, Kitap: After Finitude: An Essay on the Necessity on Contingency (Sonluluk Sonrası : Vukuu Belli Olmamanın Gerekliği Üzerine Bir Deneme)… Read More

via Mutlak Töz

“Absence: Stubborn heaven of the neutral”

Image by DerrickT via Flickr

Zamanın Sonu ve Sonsuzluğun Başlangıcı [1] 

Güneşin 4.5 yıl içerisinde sönmesi neticesinde dünyamızdaki yaşamın son bulacağı yönündeki spekülasyonların son dakika haberi olarak manşetlere taşındığı o mübarek gecede Dr. Lawgiverz bir yıl önce dünyadaki tüm televizyon ekranlarının bilinmeyen bir sebepten ötürü beyazlara bürünmesinin olası sebepleri üzerine derin düşüncelere dalmıştı. Hatırlanacağı üzere bir kitap önce televizyonları takiben bir hafta gibi kısa bir zaman zarfında daha başka ekran mekanizmaları da beyazlara bürünmüş ve haberi gazetelerden okuyan bedbaht insanları tedirginliğe maruz bırakmıştı. Söylemeye bile gerek yok belki ama güneşin 4.5 yıl içerisinde söneceğine dair haberler de tıpkı televizyon ekranlarının beyazlaşması gibi, sadece düşünce treni şeffaf bir duvara çarparak raydan çıkan Dr. Lawgiverz’de değil, haberi radyolarından duyan ve o sırada hiçbir şey düşünmekte olmayan, hatta belki de bir yıldır görsel imgelerden mahrum kaldıkları için psikozun eşiğinde olan sıradan insanlarda da muazzam bir şok etkisi yaratmıştı. Dr. Lawgiverz’in kendisi görsel imgelerden yoksun yaşamayı umursamıyordu, zira ne de olsa onun için, ünlü Fransız filozof Gilles Deleuze’ün sözleriyle ifade edecek olursak, beynin kendisi bir ekrandı.



Dr. Lawgiverz “söz uçar, yazı kalır,” sözünü hatırladı. Bu sözün 4.5 yıl içerisinde anlamını yiterecek olması, onu sarfedilmiş diğer tüm sözlerin de anlamını yitireceği düşüncesine sevketti. Ne de olsa güneşin sönmesi neticesinde dünya ve hatta evren dev bir buz kütlesine dönecek ve dünyadaki her şeyle birlikte kitaplar da yok olacaktı. Yazarların ve sanatçıların eserleriyle ölümsüzlüğe kavuştuğu düşüncesinin ne derece saçma olduğu bir kez daha kanıtlanmış olacaktı böylece. Ölümle yazı arasındaki ilişki elbette ki eski çağlardan beri yazarların ve düşünürlerin kafasını kurcalamış bir ilişkiydi. Maurice Blanchot “ölmemek için yazıyorum,” dediğinde büyük ihtimalle kendisini bir Şehrazat olarak duyumsamıştı. Yazılarımız boşluktan gelir ve boşluğa giderdi. İnsanın ölüm karşısındaki aczi teknoloji vasıtasıyla aşılmaya çalışılmış ve bazı bilim adamları teknoloji sayesinde insanın ölümsüz bir varlığa dönüşebileceğini iddia etmekle kalmamış, bunu kanıtlamıştı da. İnsan ezelden beridir yaşamı ölüme karşı bir direniş olarak görmüş, ölümü altetmek için çeşitli icatlar yapmıştı. Örneğin Dr. Lawgiverz’in yakın bir dostu olan ve Recep Sezgili adını taşıyan bir yazar-bilimadamı, insan beyinlerinin küvezlere yerleştirilerek, bedenin geri kalan tüm kısımları yaşamsal fomksiyonlarını yitirse bile beynin kendisinin hayatta tutulabileceğine ve daha sonra yapay bir bedene (avatar-robot?) yerleştirilerek sosyal yaşama dahil edilmek suretiyle yaşamın deneyimsel yönüne kavuşturulması neticesinde ölümsüzlüğün hayata geçirilebileceğine gönülden inanmış ve yııllardır bu yöndeki çalışmalarını hayvanlar üzerinde yaptığı deneylerle neredeyse kanıtlamıştı. Güneşin söneceğine dair spekülasyonlar şimdi işte onun da tüm bu çabalarını anlamsız kılmış, ölümsüzlük hayalini imkânsızlıklar arenasına dahil etmişti. Dr. Lawgiverz işte bu arkadışını telefonla arayıp güneşin söneceği yönündeki iddiaların gerçekliğini sorgulamaya karar verir. Dr. Lawgiverz’in pek fazla arkadaşı yoktu, o yüzden de kadim dostunun telefon numarasını ezbere biliyordu. Antika kategorisine gireli yıllar olmuş eski model siyah telefonun ahizesini kaldırıp numarayı çevirdi ve karşıdan gelecek, Alo, sesini beklemeye koyuldu. Söz konusu ses çok geçmeden gelecekti.

Telefonun sesini duyduğunda Recep Sezgili endişe içerisinde sigara içiyor ve bir yandan da kahvesini yudumluyordu.


Kadim dostum selamlar.

Law?, (belli ki dostları Dr. Lawgiverz’e kısaca Law derdi).

Evet, benim. Haberleri duydun mu?

Duymaz olur muyum hiç; sağır sultan bile duydu haberleri.

Ne diyorsun peki, aslı astarı var mıdır bu iddiaların?

Bilmiyorum, bekleyip göreceğiz.

Ne demek bekleyip göreceğiz, güneş gerçekten sönerse ne bunu görecek insan kalacak, ne de görülecek bir şey. Tüm özneler ve tüm nesneler ebediyete intikâl edecek zira.

Ebediyete mi? Ölümden sonra yaşama inandığını bilmiyordum.

İnanmıyorum zaten. Ebediyetin tecrübe edilebilecek bir şey olduğuna inanmıyorum, biliyorsun ben Kantçı’yım.

Yaptığım çalışmalarla ölümsüzlüğün mümkün olduğunu kanıtladığımı göz ardı ediyorsun.

Sanırım henüz acı gerçeği kabullenemedin. Güneş sönerse çalışmalarının anlamını yitireceğinin farkında değil misin?

Üstüme gelme lütfen. Sen de takdir edersin ki insanın tüm yaşamını bir anda sıfırla çarpması pek kolay değil. Şimdi kapatmalıyım, benim de birkaç yeri arayıp bu sönme mevzuunda bazı teferruatlar hakkında bilgi almam gerek. Umarım sadece asılsız bir iddiadan ibarettir bu spekülasyonlar.

Beni de bilgilendir lütfen.


Bay bay.

Bay bay.

Görüldüğü kadarıyla güneşin sönecek olmasından henüz duygusal olarak pek etkilenmemiştir kurbanlarımız. Belki de bunun sebebi henüz olayın ciddiyetini ve gerçekleğini idrak edememiş olmalarındandır. Olaya gayet soğuk bir biçimde bu denli bilimsel yaklaşmaları ancak bunun göstergesi olabilir.

