Skip navigation

Tag Archives: Gilles Deleuze

giphy (2) 

The Immortal Subject Beyond The Life Drive

In our daily lives we create little worlds of our own and invest them with various meanings. These worlds have their own logics, orders repetitively staged every day; this gives us a sense of continuity in time and hence a sense of security. Objects and subjects surrounding us, everything fits in its proper place in this microcosmic self-consciousness of ours.

The thought of being a tiny spot in the middle of nowhere, however, or somewhere in the vast universe is too unbearable to be thought through for many people because it reminds us of death. If one thinks this thought for too long all meaning collapses and life falls apart, the established symbolic order of object relations become disorganized. This is when the journey of the subject towards nothingness begins. If the subject manages to maintain integrity throughout the passage from self-consciousness to an impersonal consciousness reconciliation of self with life and the world takes place. With the advance of this macrocosmic impersonal consciousness in time everything symbolic loses meaning and credibility only to lead to an opening up of a space for the emergence of a new meaning. The new is not independent from the old. But is that which had hitherto been unseen, unrealised, unthought as a new possibility of a progressive movement.

Authentic fidelity is the fidelity to the void itself—to the very act of loss, of abandoning or erasing the object. Why should the dead be the object of attachment in the first place? The name for this fidelity is death drive. In the terms of dealing with the dead, one should, perhaps, against the work of mourning as well as against the melancholic attachment to the dead who return as ghosts, assert the Christian motto “let the dead bury their dead.” The obvious reproach to this motto is, What are we to do when, precisely, the dead do not accept to stay dead, but continue to live in us, haunting us by their spectral presence? One is tempted here to claim that the most radical dimension of the Freudian death drive provides the key to how we are to read the Christian “let the dead bury their dead”: what death drive tries to obliterate is not the biological life but the very afterlife—it endeavours to kill the lost object the second time, not in the sense of mourning (accepting the loss through symbolization) but in a more radical sense of obliterating the very symbolic texture, the letter in which the spirit of the dead survives.[1]

So, neither the work of mourning nor melancholia are progressive. It is the work of death drive to kill death, to cause a loss of loss, to destroy the symbolic texture causing death to take place; death drive is the only weapon against death in life. Rather than symbolizing and then accepting death, the subject as death drive contemplates death as nothingness and fills the space of death within the symbolic with nothing. Zizek points out that there is a great difference between willing nothing and willing nothingness.

What we are implicitly referring to here is, of course, Nietzsche’s classic opposition between ‘wanting nothing’ (in the sense of ‘I don’t want anything’) and the nihilistic stance of actively wanting Nothingness itself; following Nietzsche’s path, Lacan emphasized how in anorexia, the subject does not simply ‘eat nothing’ – rather, she or he actively wants to eat the Nothingness (the Void) that is itself the ultimate object-cause of desire. (The same goes for Ernst Kris’s famous patient who felt guilty of theft, although he did not actually steal anything: what he did steal, again, was the Nothingness itself.) So – along the same lines, in the case of caffeine-free diet Coke, we drink the Nothingness itself, the pure semblance of a property that is in effect merely an envelope of a void.[2]

The object that takes the place of the Real is what Lacan calls the objet petit a. The objet petit a is that which the master-signifier causes to be signified. There is nothing to signify the objet petit a, it is that signifier itself. The master-signifier signifies the objet petit a as its own signifier. Without the objet petit a the nothingness behind the master-signifier would become manifest. Master signifier generates signs that signify their own autonomous existence. That is, they hide the latent content of the master-signifier which is nothingness.  By manufacturing the illusion of its own non-being the master-signifier signifies itself as the transcendental signified. It does this through signifying the objet petit a as the transcendental sign, (signifier and signified at once). The sublime object which stands in for nothingness behind it is the object of desire of masses who fantasize that they are drinking something good, when in reality they are drinking the void and their own life/death.

One simply cannot conceal from oneself what all the willing that has received its direction from the ascetic ideal actually expresses: this hatred of the human, still more of the animal, still more of the material, this abhorrence of the senses, of reason itself, this fear of happiness and of beauty, this longing away from all appearance, change, becoming, death, wish, longing itself—all of this means—let us grasp this—a will to nothingness, an aversion to life, a rebellion against the most fundamental presuppositions of life; but it is and remains a will!… And, to say again at the end what I said at the beginning: man would much rather will nothingness than not will… [3]

In The Fragile Absolute, Slavoj Zizek gives the example of Diet-Coke as a symptom of will to nothingness inherent in contemporary society.

So, when, some years ago, the advertising slogan for Coke was ‘Coke is it!’, we should note its thorough ambiguity: ‘that’s it’ precisely in so far as that’s never actually it, precisely in so far as every satisfaction opens up a gap of ‘I want more!’. The paradox, therefore, is that Coke is not an ordinary commodity whereby its-use value is transubstantiated into an expression of (or supplemented with) the auratic dimension of pure (exchange) Value, but a commodity whose very peculiar use-value is itself already a direct embodiment of the suprasensible aura of the ineffable spiritual surplus, a commodity whose very material properties are already those of a commodity. This process is brought to its conclusion in the case of caffeine-free diet Coke – why? We drink Coke – or any drink – for two reasons: for its thirst-quenching or nutritional value, and for its taste. In the case of caffeine-free diet Coke, nutritional value is suspended and the caffeine, as the key ingredient of its taste, is also taken away – all that remains is a pure semblance, an artificial promise of a substance which never materialized. Is it not true that in this sense, in the case of caffeine-free diet Coke, we almost literally ‘drink nothing in the guise of something’?[4]

By drinking Diet-Coke, the subject, rather than being really healthy, is being merely less ill, since Diet or not, Coke is itself unhealthy.  Coke as we know it is miles away from its medicinal uses for which it was invented in the first place. The measure of health is not Coke without caffeine and sugar. So the Diet-Coke cannot be a sign of healthy living. Worse than being unhealthy, it is death disguised as an object of desire, that object of desire being healthy living. So we can see the process through which the Real of the subject’s desire, which is the death-drive, is turned into desire for healthy living. As the subject thinks he/she is moving towards greater health, he/she is in reality moving towards death. We have to be clear about where exactly the life-drive and the death-drive become separated from themselves and hence their roles are reversed, turning them into their opposites. It is precisely at this point of separation- unification of the life-drive and the death-drive that the conflict-event takes the place of the place itself.

This place is a playground on which this conflict-event between the life-drive and the death-drive is played out as a confrontation between the therapeutic society and critical theory. If the aim of psychotherapy is to adapt the subject to the environment, then it is by definition a normalizing practice. But asks critical theory, what is the definition of health? On which grounds are we talking about health? What are the values that make health? All these questions may lead down to the big question of ontology: “What is the meaning of life?” There is no meaning of life. It is my actions and words that invest my life with a particular meaning. What determines the meaning of objects surrounding me is the use I put them into. In this context, progress in therapeutic procedure is signified by an increase in the subject’s ability to use the objects surrounding him/her.

But critical theory says: you are confusing use-value and exchange-value. You are forgetting the need to remember that in your world the exchange-value preceeds the use-value. You are always already born into the world of objects with their values attached to them, how can you say that you are healing these people by telling lies to them concerning the cause of their desire and the Real of the objects they choose to put to use. Isn’t their choice already determined by the pre-dominant symbolic order?[5]

Critical theory agrees with psychotherapy that it is the use value of the object that is important. But what critical theory wants to say is that what psychotherapy presents the subject with, as the use-value, is already the exchange-value, so psychotherapy is presenting the subject with death disguised as life. It is there that there has been a shift in the gears, where Nietzsche conceived of himself as the stage of confrontation between Christ and Dionysus, as the conflict-event that shifted the gears at a certain moment in history. At this precise moment in time negation and affirmation change roles for the very reason that negating the symbolic order becomes the same as affirming the Real. One creates a fantasy which negates the symbolic and affirms the Real as it is, that is, with all its inconsistencies, internal conflicts, imperfections, and incompleteness. Something in the symbolic order is caused to fail by these interventions of the affirmative subject. Here a question awaits us: Does that mean that for creation to take place destruction is necessary? The answer to this question is a yes and a no at the same time. Because destruction causes a split in the order and yet this split’s consequence depends on the future of the response to it. Destruction is not essential to creation but is an inescapable result of it. [6]  So there may or may not be cases where there is something in the process of being created without anything being destroyed. For when one thinks about it, creation is not a subtraction from nature, but quite the contrary, an addition to it. For subtraction to become creative it should be a subtraction from culture, that is, from knowledge, or from the already existing symbolic order. Badiou’s subtraction opens a void within the already existing symbolic order and through this void a new truth flows. It is only in so far as the mortal human animal chooses fidelity to this truth-event that it becomes a subject, that is, an immortal indifferent to death.