Her neyse, Dr. Lawgiverz’in mahremine geri dönecek olursak görürüz ki her zaman oturduğu o eski model koltukta oturmuş boş gözlerle karşısındaki beyaz duvara bakmaktadır. O duvar Dr. Lawgiverz’in hayallerini yansıttığı bir ekrandır. Ama bu ekranın ebediyete intikâl etmiş ekranlardan farkı sinema dilinde beyaz perde tabir edilen ve/yani dışa görüntü yansıtmaktan ziyade görüntünün üzerine yansıtıldığı, insanın ekran demeye dilinin varmadığı ama işte kelime kıtlığından dolayı kendisini demek durumunda bulduğu ekranlardan olmasıdır. Dr. Lawgiverz şu anda bir şey hayal etmemekte olduğu için söz konusu duvarda hiçbir şey görmemektedir. Ama tabii bu Dr. Lawgiverz’in beyninin içinde bulunulan zaman diliminde tamamen boş olduğu manasını taşımamalıdır, ki nitekim taşımamaktadır da zaten. Zira Dr. Lawgiverz’in beyninde şu anda düşünce tabir edilen olgular dolanmaktadır. Kendimizi bu olguların akışına bırakmadan önce düşünce kavramının doğasına ilişkin birtakım spekülasyonlar yapmayı uygun bulduğumuzu ve müsaadenizle şimdi bu meşakkatli işe girişeceğimizi bilgilerinize sunmak istiyoruz.

Ünlü Portekizli yazar José Saramago, Lizbon Kuşatmasının Tarihi adlı kitabında, Raimundo Silva’nın çalıştığı yayınevindeki düzeltmenlerden sorumlu editörü Dr. Maria Sara’yı görmeye giderken asansörde aklından geçenleri okuyucularına aktardıktan hemen sonra düşünce üzerine şunları söyler:

“Düşünen kişi yalnızca ne düşündüğünü bilir, niye bunu düşündüğünü bilmez, sanırım, doğduğumuz andan başlayarak düşünürüz, ama ilk düşüncemizin, bütün daha sonrakileri doğuran düşüncenin ne olabileceğini bilmeyiz, düşünceler ırmağından yukarıya, ilk kaynağa doğru gittiğimizde, her birimizin en kesin yaşamöyküsü ortaya çıkar ve bunların akışını izleyebilsek, birden yeni bir düşünceye kapılıp bunun peşine takılarak içinde bulunduğumuz güne varabilsek, başka bir yaşamı seçerek bunu kısaltmadığımız ve söz konusu yaşam bir düzeltmeninki olmadığı sürece, herhalde yaşamımızı değiştirebilirdik, o zaman başka bir asansörde, belki de Dr. Maria Sara’dan başka birisiyle görüşmeye gidiyor olurduk.”[2]

Olurdunuz tabii, neden olmayasınız ki? Lâkin ne yazık ki hayat bir roman olmaktan ziyade rastlantıların gerekliliğinden başka mutlak tanımayan paradoksal bir olaylar serisidir. Elbette ki romanlar da görünüşte rastlantıların gerekliliğini yansıtmaya çalışan bir dizi paradoksal hadisenin zuhruyla vücut bulan oluşumlardır. Fakat akılda tutulmalıdır ki romanlardaki rastlantısallıklar sarmalı bir yazar tarafından kaleme alınmış sanal gerçeklikler olduğu için söz konusu rastlantısallıklar yapay banalliklerden başka bir şey değildir. Yazı doğası gereği yalan söylemek durumundadır; hakikatler ancak yazılanlardaki anlam boşluklarından sızan sonsuzluklar olabilir. Her ne kadar Saramago’nun “düşünen kişi yalnızca ne düşündüğünü bilir, niye bunu düşündüğünü bilmez,” sözüne katılsak da düşüncemizde geriye doğru gidebilmemizin gerçek hayatta da geriye gitmemizi mümkün kılmayacağı söylemeye gerek bile bırakmayacak derecede aşikârdır. Roman yazmanın en iyi yanı da işte gerçek hayatta gerçekleşmesi namümkün hadiselerin dil vasıtasıyla mümkün kılınabilmesine zemin hazırlamasıdır. İşte bu gerçekten hareketle biz de şimdi kurbanımız Dr. Lawgiverz’i zamanda yolculuk yapmış ve olmayan bir gelecekten, romanımızın geçtiği zamana gelmiş bir ölümsüz olarak yeniden kurgulamaya karar verdik. Bu senaryoya göre Dr. Lawgiverz romanımızın geçtiği zamandan, yani güneşin 4.5 yıl içerisinde patlayacağını duyuran ve kimilerinin radyodan duyduğu, kimlerinin ertesi gün gazetelerde okuduğu, kimilerininse halk arasında dolanan söylentiler dolayımıyla bilgi sahibi olduğu o mübarek iddianın ortaya çıktığı günden 5 yıl sonrasından gelmiş bir kişidir. Kendisinin bu durumu O’nu bir ölümsüz kılmaktadır, çünkü güneş hakikaten de sönmüş ve hiçliği tüm evrene olmasa bile güneş sistemine hâkim kılmıştır. Dr. Lawgiverz de tüm canlılar gibi bedenen yok olmuş, fakat her ne hikmetse, bizim de bilmediğimiz ve dolayısıyla da açıklayamayacağımız bir sebepten ötürü salt bilinçten ibaret bir varlık olarak (ruh?) şimdiki zamana gelerek bedenini aramaya koyulmuştur. Dr. Lawgiverz henüz bir ölümsüz olduğunu bilmemekle birlikte, yukarıda zikrettiğimiz sebeplerden ötürü kendisi bilse de bilmese de hâlihazırda bir ölümsüz olması hasebiyle bir ölümlü gibi davranmaya devam etmektedir. Zavallı Dr. Lawgiverz…

Life After Apocalypse - Vladimir Manyuhin

Hatırlanacağı üzere düşünce üzerine spekülasyonlarımıza başlamadan önce Deleuze’ün beyni bir ekran olarak nitlendirdiğini söylemiş ve anlatıda bir sapma gerçekleştirmek suretiyle bir ekran olarak beynimizde zuhur eden hadiseleri, Dr. Lawgiverz’in bilimadamı dostunu araması gibi, siz okuyucularımızın beğenisine sunmuştuk. Takdir edersiniz ki araya giren inanılmaz gerçekler anlatımızın artık asla eskisi gibi olamayacağının göstergesidir. İnsan olan her fâninin aklına durgunluk vermesi kuvvetle muhtemel söz konusu gerçekler biz istesek de istemesek de gerçektirler. Biz ölümlülerin bilincinden bağımsız bir hakikat olduğunu hiç kuşku duymaksızın dile getirebilmemize zemin hazırlayan bu gerçekler, hâliyle anlatımızı oluşturan olayların seyrini değiştirerek, bizimle beraber sizi de yeni mecralara ve maceralara doğru sürükleyecektir. Ne mutlu bizlere ve tabii ki sizlere, ki bu akıl almaz hadiselere tanıklık etmek ayrıcalığına sahibiz. Ne güzeldir hayat, ne anlamlıdır tüm bu kelimeler… 

Ölüm düşüncesiyle yatıp ölümsüzlük düşüncesiyle kalkan, yani bir sabah uyandığında kendini bir ölümsüz olarak bulan Dr. Lawgiverz, az önce de belirttiğimiz gibi, gelecekten geldiğinin farkında değildi önceleri. Lâkin sonraları, bilinmeyen bir sebepten ötürü idrak kabiliyetinde yaşanan muazzam bir patlama neticesinde farkına varacaktı bu hakikatin. Gelecekten gelmiş olduğunun idrakiyle önce paniğe, sonra ise sırasıyla telâş, endişe ve son olarak da sevince, neşeye kapılan Dr. Lawgiverz, kendini içinde bulduğu durumdan, yani şimdiki zamanda var olan bir geleceklilik durumundan bir an evvel çıkması gerekeceğinden habersizdi anlatımızın bu aşamasında. Aslında hem önemli ve saygın bir bilimadamı, hem de bilim-kurgu-gerilim romanlarının ölmeden ölümsüzleşen meşhur yazarı Recep Sezgili’in yazdığı bir bilim-kurgu-gerilim romanının başkahramanı olan Dr. Lawgiverz, şimdiki zamanda var olduğu süre içerisinde bitmek bilmez bir deja-vu’nun aynı anda hem öznesi, hem de nesnesi olarak duyumsayacaktı kendini.

Hepimizin takdir edeceği üzere, roman kahramanlarının ete kemiğe bürünüp şimdiki veya gelecek zamanda var olması ne görülmüş bir şeydi, ne de duyulmuş. Lâkin akılda tutulmalıdır ki şu anda bizler de bir romanın içerisindeyiz ve söylemeye gerek bile yoktur ki romanların zamanı gerçek zamandan farklıdır. Romanlar sanal zamanlarda vuku bulan sanal hadiselerden meydana gelen oluşumlar olduğu için elbette ki gerçek zamanlarda gerçekleşen hadiselerden farklı hadiseler ihtiva edecek ve netice itibarı ile de gerçek hayattakinden farklı mantık kurallarının işlerlik kazandığı oluşumlar olacaklardır. Edebiyat ve hayat arasındaki fark konusunda kestiğimiz bu ahkâmlara anlatımızın ilerleyen bölümlerinde yeniden yer vermek üzere şimdilik ara verip Dr. Lawgiverz ile Recep Sezgili arasındaki ilişkinin ayrıntılarına geçecek olursak diyebiliriz ki bu ikisi birbirlerinin ruh ikizi olmaktan ziyade, aynı madeni paranın iki farklı yüzüdürler. Zira Recep Sezgili, Dr. Lawgiverz’i olmak istediği ve/fakat asla olamayacağını bildiği bir karakter olarak kurgulamıştır. Denebilir ki bu ikisi arasındaki ilişki Fight Club(Dövüş Kulübü) filmindeki Tyler Durden ve Anlatıcı(Jack) arasındaki ilişki gibidir. Hatırlayacaksınız orada kendine Jack diye hitap eden Anlatıcı hayatından hiç memnun olmayan, bunalımlı, bastırılmış ve ezik bir tip olarak sürdürdüğü yaşamdan bıkıp usanmış ve olmak istediği fakat olamadığı agresif, kendine güvenen, özgürlükçü, maskülin bir tip olan Tyler Durden’ı yaratmıştı. Tyler Durden, Jack’in alter-ego’su olarak Jack’in ego’sunu yerden yere vuran kapitalist sisteme karşı baş kaldıran ve hatta bununla da kalmayıp adeta savaş açan anarşist kuvvet formunda zuhur ediyordu. Her neyse, işte Dr. Lawgiverz de tıpkı Tyler Durden gibi, Recep Sezgili’nin bastırılmış ve/fakat bendini sığmayıp taşan bir dere gibi şimdiki zamanla gelecek zaman arasındaki duvarı yıkarak Recep Sezgili’nin hayatına nüfuz eden kural tanımaz, yıkıcı kuvetti. İflah olmaz bir nihilist olan Dr. Lawgiverz bir dizi spekülasyonla Recep Sezgili’nin gerçeklik algısını alt-üst edecek ve yıllardır kendisini tüketen kapitalizme karşı savaş açmasını mümkün kılacaktı.

O Ölümsüz Özne

Dikkatli okuyucularımızın gözünden kaçmamış olduğuna yürekten inandığımız üzere Dr. Lawgiverz sık sık derin düşüncelere dalan bir düşün adamıydı. Adı kurgu açısından gereksiz bir üniversitenin felsefe bölümünde ontoloji (varlıkbilim) dersleri veren ve/fakat son zamanlarda “şiddetli ruhsal çalkantılar” geçirmekte olduğu gerekçesiyle askıya alınan bir felsefe doktoruydu. Sonsuzlukla karşı karşıya kalan beynin derin bir sarsıntı geçirmesinin kaçınılmaz olduğunu Kant’tan beri hepimiz biliyoruz. Hatırlanacağı üzere Kant sonsuzluğun sınırına vardığında geri adım atmış ve yazmaya on yıl ara vermişti. Dr. Lawgiverz de tıpkı işte Kant gibi yaşamdan ölüme, kendinde-şey’den sonsuzluğa, ve hatta düşünecek bir özne olmadığı takdirde düşüncenin var olup olamayacağına kadar her şeyi düşünürdü. O’nun hakkında söylenebilecek daha pek çok şey var aslında, ama biz şimdilik tüm bunları bir tarafa bırakıp Dr. Lawgiverz’in kendini hangi felsefi akıma ait hissettiği konusuna yönelteceğiz dikkatimizi.

Dr. Lawgiverz kendini gerçekçi bir spekülatör olarak görüyor ve Spekülatif Gerçekçilik (Speculative Realism) adlı yeni bir felsefi akıma öncülük eden spekülatif gerçekçilerin grubuna ait hissediyordu sevgili okur. Her ne kadar bahse konu spekülatif gerçekçilerin bazıları özellikle adlandırmanın gerçekçilik kısmından pek hoşnut olmasalar da tıpkı bizim gibi onlar da gerçekçilik kelimesini ikâme edecek bir başka sözcüğün yokluğu sebebiyle bu sorunlu adlandırmaya boyun eğmek zorundaydılar. Meselâ Ray Brassier, terimi icat eden kendisi olmasına rağmen son zamanlarda kendisiyle yapılan bir röportajda gerçekçilik (Realism) kelimesinden duyduğu hoşnutsuzluğu açıkça dile getirmiştir.

Anlatımızın bu noktasında etnik kökeni, dini, dili ne olursa olsun bazı okuyucularımızın şu tür sorular sorması kuvvetle muhtemeldir: “Peki ama bir ölümsüz sabah uyanınca ne yapar? Ölümlüler gibi dişlerini fırçalayıp yüzünü mü yıkar? İşeme ve dışkılama işlemlerini gerçekleştirir mi? Yoksa ölümsüzlerin bu tür ihtiyaçları olmaz mı?” Sanırız bu tür sorular sormakta hiçbir sakınca görmeyen meraklı ruhlar bizim ölümsüz diye nitelendirdiğimiz varlığın ne mene bir şey olduğunu idrak etmekte sorun yaşayan okuyucularımıza ait ruhlardır. Sayfalardır anlatmaya çalıştığımız üzere bizim ölümsüzlerimiz fiziksel olarak değil, zihinsel olarak ölümsüz şahsiyetlerdir. Denebilir ki biz bahse konu şahsiyetleri birer ölümsüz olarak nitelendirirken Kant’ın ortaya attığı  kurucu bir yanılsamaya başvurmaktayızdır. Belli ki ölümsüz derken bizim kastettiğimiz varlıkların ortak özelliği, var oluşlarını kurucu bir yanılsama üzerine inşa etmiş olmalarıdır. Ölümlülerin dünyasına birer ölümsüzün gözleriyle bakabilmek için aşkıncı düşünümü bir yaşam biçimi haline getirmiş olan ölümsüzlerin yemek yemeden, su içmeden, uyumadan, işemeden, sıçmadan var olabilmeleri mümkün değildir. Yeri gelmişken belirtmeliyiz ki ölümsüzler fiziksel olarak ölümlülerden farksız olsalar da, bilinç düzeyinde ölümlülerle en ufak bir benzerlikleri yoktur. Tıpkı ölümlüler gibi ölümsüzler de fiziksel olarak yorulurlar, lâkin ölümlülerden farklı olarak ölümsüzlerde zihinsel yorgunluk asla mümkün değildir.