André Kertész     Window, paris     1928

The Immortal Subject Beyond The Death Drive

The creature called human can cease being a passive non-being and become an active being only insofar as it produces love against the negative power of the already existing capitalist law. As we all know, the laws’ negative impositions give birth to the vicious cycle of the life and death drives, which is in turn exploited in the way of more money.

With the domination of nihilist global capitalism all over the world social life has become a masquerade. The silence diminishes and noise pollutes the lives of all. This noise is what Nietzsche calls “the noise of the marketplace.” The subject neither questions its being in itself nor its being for itself. The system provides the subject with innumerable facilities to keep boredom at bay so as to sustain the conditions for the possibility of the non-being of thought to take place. The subject simply does not feel the need to think and in time the subject loses the ability not only to think but also to act consciously. It all becomes an empty and meaningless spectacle to live. Every subject takes on a role, or an identity in accordance with the demands of the show business and hides behind this role turning into a solipsistic monad acting itself out in the way of satisfying the big Other. Just like Judge Schreber who had to endure inordinate measures of suffering to satisfy the demands of those cruel gods he populated himself with… And Schreber, satisfied as he was with the mere pleasure of sharing the high profile mission of satisfying cruel and invisible gods, becomes a madman when in fact he was a woman enduring privation.[7]

In the banality of ordinary social reality the subject forgets to think of its death as its own. Absence of the thought of death brings with it the presence of the thought of being, which means that the subject has lost his/her sense of self/other distinction, and is governed by his/her unconscious drives. This leads to the subject’s ignorance of an external world, or perhaps an unintentional neglect of an external reality other than the one it imagines, for it has itself become exterior to itself.

When death is thought about, this thought never takes place in terms of the death of the self. It is always through the death of the other that the subject thinks of death. It is always a “they” who die. Death is conceived as a symbolic incident. The reason of that reductive attitude towards death is the will to preserve the banality of ordinary reality and sustain the conditions for the possibility of an illusory sense of oneness with the world. All this, of course, is done to keep the Real of the external world at bay.

Global capitalism produces subjects who cannot stand the thought of the outside; they cannot conceive the absence of an external world within them. The fear of death is so strong that with the force of its negativity it totally negates death in life, erases the slash in life/death, and vainly erects statues to attain immortality.

It is a strange subject, however, with no fixed identity, wandering about over the body without organs, but always remaining peripheral to the desiring-machines, being defined by the share of the product it takes for itself, garnering here, there, and everywhere a reward in the form of a becoming an avatar, being born of the states that it consumes and being reborn with each new state. “It’s me, and so it’s mine…” Even suffering, as Marx says, is a form of self-enjoyment.[8]

Today the purpose of life has become keeping the subject busy for the sake of the business of not thinking death. The subject is bombarded by objects of introjection to such extent that it has no time for feeling anxious about its own death. The objects form a transparent sheet between the subject and its death. As inorganic substances the objects fill the space of death within life. What we witness in this time is life turned into a project aiming at erasing the silence necessary for thought; and not only erasing but also replacing it with an unceasing noise causing nausea.

The infinite, then, is within finitude, so in order to think the infinite we have to think the finite, that is, the thought of death. Although the thought of death has a high price which the subject pays by a loss of mental and physical health, it is nevertheless useful in opening up the way to limit experiences. The death drive devastates the predominant conceptualisations of the “good” of civilized progress and the “bad” of barbaric regress. The subject of the death drive situates itself as the traitor on the opposite pole of belief and faith in immortality. In the place of statues representing immortality, it erects nothing. That way it confronts the promised land of total security and harmony with a world governed by the anxiety of the feeling of being surrounded by nothingness. In this world there remains no ground beneath the symbolic order. Death is in the midst of life; it is life that surrounds death.

How would our lives change if we were to become capable of imagining ourselves as immortal beings? If we keep in mind that we are always already locked within the vicious cycle of the life and death drives governed by the law of capital, it becomes easier to understand why we need to break this vicious cycle of Capitalism and its governor, liberal-democracy, based on unjust representations, in order to create, produce or present the realm of love beyond the rotary motion of drives. But it must also be kept in mind that when we say beyond, we are talking about a beyond which is always already within the pre-dominant symbolic order and yet not within the reach of mortal beings. It is a beyond only from the perspective of the present state. In our scenario, immortality is not something to be attained, rather, it is a virtual potential or an actual capacity within every mortal being, awaiting to be realised. The realisation of the immortality within us, or the realisation of the infinite potential that life contains, depends on our proper use of our powers of imagination. Let us imagine ourselves as immortal beings then, which we already are, but cannot enact because of the finitude imposed upon us by the already existing symbolic order. Would we need to get out of this order to become immortal? Yes and no. Yes, because the within which we said infinity resides is a within which is exterior only from the point of view of the already existing order. No, because only from within the already existing order can we present an outside of this order, “an outside” in Deleuze’s words apropos of Foucault and Blanchot, “which is closer than any interiority and further away than any exteriority.”

 In his Theoretical Writings Alain Badiou attempts to separate himself from the Romantic understanding of infinity, and the pursuit of immortality. According to Badiou, contemporary mathematics broke with the Romantic idea of infinity by dissolving the Romantic concept of finitude. For Badiou, as it is for mathematics, the infinite is nothing but indifferent multiplicity, whereas for the Romantics it was nothing more than a “historical envelopment of finitude.” Behind all this, of course, is Badiou’s strong opposition to historicism and temporalization of the concept. It is in this context that Badiou can say, “Romantic philosophy localizes the infinite in the temporalization of the concept as a historical envelopment of finitude.”[9]

Mathematics now treats the finite as a special case whose concept is derived from that of the infinite. The infinite is no longer that sacred exception co-ordinating an excess over the finite, or a negation, a sublation of finitude. For contemporary mathematics, it is the infinite that admits of a simple, positive definition, since it represents the ordinary form of multiplicities, while it is the finite that is deduced from the infinite by means of negation or limitation. If one places philosophy under the condition such a mathematics, it becomes impossible to maintain the discourse of the pathos of finitude. ‘We’ are infinite, like every multiple-situation, and the finite is a lacunal abstraction. Death itself merely inscribes us within the natural form of infinite being-multiple, that of the limit ordinal, which punctuates the recapitulation of our infinity in a pure, external ‘dying.’[10]

The political implications of the move from Romantic infinity to mathematical infinity can be observed in Badiou’s Ethics: An Essay on the Understanding of Evil. In this little book Badiou criticizes the hypocrisy of human rights for reducing being-human to being a mortal animal. Of course Badiou admits that what is called human is indeed a mortal animal, but what he objects to is the exploitation of this state of being. Against this deprecative attitude, Badiou pits the immortal subject, or rather, the subject who is capable of realising his/her immortality.[11]

Badiou says that “being is inconsistent multiplicity.” As an advocate of immanence, unlike Heidegger, he doesn’t think that there is an ontological difference between Being and beings. As a matter of fact, he altogether refuses that there is such a thing as Being transcending the multiple beings, or beings as inconsistent multiplicities. To understand where Badiou is coming from we only need to look at his critique of Heidegger’s equation of being in the world and being towards death. For Badiou there is no such thing as being in the world, because for him there is not one world but multiple worlds and consequently being in the world as being towards death is a rather impoverished idea doomed to result in the mistaken assumption that consciousness of human finitude is self-consciousness. And I agree with Badiou that consciousness of human finitude merely serves to justify a life driven by death.

 I therefore propose a consciousness of infinitude rather than of finitude for a sustenance of the conditions of possibility for an ethical life and for an ethical death. For when you think about it, if we were immortal, that is, if our lives were eternal, we wouldn’t be so destructive of the environment, not so harsh on nature and one another, because no one would want to live in such a hell eternally. Since it is obvious that as humans we have been turning the world into a hell in the name of progress for a while now, and since death has been the end from which we have come to think we have been striving to escape in this progressive process, it is obvious that a forgetting of death, or rather, a remembering to forget our mortality would make us fear an eternal life in hell, rather than a finite life in an illusory heaven.

If we keep in mind that the global capitalist system, as we have tried to explicate, takes its governing force from its exploitation of life and death drives, that it is based on our fear of death and consciousness of finitude, it becomes clearer why a subtraction of death from life not only shakes, but also annihilates the foundations of capitalism.