Benim için de muamma olan bir sebepten ötürü bu noktada birinci tekil şahısa geri dönmenin yerinde olacağına kanaat getirdim. Bununla beraber şunu da itiraf etmeliyim ki az önce yanıtlamaya çalıştığım bu basit soruların varlığı ve onları yanıtlamanın zorluğu beni böyle bir roman yazmaya girişmekle son derece çılgınca, gerçekleşmesi neredeyse imkânsız bir işe kalkıştığım düşüncesine sevk ediyor sevgili lânetlenmiş okur. Ama yazmalıyım, yapmalıyım bunu, zira ben Spinoza, Nietzsche, Bergson, Deleuze, Badiou gibi düşünürlerin insanötesi varlık koşulları yaratmak yolunda çıktıkları o meşakkatli ve/fakat bir o kadar da zevkli yolculuğu her ne pahasına olursa olsun sürdürmeye vakfetmiş bir insanım kendimi. Kant’ı aşma çabalarının bir ürünü olan ölümsüzlük teorilerini mercek altına almak suretiyle ölümlülüğün ötesindeki bir varoluş biçiminin hayata geçirilmesi sürecinde son dönemlerde öne çıkan Spekülatif Gerçekçilik adlı felsefi akımın baş aktörleriyle el ele, hatta kol kola yürümeliyim nereye varacağı bilinmeyen, engellerle dolu bu engebeli yolda. Tehlikelerle dolu bu garip yolculuğun bir dizi gerçekçi spekülasyon vasıtasıyla gerçekleşeceğini ise bilmiyorum söylemeye gerek var mı, ama gene de söylüyorum işte, belki vardır diye.   

Bu arada Dr. Lawgiverz ise son derece gerilmiştir. Elbette ki bu gerginliğin sebebi sadece acıkmış olması değildi. Tüm insanların 4.5 yıl içerisinde aynı anda ölecek olmasıydı bahse konu gerginliğin sebebi. Bu noktada belirtmemiz gereken bir başka önemli husus da sadece Dr. Lawgiverz’in değil, dünyadaki tüm insanların son derece gerilmiş olduğu gerçeğidir. İnsanlık o kadar gerilmiştir ki adeta işte evrenin âhengi bozulmuş, kâinata sonsuz bir gerginlik hâkim olmuştur. Astronomlar Samanyolu’nun hareketlerinde bir gariplik sezinlemekte, dünyanın çevresinde yıllardır dönmekte olan ve işlevlerini bir süreden beridir yitirmiş bulunan uydular anlamsız rota değişimleri sergilemektedir. Ünlü filozof Platon’un âleme ibret olsun diye hakikati gökteki yıldızlar arasında ararken önündeki çukuru görmeyip içine düşen düşünürden söz ettiği o anlamlı ankedotu hatırlayarak bakış ve düşüncelerimizi uzaydan dünyaya yöneltecek olursak görürüz ki bir anda gelen bu güneş patlaması haberi insanların büyük bir kısmında tarifi imkânsız bir akıl yitimine, yani çıldırışa, bir başka deyişle delirme tabir edilen ruhsal duruma sebep olmuştur. Nasıl olsa 4.5 yıl içerisinde öleceklerinin idrakiyle insanlar, “ha bugün öldüm, ha yarın,” düşüncesiyle tüm tabuları yıkma ve ahlâki kuralları hiçe sayma, ve tüm normlardan sapma eğilimi içerisine girmiştir. 4.5 yıl içerisinde ölecek olmaları gerçeğine tamamen tezat oluşturacak bir biçimde adeta birer ölümsüz gibi yaşamaya başlayan insanlar aralarındaki tüm ideolojik ve siyasi ayrımları bir çırpıda silip atmış, nihilizmi bir yaşam biçimi olarak benimsemiş ve anarşizmin bayrağını yaşamlarının gönderine çekmiştir. Kaos, karmaşa, anlamsızlık ve sebepsiz şiddet her yerdedir. Bunlara ilâveten, birbirini daha önce hiç görmemiş onlarca insanın bir araya gelerek düzenlediği çılgınca seks partileri günün normu hâline gelmiştir. Tüm bunlar yetmezmiş gibi toplu intiharı bir kurtuluş olarak gören ve bunu kitlelere zorla benimsetmeye çalışan gruplar da türemiştir. Dahası, devletler de bu gidişe bir dur demek için ne bir sebep görmekte, ne de bu yönde bir istek duymaktadır. Bilâkis, devlet adamları da ölümlülüklerinin idrakiyle ayakları yere basan insanlar hâline gelmiş ve herkes gibi birer insan olduklarını hatırlayarak az önce sözünü ettiğimiz seks partilerinde başrollerde yer almaya başlamıştır. Hatta bahse konu seks partileri bazı ülkelerde devlet eliyle düzenlenmeye bile başlanmıştır. Bu acı gerçekten para tabir ettiğimiz illet de nasibini almış ve ölümlülük karşısında önemini yitirerek har vurulup harman savrulmaya başlanmıştır. Sanırız bu noktada kapitalizmin ölümle ilişkisini mercek altına almak yolunda keseceğimiz bazı ahkâmlar konuya açıklık getirecektir. Her ne kadar bazı okuyucularımız, değinmek zorunda olduğumuz bu teorik konuları sıkıcı bulacak olsa da, bizler birtakım siyasi mesajlar vermek kaygısı taşıdığımızı açıkça dile getirmekten çekinmiyoruz. Didaktik olmakla itham edilmek pahasına, kimin söylediği meçhul “gerektiğinde didaktik de olunmalıdır” sözünden hareketle ölümün kapitalizmle ilişkisi konulu bir konferansa yönlendiriyoruz şimdi anlatımızı.

Adı kurgu açısından gereksiz bir üniversitenin devasa kongre merkezinde toplanan ve güneşin sönmek suretiyle insanlığı, hayvanlığı, bitkiliği, nesneliği, hatta işte güneş sistemindeki tüm varlığı yok edeceği yönündeki  iddiayı bir grup kapitalistin kapitalizmin gücüne güç katmak ve eğlence sektörüne ivme kazandırmak maksadıyla ortalığa yaydığına inanan ve dünyadaki bu kaygı verici gidişata kayıtsız kalmamayı seçen bir grup komünistin düzenlediği “Ölüm ve Kapitalizm” adlı konferansın ilk konuşmacısı, akıl ihsan olunmuş her fâninin aklına durgunluk vermesi kuvvetle muhtemel olsa da Dr. Lawgiverz’di ey üstündeki lâneti yazgısı belleyen şaşkın okur. Akla zarar hakikatlerin birbiri ardına zuhruyla kasılan bilinçlerin daha fazla kasılmasına gönlümüz razı olmadığından, Dr. Lawgiverz’in konuşmasının anlatımızın kurgusu açısından önem arz etmeyen yanlarını budayıp, sadece hayati ehemmiyeti haiz bazı noktaları iktibas etmenin yerinde olacağını düşündük. Eminiz ki pek çok okuyucumuz bu kararımızı sevinçle karşılamış, içlerine dolan salakça sevinçle ne yapacaklarını bilmez bir vaziyette taklalar atmaya başlamıştır. Kararımızdan hoşnut olmayan okuyucularımıza ise elimizden herkesi tatmin etmenin mümkün olmadığı gerçeğini bir an olsun akıllarından çıkarmamalarını salık vermekten başka bir şey gelmediğini üzüntüyle belirtmek isteriz. Kendilerine burada sizlerin huzurunda söz veririz ki bir dahaki sefere de şimdi sevinç çığlıkları ve taklalar atan okuyucularımıza vereceğiz aynı salığı. Böylece her iki gruptaki okuyucularımızı da eşit derecede ihya etmiş olacağız sanırız. Her neyse, kendini hangi gruba dahil hissederse hissetsin, hiçbir okuyucumuzu sanrılarımızla meşgul etmek istemediğimiz için lâfı fazla uzatmadan Dr. Lawgiverz’in konferansta sarfettiği ibret verici sözlere geçelim isterseniz şimdi hep birlikte.

Dr. Lawgiverz’den Nihilistik Spekülasyonlar

“Değerli konuklar, saygıdeğer yoldaşlar ve sevgili çocuklar,

Konuşmama başlamadan önce hepinize hoş geldiniz demek istiyorum: Hoşgeldiniz! (Yoğun alkış dalgası….Alkışlar…..Alkış yoğunluğunda azalma…. Tek tük alkış….. Sessizlik). Bildiğiniz gibi bugün burada çok önemli bir konuyu mercek altına almak için toplandık. Düşmanın maskesini düşürmek ve dünyamızda oynanan bu çirkin oyunu sonlandırmak gayesini taşıdığımızı bilmiyorum söylemeye gerek var mı. Ama aranızda aramıza yeni katılmış kişilerin de olabileceğini göz önünde bulundurarak, gene de söylüyorum işte, belki vardır diye.

mad birds (deli kuşlar)  böyle küçük bir karenin içine insan dahil hangi hayvanı hapsetseler delirirdi zaten… benim anlamadığım neden akıl ihsan olunmuş bir fâninin, yani bir insanın, böyle bir gif yapmak ihtiyacı duyduğudur… belki de biz bunları yazıp bu iletişimi kuralım diye yapmıştır, kim bilir… aslında anlamsız görünen her şey biz hakkında konuşmaya başladığımız anda anlam kazanır, her ne kadar o şey hakkında son derece anlamsız lâflar sarfetsek de… belki de bir şeyin anlam kazanabilmesinin temel koşulu o şeyin maddi veya manevi dünyada bir etki yaratmasıdır, yarattığı etki hiçbir amaca hizmet etmese de… bildğimiz kadarıyla her etki bir amaca hizmet eder ama, hizmet edilen amacın ne olduğunu biz ölümlüler bilsek de bilmesek de… kendinde-şey (in-itself) olarak bir nesnenin anlamlı olması mümkün müdür acaba? meselâ yazılmış ve/fakat bir yayınevinin deposunda veya bir kütüphanenin ambarında tozlanıp pirelere, güvelere yem olmaya mahkûm olmuş bir kitap, yani hiç kimsenin okuması mümkün olmayan bir kitap kendi içinde, yani dış dünyadan bağımsız bir anlam ihtiva eder mi? hakkında konuşulmayan şeyler var mıdırlar? elbette ki vardırlar, ama bu varlık anlamlı mıdır? anlamlıysa bu anlamın kaynağı nedir? anlamın kaynağı var mıdır? varsa bu kaynak dil midir? yoksa bu kaynak yok mudur? yoksa bu kaynak dil midir? dilse bu kaynak sanal mıdır? sanalsa bu kaynak var mıdır? varsa bu kaynak sanal mıdır? sanalsa bu kaynak sonsuzluğun ta kendisi midir? öyleyse sonsuzluk hiçlikle aynı şey midir? aynı şeyse hiçlik varlık mıdır? varlıksa hiçlik yok mudur? yoksa hiçlik var mıdır? varsa hiçlik yok mudur? varsa da hiçlik yoksa da hiçlik etc…etc… bu gif ve bu kuşlar hakkında bilmiyorum başka ne söylenebilir, söylenebilirse eğer bir şey…  (via lucyphermann, sinatrablue)       

Her neyse, nesnelerin sadece birbirleriyle bağlantıları bağlamında bir anlam kazanmasının şart olmadığını, bilâkis bunun son derece tesadüfi ve tarihsel süreç tarafından koşullandırılmış felsefi bir varsayım olduğunu anladığımda, kendinde-şey’in, yani varlığı hiçbir şeyle ilişki içerisinde olmasına bağlı olmayan, varlığını çevresinden bağımsız ve çevresine kayıtsız bir biçimde sürdürebilen nesnelerin var olabileceğini de anlamış oldum. Zira herhangi bir nesne insandan bağımsız olarak düşünülebiliyorsa, insan da nesnelerden bağımsız olarak düşünülebilir demekti, demektir. Zamanın ve uzamın birbirine dönüşerek tarih-dışı bir var oluşun, yani bir ölümsüzün, zuhur etmesini mümkün kılacak alanı yaratması ise elbette ki yalnızca teoride mümkündür. Lâkin zaten biz de burada ölümsüzlüğü kuramsallaştırmaktan başka bir şey yapmakta olduğumuzu iddia etmiyoruz. Söz konusu ölümsüzlük teorisinin pratikte ne işe yarayacağına ve/yani böyle bir kuramsallaştırma girişiminin politik arenada ne anlama geleceğine ise spekülasyonlarımızın ilerleyen aşamalarında değineceğimizi şimdiden belirtelim; belirtelim ki sabırsız okuyucularımız sabretmeyi öğrenmek yolunda adımlar atmaya şimdiden başlasın. Hatta değinmekle de kalmayacak, liberal-demokratik-militarist-kapitalizm içerisinde yaşayan bir ölümlünün, içinde yaşadığı sistemi değiştirebilmek için kendini neden ölümlü bir nesne olarak görmekten ve göstermekten vazgeçerek, ölümsüz bir özne olarak görmeye ve göstermeye başlaması gerektiğini Alain Badiou’nun hakikat teorisi dolayımıyla açıklamaya çalışacağımızı da sözlerimize ekleyelim; ekleyelim ki hayata geçirmeye cüret ve teşebbüs ettiğimiz olayın boyutları bir nebze olsun açıklığa kavuşsun. Ama tüm bunlardan önce yapmamız gereken daha başka şeyler var; meselâ az önce net bir şekilde adlandırmaktan kaçındığımız spekülasyon türünün adlandırılması gibi…

Öncelikle bu adlandırma işlemini bizden önce gerçekleştirmiş olanlar olduğunu teslim etmeliyiz. Quentin Meillassoux bahse konu spekülasyon biçimine Spekülatif Maddecilik demeyi seçerken, Ray Brassier benzer bir spekülasyon türüne Spekülatif Gerçekçilik demeyi seçmiştir.  İkisinde de aynı kalan sözcüğün Spekülatif sözcüğü olduğu gözden kaçacak gibi değil. Belki de işte bu yüzden biz de az önce spekülasyon terimini kendimizden emin bir biçimde zikretmiş olmamıza rağmen bunun ne tür bir spekülasyon olacağını dillendirmemeyi seçmişizdir, kim bilir.