To What End Last Words? To What End Suffering…

Throughout this article I have tried to develop a mode of critique in and through which nothing is excluded and/or determined. This reflective mode of critique itself enabled me to situate myself in the middle of the reflective and the determinative modes of judgment. The critical mode employed in this article is still context-bound to a certain extent, and yet it tries to restrictively dissociate itself from the predetermined context, rather than freely associate within it. A new field is opened, the conditions are created for the possibility of a decision beyond the Law of Militarist Capitalism and the Welfare State driven by and driving the exploitation of mortality on a massive scale.

There is this transcendental field that requires a non-mortal mode of being in the world, neither for nor against it, but engagingly indifferent to it in such a way as to turn its own alienation from mortality into its driving force in its attempt to demolish the faculty of finite judgment and create the conditions of possibility out of the conditions of impossibility for an infinite judgment to take place beyond the subject/object of a Law that is mortal, all too mortal.

A truth comes into being through those subjects who maintain a resilient fidelity to the consequences of an event that took place in a situation but not of it. Fidelity, the commitment to truth, amounts to something like a disinterested enthusiasm, absorption in a compelling task or cause, a sense of elation, of being caught up in something that transcends all petty, private or material concerns.[12]

The immortal subject within and without the pre-dominant symbolic order is not only the cause, but also the effect of its own alienation from mortal life. This regulatory idea of immortality, which is also a constitutive illusion, is inspired by the post-structuralist theme of becoming non-identical as we see in Deleuze and Derrida. If one could become non-identical, why would one not also become non-mortal? If one could become alienated from one’s identity, why would one not also become alienated from one’s mortality?  Why not become immortal so as to become capable of criticizing the exploitations of this mortal, all too mortal life? But what motivated me to take immortality as a virtual mode of being was Badiou’s theory of infinity which aimed at secularizing the concept of truth. Badiou’s technique of secularizing the truth is inspired by the 19th century mathematician Georg Cantor’s technique of secularizing the infinite. As Badiou claims, the secularization of infinity started with Cantor who stated that there was not one, but many infinities varying in size and intensity. From then onwards it became possible to link Deleuze’s concepts of impersonal consciousness and transcendental empiricism with Badiou’s theory of infinity and Kant’s assertion that for reflective judgement to take place and turn the object into a subject a transcendental ground is necessary.  Now I can say that for me a transcendental ground is necessary only to the extent that it enables the subject to shake the foundation of its own mode of being and opens a field for immanent critique to take place. In other words, the untimely indifference of immortality is required in order to actively engage in an exposition of the exploitation of mortality in this time.

I don’t know if it is worth mentioning that in this time we are all slaves and yet some slaves dominate the others. Where time goes no one knows. There are necessary illusions in this life, some for life, some not. Both the extreme belief in civilized progress and barbaric regress are good for nothing. These two are now in the process of being left behind. A third possibility of developmental process is emerging in the form of a becoming-reconciled which is based on the recognition of the otherness of the other as it is, that is, prior to the additions and the subtractions imposed upon the self and the other, nature and culture, life and death. For a non-normative and progressive work it is necessary for the participants to become capable of making distinctions between their natures and cultures, their cliniques and critiques. It is a matter of realizing that theory and practice are always already reconciled and yet the only way to actualise this reconciliation passes through carrying it out and across by introducing a split between the subject of statement (the enunciated) and the subject of enunciation.

It is indeed true that sometimes it takes a long journey to get there, where one eventually got to, and realise that one is other than one thinks itself to be. Apparently the numbers indeed start with zero and continue with two, but it takes time to realise this actuality and become capable of actualising this reality. Perhaps we should indeed know that absolute reconciliation is impossible and yet still strive to reconcile ourselves as much as we can to all the living and the dead.

Memory Void-Fallen Leaves By Yellowbagman

lawgiverz posted this

[1] Slavoj Zizek, Organs Without Bodies (London: Routledge, 2004), 13

[2] Slavoj Zizek, The Fragile Absolute (London: Verso, 2000), 23

[3] Friedrich Nietzsche, On The Genealogy of Morality, transl. Maudemarie Clark and Alan J. Swensen (Indianapolis: Hackett, 1998), 118

[4] Zizek, The Fragile Absolute, 22

[5] Marcuse, Herbert. One-Dimensional Man: Studies in Advanced Industrial Society (Boston: Beacon Press, 1964)

[6] Alain Badiou, InfiniteThought, trans. and ed. Oliver Feltham and Justin Clemens (London: Continuum, 2005), 132

[7] Sigmund Freud, Psycho-analytic Notes On An Autobiogrophical Account Of A Case Of Paranoia (Dementia Paranoids), trans. Strachey J. (London: Hogarth Press, 1986)

[8] Deleuze and Guattari, Anti-Oedipus: Capitalism and Schizophrenia I, trans. Robert Hurley, Mark Seem, and Helen R. Lane (New York: The Viking Press, 1977), 16

[9] Alain Badiou, Theoretical Writings, trans. Ray Brassier and Alberto Toscano, (London: Continuum, 2006), 38

[10] Badiou, 38

[11] Alain Badiou, Ethics: An Essay on the Understanding of Evil, trans. Peter Hallward (London: Verso, 2001), 41

[12] Peter Hallward, “Introduction” in Alain Badiou, Ethics (London: Verso, 2002), x



Here is Dark Chemistry’s rather generous and no less rigorous reading of my doctoral dissertation The Life Death Drives…

“Myth is the hidden part of every story, the buried part, the region that is still unexplored because there are as yet no words to enable us to get there.”
      – Italo Calvino

“We shall defend the complications of our theory so long as we find that they meet the results of observation, and we shall not abandon our expectations of being led in the end by those very complications to the discovery of a state of affairs which, while simple in itself, can account for all the complications of reality.”
     – Sigmund Freud

“Visibility is a trap.”
     – Michael Foucault

Read More

Here is another nice post from Dark Chemistry on Graham Harman as smasher of objects, which he opens with a fine quote from one of my articles on Artaud, Deleuze, will to nothingness and literature.

Thus Spoke Zarathustra

Image by kian1 via Flickr

Sceptic:  For me Nietzsche is one of those who do philosophy departing from a wound, from a deep-seated internal problem… The wound is internal to Nietzsche but the source of this wound is external, so you see, he is in-between. He attacks both sides at the same time, there is a profound neither/nor relationship, an endless struggle between the life drive and the death drive in Nietzsche’s books. As for Hegel, I’m not so sure what kind of a man he was. His philosophy doesn’t seem to give me “the kicks” as you say. But to me Hegel is sobering, and that is what I require. In Kant’s books you see everything divided and subdivided into sections and subsections. And you see Kant’s idea is there in three books. I find the life philosophy-academic philosophy distinction ridiculous and luxurious for our times. It deprives us of many great philosophers. Nietzsche’s is neither academic nor life, but a kind of open philosophy; philosophy without the final judgment. Nietzsche has never said and will never have said his last word.

Stoic: Never?

Sceptic: And that there is no such last word or final judgment is itself Nietzsche’s last word and final judgment. It is with Nietzsche that we come to realize this paradoxical situation, this vicious cycle, within which we have come to be entrapped.

Stoic: But Nietzsche also makes us ask, what would be the price paid to escape from this vicious cycle?

Sceptic: That’s indeed another thing that he does. It is precisely because of these endless questions leading to one another, each question the answer of another, and this incompleteness of his philosophy is only one of the reasons that make Nietzsche attractive for many. The second is this: Nietzsche has four-five teachings, the first one is, which for me is the most important, that “knowledge is perspectival by nature.” As soon as he says this, his philosophy becomes an opening up to a new field for thought and life. Everyone can enter Nietzsche’s new space and take what they want, it is like a toolbox. There is something for Hitler in that work, something else for Bataille, for Heidegger, Freud, so you see how clear it all becomes in this context, what he means when he says on the title-page of Thus Spoke Zarathustra, “A book for no one and everyone.” You can translate this as a book for everyone who will understand but at the same time for no one, since no one can completely understand what exactly Nietzsche means. This formula is applicable to his philosophy as a (w)hole, a philosophy for none and all at the same time. And there is no (w)hole of Nietzsche’s philosophy to be comprehended as a (w)hole anyway. This attitude would reduce “Nietzsche” to its bare bones when in fact it is a very fleshy writing. It wouldn’t be fair on Nietzsche. Mine is a stance from which I try to justify Nietzsche, save him. It is the tendency of most readers of Nietzsche to be his advocate. And yet I now realize that this attitude, too, is not so true to the spirit of Nietzsche. And this is the reason why I distanced myself from Nietzsche, after witnessing what has been happening in the world for the last one hundred years, since Nietzsche’s death. You might as well read “there can be no poetry after Auschwitz,” as “there can be no philosophy after Auschwitz.” Or you at least become compelled to admit, “after Auschwitz it becomes very difficult, almost impossible to unconditionally affirm Nietzsche’s philosophy.” You might, and you should, feel the need to introduce a distance between yourself and Nietzsche.