2007 yılında Londra’daki Goldsmiths Üniversitesi’nde Ray Brassier, Quentin Meillassoux, Graham Harman, ve Iain Hamilton Grant’ın konuşmacı olarak katılımıyla düzenlenen bir konferansta Brassier tarafından ortaya atılan spekülatif gerçekçilik kavramı insan aklından, düşüncesinden, bilincinden bağımsız gerçeklikler ve insandan bağımsız kendinde-şeyler olduğunu ortaya koyan felsefi bir akımdır. Gerek Kıta Felsefesi’nden, gerekse de Analitik Felsefe’den radikal bir kopuş gerçekleştirerek Kant ve Hegel’in uzantısı olan tüm felsefi yaklaşımların, Meillassoux’un Sonluluktan Sonra(After Finitude) adlı kitabında ortaya koyduğu deyimle bağlılaşımcılığın(correlationism) dünyadan bağımsız bir insan veya insandan bağımsız bir dünya tasavvur etmekten aciz olduğunu iddia eden spekülatif gerçekçilik hem yeni bir düşünce alanı, hem de yeni biri düşünme biçimi yaratması bağlamında önem arz etmektedir. İnsan bilincinden bağımsız kendinde-şeyler’in var olduğu noktasında birleşen Brassier, Meillassoux, Grant ve Harman’ın felsefeleri arasında pek çok fark da mevcuttur aslında. Ama biz şimdilik birleştikleri bu ortak nokta üzerinden tartışacağız spekülatif gerçekçileri, özellikle de Meillassoux ve Brassier’i.

Meillassoux’nun Sonluluğun Sonu’ndan bir yıl sonra yayımladığı Hiçliğin Çözülüşü(Nihil Unbound) adlı kitabında Brassier, Heidegger ve Deleuze’ün zaman ve ölüm okumalarının eleştirisi ve Lyotard’ın Güneş Felaketi(Solar Catastrophe) makalesinin bir yeniden okuması üzerinden güneşin 4.5 milyar yıl içerisinde sönerek dünyadaki yaşamı sona erdireceği gerçeğinin insan bilincinden ve düşüncesinden bağımsız bir gerçeklik olarak görülmesi gerektiğini ve bunun da hepimizin hâlihazırda yaşayan birer ölü olduğumuz anlamına geldiğini öne sürmektedir. Her iki yazarda da karşımıza çıkan ortak özellik kendinde-şey olarak mutlağın(Meillassoux) ve hakikatin(Brassier) var olabileceği iddiasını taşıyor oluşlarıdır. Benim için önemli olansa kendinde-şey olarak ölümsüzlüğün veya sonsuzluğun, ölümlü ve sonlu bir varlık olan insandan bağımsızlaşan kimliksiz ve kişiliksiz bir bilincin a-nihilistik spekülasyonları dolayımıyla politik bir amaç için kullanıma sokulabileceği, sokulması gerektiği gerçeğidir. Badiou’nun hakikat ve olay teorisinden hareketle, bir ölümsüzün gözüyle ve bilinciyle tasvir edilen ölümlülerin dünyası mevcut-yapı içerisinde gedikler açmak suretiyle yeni hakikatlerin zuhur etmesini sağlayacaktır kanaatindeyim.

İnsanın ölümlü bir varlık olduğu ise, söylenmesi bile gerekmeyen bariz bir durumdur. Ölümlü bir varlık olan insan, olmadığı bir şeye, yani bir ölümsüze dönüşmeye heveslidir. Çeşitli devirlerde çeşitli şekiller alan söz konusu ölümsüzlük hevesinin doruğa çıktığı Romantizm dönemi günümüzde kapitalizm tarafından yeniden diriltilmeye çalışılmakta ve bu yolda çeşitli gıda ürünleri ve hap formuna sokulmuş bitkiler piyasaya sürülmektedir. Zararı herkes tarafından bilinen alkollü içeceklerin üzerinde bile “hayat güzeldir,” “hayata içelim,” şeklinde ibareler görmek mümkün hale gelmiştir. Slavoj Zizek’in Nietzsche’nin “insan hiçbir şey istememektense, hiçliğin kendisini ister,” sözünden hareketle verdiği Diet-Cola ve kafeinsiz kahve örnekleri insanın hiçlik istencini, olmayana duyduğu arzuyu gayet net şekilde deşifre eder niteliktedir. İçi boşaltılmış, varlık sebebinden arındırılmış ürünler sağlıklı yaşama giden yolu asfaltlama çalışmalarında kullanılmaktadır. Lâkin akılda tutulmalıdır ki ister şekerli, ister şekersiz olsun, kola son derece zararlı bir üründür ve sadece şekerden ve kafeinden arındırlmış olması onun sağlıklı bir içecek olduğu manasını taşımaz. Tüm bunların ölümsüzlük konusuyla ilgisi ise şudur: Ölümsüzlük bir ölümlü için olmayan bir şeydir. Ölümsüzlük ölümden arındırılmış yaşamdır. Gelinen noktada kapitalizm insanlara ölümsüz yaşam vaad etmektedir. Matematiksel adı sonsuzluk olan ölümsüzlük ölümlülüğün bittiği yerde, yani ölünen noktada başlar. Sonsuzluk kavramının başı sonu olmayan bir süreçten ziyade, başı sonu olmayan bir durumu anlattığını akılda tutarsak diyebiliriz ki ölümsüzlük ancak sonsuz boyuttaki bir çelişkinin dünyamıza yansımasıyla zuhur edebilir. Sonsuzluk veya ölümsüzlük birer süreç olmaktan ziyade birer durumdur, çünkü süreçler başı sonu olan sürerdurumlarken, durumlar durağan ve zaman dışı olgulardır. Zamandan ve uzamdan bağımsız bir varoluşsal durum olan ölümsüzlük felsefe tarihi boyunca ölümlü insan bilincinin tamamen dışında konumlanmış bir kendinde-şey olarak düşünülmüştür. Oysa biz biliyoruz ki aslında ölümsüzlük insanı çevreleyen değil, bilakis insanın çevrelediği bir boşluktur. Şu anda ölümsüzlüğü düşünmekte olduğumuza ve/fakat bu söylediklerimizin doğruluğunu kanıtlayacak hiçbir dayanağımız olmadığına göre demek ki ölümsüzlüğün düşüncemizin kendisini sürdürebilmek için kendi içinde yarattığı bir boşluk olduğunu teslim etmeliyiz. Boşluklar olmayan varlıkların yokluğunu doldurduğuna göre diyebiliriz ki düşünmek ölüme ara vermek, yaşamda boşluklar yaratmaktır. Ölümlü ne demektir? Bir gün ölecek olan, yani ölümden kurtulmuş olmayan. Peki ölümsüz ne demektir? Artık ölmesi mümkün olmayan, zira hâlihazırda ölmüş olan, bu vesileyle de işte ölümden arınmış olan.

Ölümlülüğü sömürmek suretiyle gücüne güç katan liberal-demokratik-militarist-kapitalizmin ölümün ortadan kalkmasıyla kendi içine dönük bir patlamaya, çökmeye(contraction) maruz kalacağından hareketle diyebiliriz ki yaşamı olumsuzlamaktan ziyade olduğu gibi olumlayan materyalist bir gerçekçiliğe, yani aşkınsallığa öykünen, ölüm dürtüsü ve yaşam dürtüsünün tahakkümü altındaki kapitalist-gerçekçilikten, kendinde-şey olarak öteki’nin içkin olduğu komünist-gerçekçiliğe doğru bir yönelim hem mümkündür, hem de gerekli.”  

Yokluk Olarak Varlık

Bu yazılar şu anda okunmakta olduğuna göre demek ki bu yazıları yazan, belirli bir zamanda ve belirli bir uzamda konumlanmış bir özne söz konusu olmuştur. Söz konusu öznenin kendini anlatmaktan ziyade O diye adlandırdığı bir hiçliği anlatıyor oluşu ise ancak yazının öznesinin kendini nesneleştirerek olmayan bir özneye dönüştürmek çabası içerisinde olduğunu gösterir. Peki ama söz konusu özneyi içinde bulunduğu çabadan ayıran nedir? Öznenin kendisi olmadan içinde olunabilecek bir çaba da olamayacağına göre, neden bu özne kendisinden bağımsız bir çaba olabilirmiş gibi kendisini çabanın nesnesi olarak göstermek ihtiyacı içerisindedir? İşte bu soruyu yanıtlamak maksadıyla, bir nesne olarak yazarın kendisi üzerine ahkâm kesebilmek için kendisini aşan bir özneye dönüşmesi gerektiğini dile getiren Kant ve bir nesne olarak yazarın kendisi üzerine ahkâm kesebilmek için kendisini aşan bir özneye dönüşmesi gerekmediğini, zira kendisini bir nesne olarak dile getiren söz konusu yazarın kendisini aşan o özneyi zaten hâlihazırda içinde barındırdığını kaleme alan Hegel’in felsefeleri üzerine bir takım spekülatif düşünceler üretmeye niyetlenen ve bu yolda Kant ile Hegel’in karşılaştırmalı bir okumasına girişmesi gerektiği aşikâr olan O’nun dünyasına giriyoruz şimdi hep birlikte: Ben, Sen, O, Biz, Siz, Onlar…

O, Gilles Deleuze’ün deyimiyle bu kitabın yazarının kavramsal personası, Fernando Pessoa’nın anlam dünyası bağlamında ise söz konusu yazarın heteronomik kişiliği, yani dış-kimliğidir. Olmayan bir şey olarak var olan O bu kitabın yazarına içkin bir dışarıda konumlanmıştır, çünkü O bir ironisttir. Bu kitabın yazarının içindeki bir dışarı, veya işte bir şey olduğunu zanneden bir hiçin içindeki hiçbir şey olan O, kitabın aynı zamanda hem nesnesi, hem de öznesidir. Belli ki bu kitabın ironist yazarının kavramsal personasının, yani O’nun derdi, Kant, Hegel, Nietzsche, Deleuze, Derrida, Badiou ve Zizek gibi düşünürlere de dert olmuş olan aşkınlık(transcendence) ve içkinlik(immanence) arasındaki ilişkidir. Öncelikle Kant ve Hegel’in felsefeleri arasındaki benzerliklerden ziyade farklılıklara değinmek istiyor O. Daha sonra ise konuyu güneşin 4.5 yıl içerisinde söneceği yönündeki spekülasyonlara bağlamaya çalışacak büyük ihtimalle. O, lâfı fazla uzatmadan diyebilir ki Kant’ın aşkınsal(transcendental) idealizmini Hegel’in spekülatif idealizminden ayıran fark, Kant’ın kendinde-şey’i tarif edebileceğimizi, Hegel’inse kendinde-şey’den ancak neticeler çıkarabileceğimizi dile getirmesinden kaynaklanan bir farktır. Kendi anlam dünyamız bağlamında yeniden yazacak olursak diyebiliriz ki Kant bizim birer ölümlü olarak ölümsüzlüğü tarif edebileceğimizi söylerken, Hegel ölümsüzlük düşüncesinden ancak ölümlülüğümüzün anlamı hakkında çıkarımlar yapabiliriz demektedir. Zira Kant’a göre ölümsüzlük ölümlülüğü çevreleyen bir durumken, Hegel için ölümsüzlük ölümlülüğün içindeki bir boşluktur. Bir başka deyişle Kant için ölümsüzlük özneyi aşkınken, Hegel için ölümsüzlük özneye içkindir.

Ne aşkınsal idealizmi, ne de spekülatif idealizmi tasvip eden O henüz adlandıramadığı, fakat tanımlayabildiği yeni bir spekülasyon biçiminin şemasını çizmeye yeltenmekten başka çaresi olmadığını çok geçmeden idrak edecektir. O’nun tasavvur edebildiği kadarıyla söz konusu spekülasyon biçimi Kant’ın ve Hegel’in idealizmlerinden radikal bir kopuş gerçekleştirerek kendinde-şey’in düşünceden ve bilgiden bağımsız olarak var olabileceğini kuramsallaştırmaya yönelik olacaktır. Aşkınsal olmayan bir dışarı ve içkin olmayan bir içeri, şeklinde özetleyebileceğimiz kendinde-şey’in konumunun zamanın ve uzamın birleştiği yer olduğunu söylemeye ise bilmiyoruz gerek var mı, ama gene de söylüyoruz işte, belki vardır diye.

Kendinde-şey olarak O kendini ifade edebilecek ve kendinden farkını dile getirebilecek bir spekülasyon biçimini hayata geçirebilmek için kaçınılmaz olarak Kant ile Hegel arasında, Deleuze’ün deyimiyle bir ayırıcı-sentez(disjunctive-synthesis) işlemi gerçekleştirmek zorundadır. Zira bir ölümlünün kendini bir ölümsüz olarak tasvir edebilmesi ancak Kant’ın düşünümsel yargı(reflective judgement) ve Hegel’in spekülatif diyalektik stratejilerinin materyalist bir felsefe anlayışı içerisinde bölünüp aşkınsal ve idealist yanlarından arındırıldıktan sonra spekülatif ve materyalist yanlarının yeniden birleştirilmesiyle mümkün kılınabilir.

Her ne kadar ölümsüzlük düşüncesini hayata geçirebilmek sinir ve damar sisteminin bozguna uğratılmasını gerektirir gibi gözükse de, işin aslı hiç de öyle değildir. Zira az önce de belirtildiği üzere ölümsüz şahsiyetin ölümsüzlüğü fiziksel anlamda sonsuz olmak anlamına gelmekten ziyade, ruhsal veya şuursal anlamda sonsuzluğu idrak edebilecek bilinç düzeyine ulaşmış olmak demektir. Fâni bir bedende, fâni olmayan bir düşünceyi barındırabilecek kudrete erişmek olarak da nitelendirebileceğimiz bu var oluş tarzı özellikle 20. Yüzyıl sonu ve 21. Yüzyıl başında Deleuze ve Badiou gibi düşünürlerin kafasını kurcalamış spekülatif bir teoriler demetinin ürünüdür. Benim, olmayan şeyleri varmış gibi gösterme eğilimi içinde oluşumun sebebi ise söz konusu olmayan şeylerin var olduğunu düşünmemdir. Dikkat ederseniz cümlemi “olmayan şeylerin var olduğunu bilmemdir,” yerine “olmayan şeylerin var olduğunu düşünmemdir,” diyerek noktaladım. Zira ben bilmek ve düşünmek mastarları arasında dipsiz bir uçurum olduğu kanaatindeyim. Dipsiz bir uçurumun varlığından söz etmiş olmamın maksadı, siz de takdir edersiniz ki, olmayan bir şeyin var olmasının ne anlama geldiğini bir metafor aracılığıyla göstermek arzusunu taşıyor oluşumdur. Elbette ki benim sözünü ettiğim her şey salt benim tarafımdan söz konusu edildikleri için kanıtları kendilerinden menkûl hakikatler değildir. Bir metafor olarak “dipsiz uçurum” olgusu boşlukla dolu bir varlığı ifade eder. Fakat şu da bir gerçek ki dünyada dipsiz uçurumlar namevcuttur. Dünyada olmayan olguların varlığından söz edebilmemiz bile fiziksel dünya koşullarında var olması imkânsız olan pek çok olgunun düşünsel düzlemde mümkün olabileceğinin göstergesidir. Zira düşünce doğası gereği metafiziksel bir olaydır ve vazifesi maddi bir olgu olan dil vasıtasıyla fiziksel dünyada boşluklar oluşturmaktır. Tabii burada dil vasıtasıyla derken sakın dili ve aklı araçsallaştırdığımızı sanmayın. Aklıda tutun ki burada bahse konu düşüncenin fiziksel dünyada dil vasıtasıyla yarattığı şey boşluktan başka bir şey değildir. Boşluk yaratmaksa bizim projemiz bağlamında bir amaç olmaktan ziyade bir araçtır. Yani buradaki amaç dilin araçsallaştırılmasına karşı dili boşluk yaratmakta kullanılan bir araca dönüştürmek suretiyle amaçla aracın rollerini değiştirerek kendilerinin ötekisine, yani birbirlerine dönüşmelerini sağlamaktır. Birbirlerine dönüşen amaç ile aracın birbirlerini yok etmesinin kaçınılmaz olduğunu söylemeye ise bilmiyoruz gerek var mı. Varılmak istenen nokta şudur: Sonsuzluk özne ile nesne, amaç ile araç, neden ile sonuç arasındaki ilişkinin anlamsızlaşarak ortadan kalktığı, böylece de işte varlıkları birbirleriyle ilişkilerine bağımlı olan bu kavramların bizzat kendilerinin yok olduğu, zaman ile uzam içindeki bir boşluk formunda zuhur eden o malûm içkin dışsallıktır. Özneye içkin aşkınsal bir kavram olan sonsuzluk mevcut-egemen varoluş biçiminde kısa-devre yaratarak mevcut-egemen düzenden bir kopma yaratır. İşte Alain Badiou’nun Varlık ve Olay adlı kitabında boş-küme olarak nitelendirdiği söz konusu sonsuzluk bizim O adını verdiğimiz ölümsüz öznedir.