Stoic: Another paradoxical situation emerges here, for Nietzsche is himself against himself in this respect and on this subject.

Sceptic: Yes, he is indeed.

Stoic: And this indicates a self-deconstructive reading at work, that is, you are already deconstructing your own reading as you read Nietzsche.

Sceptic: But isn’t this a natural outcome of philosophical thinking? I think Nietzsche’s grandest illusion was his excessive self-assurance, a pathological self-confidence which led him not to use his critical eye in relation to himself as much as he did in relation to others. He perspectivizes truth but he never situates himself in the nineteenth century as a priest who had been influenced by the likes of Wagner and Schopenhauer; he never comes to terms with his finitude, and so he never manages to reconcile himself to life.

Stoic: In 1889, when his passage to the other side is semi-complete he is about forty-five.

Sceptic: Yes.

Stoic: The most interesting aspect of his work is its posthumousness. He left behind a multiplicity of texts in complete silence and yet all his work, this multiplicity of texts, is itself an unceasing and singular voice at times causing nausea. When one is looking at this oeuvre one wonders what kind of a will to power is Nietzsche’s, it’s not clear, some say it should be translated as will towards power. I think will to power and will to nothingness are one and the same thing. Will towards power and being towards death are the two constituent parts of becoming what one always already is. And what use of a will to truth if it is not in the service of becoming true to one’s being. Perhaps if his work had not been interrupted by illness, he, and we with him, would have been better able to make sense of these circular movements of thought.

Sceptic: Nietzsche’s working method involves taking notes as he walked… And then revising those notes…

Stoic: …Organize those thoughts, put them in order? But it’s different when Zarathustra speaks. He wrote Thus Spoke Zarathustra locked in a room, sitting in a chair in front of a table on the mountains after his devastating Lou Andreas-Salomé experience. There is a close relation between aphorisms and steps, fragmentary writing and walking. It is the same in the case of other aphorism writers, there are flashes of insight involved, always fragmentary, little thoughts complete in themselves and yet to be formulated in relation to one another. Nietzsche’s process of thinking is itself discontinuous, fragmentary; it’s an attempt to give birth to partial objects without relation to an external idea of wholeness. As soon as something strikes him he feels as though if he doesn’t put it down immediately he never will. And since he thinks about the same thing from different perspectives through a period of time, the result is a plurality of partial objects all somehow linked to one another rather than to a whole outside them. He didn’t have time to make sense of all he thought. His thought was larger than his life. He used to write so rapidly but still his infinite speed of thought always left his writing behind.

Sceptic: If only he had lived longer and thought with less speed.

Stoic: Perhaps he could have finished the work of his life in a much more precise way. If he were able to write a second Ecce Homo at sixty years old, he could have survived his thought. But of course I’m assuming too much here.

Sceptic: Actually it is good to throw some light on where Nietzsche is coming from and where he is heading towards. It makes visible the great potential of Nietzsche’s thought; explicates the possibilities of new ways of thinking and living it has to offer.

Stoic: In a new light everything becomes other than itself.

Sceptic: Plato criticized his own concept of the Idea later in life. Perhaps if Nietzsche had lived longer he would have had a critical look at his earlier work.

Stoic: The other day I had a look at On The Genealogy of Morality as a preparation for our conversation. In it I saw Nietzsche thinking about two hundred years ahead of his time. And this prophetic stance is not very common among philosophers. Usually poets tend to tell of the future.

Sceptic: Poets do tend to have messianic expectations.

Stoic: Yes, poets too operate at messianic levels but Nietzsche is assured that what he thinks will take place in the future will actually take place; he believes in the truth of what he assumes. And worst of all, we now see that what he thought would happen is really happening. Have a look at what he says:              

What meaning would our entire being have if not this, that in us this will to truth has come to a consciousness of itself as a problem? … It is from the will to truth’s becoming conscious of itself that from now on—there is no doubt about it—morality will gradually perish: that great spectacle in a hundred acts that is reserved for Europe’s next two centuries, the most terrible, most questionable, and perhaps also most hopeful of all spectacles…[1]

He sees the rise of Nihilism. And we see him say this in Genealogy published in November 1887. It has been 117 years and we can say that his prophecy has proved to be true for the first 117 years out of 200. On this account we can bet that this truth will increasingly maintain its truth status in the remaining 83 years. Looking backwards he tells of the future. With a messianic force he writes Ecce Homo in which he proclaims himself Christ and Dionysus. What he means by that self-fashioning is that he has passed across the Nihilism, went through the will to nothingness and reached the point after the fantasy is traversed where Christ and Dionysus confront one another. But Nietzsche never says that he is the overman. Nietzsche, in Ecce Homo, fashions himself as the one who remains the man who wants to die. In Gay Science we see the theme of God’s death merging with the story of a madman wandering around with his lamp, looking for God. He distinguishes two forms of Nihilism: one is an active nihilism he associates with destruction, the other is an exhausted and passive nihilism he identifies as Buddhism.

Sceptic: Perhaps it’s true; today we know the West is turning towards the East.

Stoic: He sees not one, but two distinct futures of a Nihilist Europe. But I don’t really get what he means when he says he has himself overcome nihilism. Has he really overcome nihilism or is it just wishful thinking?

Sceptic: I don’t know whether he has or he has not overcome nihilism, but what I can say concerning why he thinks in that way is this: In a nut-shell nihilism is the absence of “where” and “why,” or “direction” and “intention.” Nietzsche is convinced that he is showing humanity a new direction towards which to head. His project of revaluing the values is itself an attempt at overcoming nihilism, but this attempt only partially overcomes nihilism, for even after all the values are devalued there remains the new values to be created out of the ruins of the old. Revaluation cannot be completed unless destruction is left behind and creation takes its course.

Stoic: Absolutely. Nihilism is necessary for the devaluation of values, but should be left behind before revaluing the values. So nihilism is a useful tool in turning the existing order against itself but when it comes to creating the new it is nothing other than an enemy. Nietzsche’s discourse is almost a Marxist discourse without Marxist terminology. To see this aspect of Nietzsche more clearly let me give you a brief account of the master-slave relationship in Hegel and Nietzsche. For Hegel everyone is a slave and some slaves, out of a dissatisfaction with slavery, fight to death for mastery, win the fight, and through recognition by the slaves as the masters, become masters, and dominate the slaves. Dialectical process, however, does not end there and in the next stage, and “as history has shown us” in Marx’s words, since in time everything turns into its opposite, slaves eventually become masters. Whereas for Nietzsche from the beginning there are masters and slaves, which he calls active and reactive forces, but the ones who play the role of masters are in fact the slaves and the slaves the masters. So what Nietzsche wants to say is that slaves dominate the masters because of the false values upon which human life is built. Reactive forces are the slaves who occupy the master position and active forces are the masters who occupy the slave position. It is always the reactive forces who win because their reactions are contagious and it is extremely easy for them to multiply themselves and degenerate the others. The active forces, however, although they are the strong ones, are always crushed under the false value system created by the reactive forces. If Hegel is saying that everything eventually turns into its opposite and the roles are reversed only after a struggle to death, Nietzsche is saying that the roles are always already reversed and the way to set things right, rather than passing through reversing the roles, passes through a revaluation of all values on the way to a new game. How would you respond to that?

Sceptic: Well, Nietzsche looks at things otherwise. Through eternal recurrence everything is continually inverted into the spotlight and everything turns into something other than itself in time. So he comes to the conclusion that everything is so reversed that the weak wins. That’s what he sees as the outcome of nihilism. In Nietzsche’s world what everyone understands from improvement is in fact the opposite of the real meaning of improvement. Look what he says, 

One should at least be clear about the expression “be of use.” If by this one intends to express that such a system of treatment has improved man, then I will not contradict: I only add what “improve” means for me—the same as “tamed,” “weakened,” “discouraged,” “sophisticated,” “pampered,” “emasculated” (hence almost the same as injured…)[2]

Stoic: I admire him for what he achieved but at times doesn’t he become more than self-confident. I occasionally feel that he saw himself as a prophet.

Sceptic: Well, it is obvious that he suffered from a certain megalomania. No doubt he lacked self-critical eyes.

Stoic: Does he give you the feeling that he regarded himself a prophet from time to time? Could he have thought he was revealing the word of God?

Sceptic: The thinker talking through Zarathustra’s mouth has that prophetic quality. Zarathustra is himself a prophet. There are various speculations concerning Nietzsche’s entry into the realm of madness. When it occured and so on. Some say when his books are read with a clinical intent there is no trace of madness in his work. I don’t agree with this. Already in Zarathustra there is a deterioration of his thought processes. An exaggerated self-confidence appears in Ecce Homo. But to be considered a prophet is what Nietzsche dreaded most. He says it in Ecce Homo: “I have a terrible fear that one day I will be pronounced holy.”

Stoic: One still wonders whether he is the first prophet without a God, if he thought himself to be the first prophet without a God, and with this thought he went off the rails?  

Sceptic: Are you listening to what I’m saying? 

Stoic: He also sees himself as the disciple of Dionysus.

Sceptic: Have you heard what I’ve just said?

Stoic: He signed Dionysus the last letter he wrote to Strindberg.

Sceptic: And Crucified at the same time. Nietzsche’s thought is full of paradoxes. Perhaps that’s one of the reasons why it is a philosophy for everyone. On any topic, on this or that subject, there is this perspective and there is that. You can choose whatever works for you and ignore the others. But that’s not what I’m really concerned with. The contradiction at the heart of Nietzsche is that his theory of eternal return and the becoming of overman cancel each other out. There are two distinct layers of time at which Nietzsche’s teaching operates. First is the linear time of history, the time in which animals live, it is a measurable time. Birth, reproduction, internalisation, metabolism, dissolution all take place in this time; it is the time of life and death. The exact opposite of this time is the circular time of the spirit. It is a time that transcends the linear time and the physical world. It is a product of man’s dissatisfaction with the physical world; a will to go beyond the physical and/or outside time. He conceived of both of these forms of time (Aeon and Chronos) and he existed in both at the same time. He was a man who knew that there is nothing outside physical time and/but who still strived to go beyond this time.

Stoic: How agonizing is that? I think it is none other than himself he is talking about when he says,

Precisely this is what the ascetic ideal means: that something was lacking, that an enormous void surrounded man—he did not know how to justify, to explain, to affirm himself: he suffered from the problem of his meaning. He suffered otherwise as well, he was for the most part a diseased animal: but the suffering itself was not his problem, rather that the answer was missing to the scream of his question: “to what end suffering?”[3]                 

All his life he tried to make sense of the inordinate measure of suffering and privation he had to endure. In vain he looked for a way of exposing “the vanity of all human wishes.” He was dissatisfied with his life and he hated himself for that. He kept resisting the Stoic within himself. But his Sceptic side was incapable of putting something other than the teachings of Socrates in the place left empty by the demolition of his Stoic side. He equally resented having remained under the shadow of Socrates. To escape from Socrates he attacked Plato’s metaphysics of presence and did this with the tools he borrowed from Heraclitus; a pre-Stoic philosopher who has deeply influenced both the Zeno of Citium, who was the founder of Stoicism, and the Zeno of Elea, who explained how it could be possible for a tortoise to pass Achilles in a race. If you look at the latter Zeno’s paradox carefully you see that what he wants to say with all his arrow business is that there can be no motion out of immobility. Yes, the arrow is at rest at every instant and the mind unites those individual instants each a picture in itself. What the eye receives is already what the mind’s synthesizing force creates. We see the arrow in motion when in fact it is, at every instant of its existence, at rest. You see where Zeno is coming from there. He is coming from Heraclitus’ idea that “one cannot step into the same river twice.” The river which is stepped into is a different river at each instant of its flow. You can see that Heraclitus is making a distinction between the flowing water and the bed in which it flows. It is Heraclitus who first splits time. So Zeno finds himself in a split time and can say that before rational thought unites time there is no movement to be perceived.

Sceptic: But this means that Zeno thinks reason creates something out of nothing, or movement out of immobility.

Stoic: And this is very similar to the foundational truth upon which Epictetus builds his therapeutic philosophy. Epictetus says that we create our history, our past, present, and future. It is up to us to change the way we perceive things, put them in a new light, see ourselves differently, and act in way which would be in harmony with nature, in accordance with reason, and for the benefit of all. Epictetus doesn’t see the care of the self as other than the care for the other, he reconciles the interior and the exterior of the subject. So knowledge is a construct of the synthesis of the internal and the external; we project what we have introjected. Between projection and introjection there is a synthetic activity that unites the internal and the external, or the psychic and the material. And a balance between the truth of what’s really going on outside and how the subject perceives this truth is a sign of health. An internally constituted external authority, the truth of universal humanist rationalism, governs the subject in harmony with nature. Listen to what nature says to you and you will know the right thing to do, truth is of nature, say the Stoics. But Plato says: “I, the truth, am speaking.” How megalomaniac is that?

Sceptic: It is quite megalomaniac indeed. And that is the Platonic side of Nietzsche, an exaggerated self-confidence.

Stoic: But with the thought of eternal return Nietzsche is shattered. He realizes how random and chaotic life is and I think his thought of eternal return is a response to his fragmentation at the time he was in Turin. The contingency of all things led him to formulate the eternal return, a circular time with no beginning or an end. In this circular time “a throw of the dice will never abolish the chance,” as Mallarmé put it. So after the nihilistic fantasies and Dionysian hallucinations are traversed the new age of bliss begins for the ones who have learned to learn from what happens to them in this life and rather than fall into the wound pass across it and affirm life as it is. Amor fati is both the driving force and the outcome of the eternal return. Everyone is born free. One who loves one’s fate whatever happens is free. It is a very Stoic thought; as long as the mind is free who cares about the body in chains. But this is not to despise the body, on the contrary, Stoics do care about their bodies; cleanliness, appetite, health, good behaviour, humour, kindness, affirmative attitude; it is a very naturalist social philosophy.

Sceptic: I didn’t know that you were so off the rails. If I understood you correctly, in eternal return there is no room for Darwinist linear evolution. Evolution is peculiar to linear time. Nietzsche is after finding a new form of progressive movement in complicity with the circular movement of time. The idea of eternal return is a very vague formulation of what he was really after. It is Bergson who came closer to saying what Nietzsche wanted to say. In his Creative Evolution Bergson investigates Zeno’s paradox and comes to the conclusion that Zeno’s idea that there can be no movement in-itself because time is infinitely divided within itself is not sufficient to theorize a practical and creative evolutionary process other than a linear progress. Bergson says that cinema achieves what Zeno thought was impossible. By creating motion pictures out of pictures at rest at every instant he introduces mind as a projection-introjection mechanism just like a camera. “But while our consciousness thus introduces succession into external things, inversely these things themselves externalise the successive moments of our inner duration in relation to one another.”[4] Bergson doesn’t differ from Zeno as much as he thinks he does, in that, it was Zeno who said mind projects what it had introjected. And this projection-introjection mechanism is a binding-splitting force at the same time. It binds the subject to the social as it splits the subject within itself, right?

Stoic: Well, almost. It is a matter of working through ways of dealing with history, with the contingency of every event and the randomness of what happens to us in time. Stoics look down on death and suffering. They say that which has happened cannot be changed in linear time, but in circular time everything can be changed in perception and then projected onto the present so as to leave behind the traumatic incident and move on towards becoming present. So, you see, you are always already present and yet this presence is always changing in relation to your past and future, and hence while you are always present you are never present, you are always a non-presence becoming present. So the way in which you relate to your past, the way in which you read your history, determines your actions at present, so why don’t you read your past in such a way as to enable yourself to become self-present. It is about creating the self so as to create itself as a perpetually renewed self-presence. It is not out of nothing that something is created, there never is nothing for the self. You can see that it is all very closely related to the thought of death in Stoics. “Let death and exile and everything that is terrible appear before your eyes every day, especially death; and you will never have anything contemptible in your thoughts or crave anything excessively.”[5] It is one of his principal doctrines always to start from sense-experience. Life is a process of breaking down and remaking the sense of experience. 

Sceptic: And after his intense sense-experiences Nietzsche dies, leaving behind words that have long ago ceased to be his. Writing is a process of transforming the sense-experience to make it visible for the others. But at the same time writing is itself a sense-experience. And in Nietzsche we very occasionally see writing about the experience of writing. There is an intense meditation on the affective quality of language in Nietzsche.   

Sceptic: But he is partly blind to what’s going on not only inside him but also outside him.

Stoic: He gets too excited about the affect of language. And together with the will to experience more of it he falls on the side of total dissolution. He pushes his thought to its limit after which there is nothing, but he goes on and in utter dismemberment he finds himself. But when he finds himself he is already dismembered and so finds that there is no self outside the social. To find that out he had to push his thought to its limit and pay the price with the loss of his mental health. Perhaps he was a bit too aggressive towards the Stoics who could have shown him a way out of his dilemma: “Remember that what is insulting is not the person who abuses you or hits you, but the judgement about them that they are insulting. So when someone irritates you be aware that what irritates you is your own belief. Most importantly, therefore, try not to be carried away by appearance, since if you once gain time and delay you will control yourself more easily.”[6] But Nietzsche was busy with struggling with Stoics for their rationality and universality.

Sceptic: Well, Nietzsche’s aim has never been to write therapeutic prescriptions for the ill. He sees this as taming. And yet this is what he is doing. With Nietzsche therapy and critical theory confront each other. “With priests everything simply becomes more dangerous, not only curatives and healing arts, but also arrogance, revenge, acuity, excess, love, lust to rule, virtue, disease; though with some fairness one could also add that it was on the soil of this essentially dangerous form of human existence, the priestly form, that man first became an interesting animal, that only here did the human soul acquire depth in a higher sense and become evil—and these are, after all, the two basic forms of the superiority of man over other creatures!…”[7]  Here he is talking about Christianity and Buddhism, but you can imagine the same criticism directed against not only Plato but also the Stoics. Nietzsche’s sees the Jews as the beginners of “the slave revolt in morality.”[8] You see, he is after an attitude to life that would be neither Jewish nor Greek. And the common ground on which both the Greek and the Jewish civilizations are built is an assumption that man is superior to other animals. It is not difficult to see where he is coming from if you remember that Christians thought Jews to be as inferior as animals. As for Buddhism, it is passive nihilism, a will to nothingness, for what is Nirvana if not a mystical union with God, with nothingness. After dissolving all these belief systems in a universal cesspool Nietzsche moves on to a revaluation of all values in the light of the Genesis in The Old Testament: “At the beginning was the word.” But what God is, for Nietzsche, is precisely this: nothingness. It doesn’t start from nothingness, it starts with language, and everything comes from language which has neither a beginning nor an end.

Stoic: But I think you are missing Nietzsche’s point there. For there is a pre-linguistic domain which is not nothingness, but something in between nothingness and everything that there is, that space between is the realm of partial objects which serve the purpose of relating to the world even before the language is acquired. And with this he comes back to what Zeno was saying. At the beginning there is no-motion, but that state of the being of things is not perceivable, for the mind unites partial-objects to form a sequence of events, before which there is nothing perceivable. Zeno says, movement in-itself and for itself is impossible because there can be no movement prior to the synthesis of the individual states of being at rest. But with cinema we see that motionless pictures are put one after the other in a particular sequence and when the film revolves a continuity of images, a flow of pictures is created. There is the illusion of one continuous motion of events when in fact each event is a motionless picture in itself.

Sceptic: But if it cannot be perceived how can you say that at the beginning there is nothing and immobility?

Stoic: Well, that’s not what I’m saying. There is nothing at the beginning precisely because nothing can be perceived before the beginning. You see, there is the absence of something, there is nothing as the object of perception. You have to assume that beginning itself has no beginning so that you can begin living, acting, and doing things. Otherwise how can you live with the thought of being surrounded by nothingness and death at all times? Death is where you cannot be. It is absolutely other to you, its presence signifies your absence and inversely. Perhaps we should have said there is nothing before the beginning and after the end. That fits in better with everything.

Sceptic: Yes, and with this sentence the riddle is solved to some extent; it is not a matter of beginning or ending; everything is in the middle, and nothing is before the beginning and after the end. The eternal return has neither a beginning nor an end.

Stoic: Even when you die your body is still in the process of dissolving; you dissolve into other things and become something else. It is not resurrection I’m talking about here. Nor is resurrection what Nietzsche attempted to theorize with the thought of eternal return, but a very materialist understanding of nature and its relation to man. Nietzsche never says what exactly the eternal return means but from what he says we come to a grasp of what it might mean. Let me quote Nietzsche at length. In this one of the best descriptions of what the eternal return might mean we see Zarathustra talking with a dwarf about time, the moment as a gateway to possibilities, and the passage of time.

 ‘Everything straight lies,’ murmured the dwarf disdainfully. ‘All truth is crooked, time itself is a circle.’

‘Spirit of Gravity!’ I said angrily, ‘do not treat this too lightly! Or I shall leave you squatting where you are, Lamefoot—and I have carried you high!

‘Behold this moment!’ I went on. ‘From this gateway Moment a long, eternal lane runs back: an eternity lies behind us.

‘Must not all things that can run have already run along this lane? Must not all things that can happen have already happened, been done, run past?

‘And if all things have been here before: what do you think of this moment, dwarf? Must not this gateway, too, have been here—before?

‘And are not all things bound fast together in such a way that this moment draws after it all future things? Therefore—draws itself too?

‘For all things that can run must also run once again forward along this long lane.

‘And this slow spider that creeps along in the moonlight, and this moonlight itself, and I and you at this gateway whispering together, whispering of eternal things—must we not all have been here before?

‘—and must we not return and run down that other lane out before us, down that long, terrible lane—must we not return eternally?’[9] 

You see, what renders the eternal return possible is saying yes to difference in repetition. The eternal return is Nietzsche’s grand conception which excludes all binary opposition and defies the binary logic of being and non-being. You can see that it is far away from what Diogenes Laertius was saying concerning the relationship between absence and presence. For Laertius where there is absence there can be no presence and inversely. But Nietzsche thinks that being and non-being, presence and absence are intermingled, are the two constitutive parts of becoming. One side of becoming accomplishes its movement while the other fails to accomplish its movement. So the persistence of being can only take the form of becoming. It is the becoming of being that counts as the immaculate conception of the eternal return. The eternal return is not a metaphysical concept, rather it renders possible attachment to the material world, the world as it is before turning into a fable in and through a linear narrative of history. The eternal return is a tool for interpreting the world in its infinity and finitude at the same time, and its legacy lies in its rejection of both a purely transcendental and a purely immanent interpretation of the world. When Nietzsche makes the dwarf say “everything straight lies[…] all truth is crooked, time itself is a circle,” he is pointing towards an ethical imperative, namely, that one must give free rein to the unconscious drives so that in time, as these drives are let to manifest themselves in and through language, it becomes apparent that it is ridiculous to repress them for it is repression itself that produces them; so the more one represses them the more one contributes to their strengthening. As you see what at stake here is a way of governing the self in relation to others. Eternal return is will to power and will to nothingness at the same time, it is the name of the process of becoming through which the subject becomes other than itself. This becoming other than itself of the subject is in the form of an emergence of the new out of the old, that is, realization of an already existing possibility and will towards its actualisation through this realization. So the subject assumes what it was in the past and upon this assumption builds its present as already past and yet to come. It is in this context that Foucault says genealogy is “a history of the present.”

Sceptic: Very interesting. You seem to have figured out the ways of passing across the avenues Gilles Deleuze opened in the way of explicating the meaning of eternal return and its use. Look at what he says in a passage, perhaps the most lucid articulation of Deleuze’s conception of time and its passage in Nietzsche and Philosophy:

What is the being of that which becomes, of that which neither starts nor finishes becoming? Returning is the being of that which becomes. “That everything recurs is the closest approximation of a world of becoming to world of being—high point of the meditation.” [Will to Power, 617] This problem for the meditation must be formulated in yet another way; how can the past be constituted in time? How can the present pass? The passing moment could never pass if it were not already past and yet to come—at the same time as being present. If the present did not pass of its own accord, if it had to wait for a new present in order to become past, the past in general would never be constituted in time, and this particular present would not pass. We cannot wait, the moment must be simultaneously present and past, present and yet to come, in order for it to pass (and to pass for the sake of other moments). The present must coexist with itself as past and yet to come. The synthetic relation of the moment to itself as present, past and future grounds its relation to other moments. The eternal return is thus an answer to the problem of passage. And in this sense it must not be interpreted as the return of something that is, that is “one” or the “same.” We misinterpret the expression “eternal return” if we understand it as “return of the same.”[10]

Stoic: It is true. Let me explain. With the big-bang a substance of infinite intensity begins its still ongoing process of expansion-contraction. And this process must always already be complete for it to even begin taking its course of becoming; everything happens at present and for that reason there is neither a beginning nor an end of time. The force combinations are infinitely repeated but because of its previous repetition the quality of the forces themselves change and give birth to its becoming different from itself through repetition of what it assumes itself to be in relation to time. So the subject always already is what it strives to become and yet the only way to actualise this becoming what one is is this: one has to realize that what one is striving to become is already what one is. All the configurations have to repeat themselves eternally for the return of the same to take place. But when this same returns one sees that it has never been the same but always already different from itself. When the future comes it becomes present, the subject is always at present and can never know what it would be like to exist in another present. There is nothing and the present.

Sceptic: Eternal return is the first conceptualisation of the death drive. It is not death drive but it operates the way death-drive operates, and since none of these have any existence outside their operations they are the two different forms the same content takes. The subject of the eternal return wills nothingness and this willing nothingness always returns as a will to power. You can see that Nietzsche uses this grand conception of the relationship between creation and destruction to invert destructive and reactive Nihilism into the spotlight; he turns Nihilism against itself through the thought of eternal return as the thought of becoming other than what one thinks one is. What was repressed and locked into the unconscious once turns into its opposite and becomes the order of the day in a new light and in another time. In this light time is itself the fourth dimension of space. That is how Nietzsche can see the rise of Nihilism in its material, historical conditions. We all come and keep coming from inorganic substance and will end up there. Nietzsche’s confrontation with truth was the confrontation of brain with chaos. And out of this confrontation emerges the truth of the death drive, the will to nothingness disguised as the will to truth, the internally constituted external governor of a Nihilistic Europe.

Stoic: Yes. They are in our midst and yet exterior to us. We are surrounded and governed by nothingness and death which have neither a beginning nor an end. Well, at least not for us, who are those governed by them. For when we die we are nowhere to see our dead bodies or experience death as our own. Death occurs where there is the absence of my self’s sense-experience, all the rest is a process of being towards death, dying, becoming-dead. When death finally arrives even my name ceases to be mine, or rather, it is realized that even my name has never been mine. There remains no one to carry out my life in my name once death is here.

Sceptic: Death and nothingness are interior and exterior to us at the same time. Most of us, however, keep the thought of death at bay at all times; those of us are the ones who live their lives without thinking about death, for they think, in a Spinozan fashion, that “he who is free thinks of nothing less than of death and his meditation is a wisdom not of death but of life.” This is the time of good-sense where everything is identical and everything can be substituted by something else.

Stoic: The will to power and the will to nothingness reverse the roles. We break down as we go along the way towards the completion of passing across the field of partial objects.

Sceptic: Precisely. You told me what I was trying to tell you.  And what is thought worth if it is not in the service of the present? Sacrificing the present by scarfacing yourself for the sake of a better future face is itself the worst thing that can be done to your face at all times. In vain is he/she who strives for immortality.

Stoic: Let us move on to the subjects of finitude and infinity, then. Here is a question for you: Are we finite becomings or infinite beings?

Sceptic: We might as well be neither or both of these. It’s a matter of taste depending on whether you see being alive as a process of dying or a process of living.

Stoic: I think we who are alive, or at least think we are, are infinite beings by nature, but turn into finite becomings in and through our cultures. I say we are infinite beings because infinity has no beginning or end, so it’s impossible for an infinite entity to be a becoming, only a being can be infinite, whereas a finite entity has a beginning from which its becoming starts taking its course and comes to a halt at the end. Since the concept of time is a cultural construct imposed on nature by human beings, because we see other people die, we have come to imagine that we are limited by finitude and surrounded by infinity, when in fact it is the other way around; that is, we are infinite beings and death constitutes an internal limit to our being in the world, giving birth to our idea of ourselves as finite becomings. Do you understand?

Sceptic: Yes I do. We don’t have to strive for immortality, for we are always already immortals who are incapable of realising their immortalities.

Stoic: Shall we leave it at that, then?

Sceptic: Let’s do so.

Stoic: No last words?

Sceptic: None at all.

Stoic: No worst of all words.

Sceptic: None worse than last words.

Stoic: Well then, the end to which we are all devoted shall be to raise our glasses to this worsening suffering!

Sceptic: To what end last words?

Stoic: To what end suffering?

Stoic and Sceptic: Oh, dear!  

[1] Friedrich Nietzsche, On The Genealogy of Morality, trans. Maudemarie Clark and Alan J. Swensen (Cambridge: Hackett, 1998), 117

[2] Friedrich Nietzsche, On The Genealogy of Morality, trans. Maudemarie Clark and Alan J. Swensen (Cambridge: Hackett, 1998), 103

[3] Friedrich Nietzsche, On The Genealogy of Morality, trans. Maudemarie Clark and Alan J. Swensen (Cambridge: Hackett, 1998), 117

[4] Henri Bergson, Time and Free Will, 228

[5] Epictetus, The Encheiridion: The Handbook, trans. Nicholas P. White (Cambridge: Hackett, 1983), 16

[6] Epictetus, 16

[7] Friedrich Nietzsche, On the Genalogy of Morality, 15-6

[8] Nietzsche, 17

[9] Friedrich Nietzsche, Thus Spoke Zarathustra, 178-9

[10] Gilles Deleuze, Nietzsche and Philosophy, 48


Olay ve Hakikatin Bozguna Uğrattığı Fantezi Makineleri - Emre İleri   Cengiz Erdem “Fantezi Makinesinde Hakikat Sızıntısı”nı yazdığından beridir, defalarca okudum desem yalan olmaz. Kitabın etrafında bir Kızılderili çadırı kurup ateş yaktığım, hatta dans ettiğim bile söylenenler arasında! Söylenenler arasındadır arasında olmasına ama, kitap da benim etrafımda ateş yakıp dans ve de raks ederekten beni bilmediğim yerlere sürükleyip kendimi defalarca kez kaybetmeme ve bulmama vesile olmuştur. Bahis konusu kitabı  okuduğumu ve yorumladığımı sanırken aslında kitap beni birtamam okumuştur, karıştırmış, sayfalarıma dokunmuş, yazma eylemine sürüklenmiş bulmuşumdur kendimi adeta. Bu paramparça yazı, ya da yazılar, ne kadar bu roman ya da başka bir şey hakkında olur biliyorum. Fakat insan mevzubahis romanı okuduğu ve onun tarafından okunduğu zaman, ekran ve insan, kitap ve insan arasında tek taraflı bir görme, algılama ve düşünme eyleminin vuku bulup bulmadığını sormaya başlıyor kendi kendine. Amacımız kesinlikle mevzubahis roman hakkındaki “hakikatler”i ortaya çıkartmak değil, onu yeniden yazmaktır. Yani, kafamızda roman hakkında oluşan imgeleri yeniden simgelere dönüştürmektir niyetimiz. Ama bizim niyetimizin ne olduğunun pek de önemi yok. Biz de yokuz ki zaten, bir “biz” olmaktan çıktığımızdan beri… Read More

via Fantezi Makinesinde Hakikat Sızıntısı

Liverpool Street station in 1984

Image via Wikipedia

Ertesi sabah uyanıp devletler platformu ne verdiyse, ki sadece bisküvi ve neskahve vermişti, onu yedikten-içtikten, pijamalarını ve içi muflonlu terliklerini çıkarıp tertemiz elbiselerini ve ayakkabılarını giydikten sonra üç silahşörler Spekülatif Realizm’le ilgili konferansın yapılacağı Birkbeck Üniversitesi Sosyal ve İnsani Bilimler Enstitüsü’ne doğru yola koyulurlar. Elbette ki kendilerine henüz bir araba bile tahsis edilmediği için Liverpool Street Tren İstasyonu’ndan metroya binip gideceklerdir gidecekleri yere, ki zaten Londra trafiğinde kim araba sürmek ister ki…

Üç silahşörler Birkbeck Enstitüsü’nün kapısından girerken bütün gecedir yağmakta olan yağmur da dinmek üzeredir. Her ne kadar bu bilgi kurgumuz açısından pek önemli olmasa da atmosferi yansıtması bakımından faydalı olabileceğini düşünerek buraya eklemeyi uygun bulduk. Diğer yandan bu hava durumunun bilimin ışığına yaptığı göndermeyi de es geçmemek gerek, ne de olsa yağmurun dinmesi son 4.5 yılına girmiş olduğu iddia edilen güneşin kısa bir süreliğine de olsa bulutların ardından biz zavallı ölümlülere ica (ida) yapacağına delâlet. Evrenin merkezinin dünya olmaktan ziyade güneş olduğunu iddia eden Kopernik Devrimi’nin ve aklın sınırları olduğunu, yani bilebileceklerimizin sonsuz olmadığını öne süren Kant’ın öncülüğünde gerçekleşen Aydınlanma hareketinin gözleri kör etmesi kuvvetle muhtemel bir aydınlığa kavuşmakla bağlantısını hatırlayınız. Akılcılığın ışıkla ilgisi o zamandan beridir sürmekte. Hatta kimilerinin, rasyonalizmin ve bilimin ışığıyla kör olduğu belirtmeye bile gerek bırakmayacak derecede bariz gelinen noktada. Bu konuya daha sonra dönmek üzere şimdilik ara vereceğiz, ama önsezisel olarak şunu söyleyebiliriz ki ışık ve aydınlanma arasındaki ilişki körlükle bilgi arasındaki ilişkiye atıfta bulunmaktadır, ve kim bilir, belki de televizyon ekranlarının beyazlaşmasıyla hakikatin içeri sızmasının bir ilgisi vardır. Zira artık hepimizin bildiği gibi televizyon hakikatler rejiminden ziyade kanaatler rejimine hizmet eden bir aygıttır. Birer fantezi makinesi olarak televizyon, sinema, beyin ve psişe hakkındaki saptamalarımızı merak eden okuyucularımız için Dr. Lawgiverz’in yazmış olduğu ve Deleuze’ün bir ekran olarak beyin söylemini mercek altına alan o meşhur makaleyi kitabımızın son bölümüne ekledik. Nasıl bir dünyada yaşadığımızı ve durumun vehametini kendi gözleriyle görmek isteyen okuyucularımız Dr. Lawgiverz’den Nihilistik Spekülasyonlar adındaki o bölüme gidip acı gerçeğe tanıklık edebilirler. Bunu yapmayı pek cazip bulmayan tembel okuyucularımız için indirgemeci bir yaklaşımla özetleyecek olursak diyebiliriz ki içinde yaşadığımız dünya Süperpanoptik bir hapishaneden farksızdır. Zira öyle bir sistemin içinde yaşamakta ve ölmekteyiz ki artık gözetlenmeyi ve göztelendiğimizi bilmeyi marifet sayar halde, kendi kafasında yarattığı büyük Öteki tarafından arzulanmak arzusuyla yanıp tutuşan nevrotikler gibi bize yakışmayan kıyafetlerle ve ardında bir hiçlikten başka bir şey olmayan maskelerle, yani karaktersiz özneler ve içi boş nesneler gibi dolanıp durur olmuşuz ortalıkta.  Biçimlerimiz içeriklerimizi yansıtmadığı içinse gittikçe uzaklaşmış, koptukça kopmuşuz kendimizden, ve işte hem çevresine hem de kendisine yabancılaşmış yaşayan birer ölüye dönüşmüş, bu rezil günlere gelmişiz netice itibarı ile. Yani kimilerinin iyimser, kimilerininse kötümser olarak nitelendirdiği ünlü Fransız düşünürü Michel Foucault haklıymış aslında, gerçekten de artık panopticon’un gözetleme kulesinde bir gardiyan tutmaya gerek yokmuş, çünkü özneler zaten kendi kendilerinin gardiyanı olmuş, kendi dünyalarını hapishaneye dönüştürmüş, iktidarın kuklaları olmaya dünden razı bir hale gelmişlerdir. İktidar ölmemiştir belki, ama atomlarına dağılmış ve hükmettiği öznelerin içine sızarak kendini görünmez kılmıştır.

Artık hepimiz içinde yaşadığımız sistem tarafından kendi kafalarımızda yaratmaya programlandığımız bilinmez bir kuvvettin ajanlarıydık. Mahkûmiyetlerimizi kendimizi yargılamaya bile gerek duymadan benimsiyor ve var olmadığını bildiğimiz bir büyük Öteki tarafından arzulanmak arzusunu hayatta kalmak arzusunun kendisi olarak görüyorduk. Hayatta kalmak arzumuzun bizi gün geçtikçe ölüme yaklaştırmakta olmasını bilinçlerimizin dışına ittikçe, ölümsüzlük maskesi takmış bir ölümle sevişiyorduk. Ölümsüzlüğü arzuladıkça ölüyor, öldükçe ölümsüzlüğü arzuluyorduk. Ulaşılmazın peşinde koşmaktı hayat, ölümsüzlük o yüzden bir ideal olarak sunuluyordu bize. Böylece yılmayacak, çalışacak ve ne kadar paramız varsa ölümsüzlüğe o kadar yaklaşacaktık. Oysa ki bize son derece yakın olan, doğamız gereği içimizde olan bir şeydi ölümsüzlük. Zira biz doğadan gelmiştik ve doğaya dönecektik. Aradaki kültürel evre ölüm korkusunun tahakkümü altındaki bir didinip durma sürecinden başka bir şey değildi. Belli ki iktidar gerçekten de her yerdeydi, direnişse hiçbir yerde içinde yaşadığımız mevcut düzende. Zira ölüm iktidardaydı, ölümsüzlükse direnişte… Yaşadığımız sürece iktidar ölümdeydi, muhalefetse ölümsüzlükte bir başka deyişle. Yani kısacası “böyle başa böyle tarak,” böyle kafalara böyle düzen, ey ne istediğini bilmeyen ipe sapa gelmez okur!

İdeoloji bireylerin gerçek varoluş koşullarıyla kurdukları hayalî ilişkinin bir temsilidir.[1]

İdeoloji maddi bir varoluşa sahiptir.[2]


Beyin bir ekrandır.[3]


Rüya, Fantezi, ve Film

Eğer film ve gündüz düşü, film ve rüyaya kıyasla, daha doğrudan bir rekabet halindeyseler, ve eğer birbirlerine karışıyorlarsa, bu, ikisinin de gerçekliğe uyum sağlama noktasında -ya da, diğer yönden bakacak olursak, bir regresyon noktasında- yani, aynı anda ortaya çıkmalarından kaynaklanır: rüya çocukluğa ve geceye aittir; film ve gündüz düşü daha yetişkindirler ve güne aittirler, ama gün ortasına değil – daha çok, akşama.[4]

Hayalî Gösteren’de Christian Metz sinema ve bilinçdışı arasındaki ilişkinin oldukça önemli bir yönüne dikkat çeker. Rüya çocukluğa, geceye, bilinçdışına, Gerçeğe dairdir; bunun yanı sıra, film ve fantezi yetişkinliğe, simgesele, ve bilince aittir; yine de, bu bilincin kendisi akşama aittir. Aslında Metz’in söylemek istediği, sinemanın bize birçok şey göstermiş olmasına rağmen bizden aynı zamanda birçok şey saklamış olduğudur; çünkü her film Gerçeğin üzerindeki bir örtüdür, projektörden tek bir ışık demeti çıkar ve sinematik aygıtın loşluğunda kişi adeta hipnotize edilmiş gibidir, gösterilene yarı-bilinçli bir şekilde bakakalır.

Kendinizi bir sinema salonunda oldukça rahat bir koltukta otururken hayal edin. Bu an, öteki insanlardan oluşan bir kalabalığın arasında, karanlıkta, sessizce oturmayı kabul edeceğiniz o oldukça nadir anlardan biridir. Tek ışık kaynağı, imgeleri beyaz perdeye yansıtan projektördür. Beyaz perde yansıtılan ışığı hareketli resimlere dönüştürür ve siz de büyük bir hayretle bu resimleri izlersiniz. Rahat koltuğunuzda, dingin ve edilgensiniz, ve hareket etme kabiliyetiniz bir dış güç tarafından kısıtlanmıştır. Bu haliniz, gerçeklik ve rüyalar âlemi arasındaki yarı-uyanık kişinin haline oldukça benzemektedir. Bir film seyretmek, uyanık olmaktan uyku haline geçmeye benzer. Bir seyirci olarak izlediğinizin gerçek olmadığının farkındasınızdır, ama yine de bunun tamamıyla kurgusal olmadığına kendinizi ikna edersiniz. Bir film izlerken, tıpkı tam da uyanmak yahut tam da uyumak üzere olan birine benzersiniz.

Rüya malzemeleri, tıpkı sinemanın malzemeleri gibi, görsel ve işitsel imgelerdir. Ne var ki, rüyalar ve filmler arasında üç temel ve göstergebilimsel