Kendinde-şey olarak O kendini ifade edebilecek ve kendinden farkını dile getirebilecek bir spekülasyon biçimini hayata geçirebilmek için kaçınılmaz olarak Kant ile Hegel arasında, Deleuze’ün deyimiyle bir ayırıcı-sentez(disjunctive-synthesis) işlemi gerçekleştirmek zorundadır. Zira bir ölümlünün kendini bir ölümsüz olarak tasvir edebilmesi ancak Kant’ın düşünümsel yargı(reflective judgement) ve Hegel’in spekülatif diyalektik stratejilerinin materyalist bir felsefe anlayışı içerisinde bölünüp aşkınsal ve idealist yanlarından arındırıldıktan sonra spekülatif ve materyalist yanlarının yeniden birleştirilmesiyle mümkün kılınabilir. Bunu da ancak bir ironist, aynı zamanda hem kendini aşan, hem de kendine içkin anlam dünyalarına kapılar aralayan ironisiyle yapabilir, ki nitekim işte yapmıştır da zaten.

the door of perception (via lucyphermann)


[1] Bu metin henüz yazım aşamasında olan yeni kitabımın ilk hâlidir. Büyük ihtimalle 2-3 yıllık bir süreç içerisinde dallanıp budaklanacak, serpilip açılan bir halı gibi yayılacaktır önümüze. Söylemeye gerek var mı bilmiyorum ama adı bile henüz belli olmayan yeni kitabın bir özeti niteliğini taşıyan söz konusu metin son derece yoğun, sıkıştırılmış bir taslaktan öteye gitmemektedir. Okuyucudan ricam metni bitmiş bir ürün olarak değil, inşası süren bir yapıt olarak gören gözlerle okumasıdır. C.E.

[2] José Saramago, Lizbon Kuşatmasının Tarihi, çev. İpek Babacan (İş Bankası Kültür: İstanbul, 1989), 178.

Is Deleuze a Speculative Realist?

At first it might seem he is. If Bruno Latour is on the right track with respect to speculative realism, as Graham Harman and others would argue, then it might seem that Deleuze is on the right track as well for there are a number of areas where their philosophies converge in significant ways – especially concerning events, multiplicity, and their embrace of an ontological monism. I cover much of this in Deleuze’s Hume. It would also seem that De… Read More

via Aberrant Monism

Creatureliness and Immortality (via Speculative Humbug)

 [I now think the opinions expressed here are massively too hasty – this issue of meaning and finitude requires a lot more thought – but I’ll leave the original post up anyway.] I’ve just watched the first episode of this interview with Simon Critchley, and I thought I’d take the opportunity to note a key disagreement I have with Critchley’s position while the thoughts are still fresh. Critchley makes the point – with which I agree – that our soci … Read More

via Speculative Humbug

Excerpt from Cengiz Erdem’s Ph.D. thesis

In his Critique of Judgement, Kant distinguishes between the determinative and the reflective modes of judgement. If we keep in mind that the reflective mode of judgement reflects on particulars in such a way as to produce universals to which they can be subjected, and that the determinative mode of judgement determines a particular by subjecting it to a universal, it becomes understandable why among these two I shall be using the reflective mode which splits as it unites the subject of enunciation and the enunciated subject. But it must be kept in mind that the subject of enunciation which refers to the universal is itself a constitutive illusion, or a regulatory idea necessary for the emergence of the immortal subject as the enunciated content.

It is only in and through a position of non-mortality within and without mortal life at the same time that the exploitation of mortality can be brought into the spotlight. A critique of the exploitation of mortality inherent in particularly exemplary cultural products will be achieved through putting them in a perspective that analyzes the life death drives in such a way as to expose the exploitation of the fear of death as the driving force inherent in them. The point is that it is indeed necessary to fantasize being what one is not, in our case being non-mortal, to be able to become self-conscious of one’s self-reflexivity in the way of creating an order of signification not caught up in the rotary motion of drives locked in Klein’s projection-introjection mechanism, but rather one which breaks this vicious cycle and at least attempts to subtract death from life in a counter-act to the post-structuralist idea of life as a process of dying and death as an absent presence in the midst of life. It is only through such a subtraction of the absent presence of death within life that the productive interaction between Deleuze’s transcendental empiricism, Foucault’s bio-politics, Badiou’s theory of infinity, and Kant’s reflective mode of judgement give birth to the immortal subject as the womb of a new thought, a new life, and a new mode of being, free of the exploitation of mortality and engagingly indifferent to this mortal, all too mortal life.

The immortal subject within and without the pre-dominant symbolic order is not only the cause, but also the effect of its own alienation from mortal life. This regulatory idea of immortality, which is also a constitutive illusion, is inspired by the post-structuralist theme of becoming non-identical as we see in Deleuze and Derrida. If one could become non-identical, why would one not also become non-mortal? If one could become alienated from one’s identity, why would one not also become alienated from one’s mortality?  Why not become immortal so as to become capable of criticizing the exploitations of this mortal, all too mortal life? But what motivated me to take immortality as a virtual mode of being was Badiou’s theory of infinity which aimed at secularizing the concept of truth. Badiou’s technique of secularizing the truth is inspired by the 19th century mathematician Georg Cantor’s technique of secularizing the infinite. As Badio claims, the secularization of infinity started with Cantor who stated that there was not one, but many infinities varying in size and intensity. From then onwards it became possible to link Deleuze’s concepts of impersonal consciousness and transcendental empiricism with Badiou’s theory of infinity and Kant’s assertion that for reflective judgement to take place and turn the object into a subject a transcendental ground is necessary.  Now I can say that for me a transcendental ground is necessary only to the extent that it enables the subject to shake the foundation of its own mode of being and opens a field for immanent critique to take place. In other words, the untimely indifference of immortality is required in order to actively engage in an exposition of the exploitation of mortality in this time.

%d bloggers like this: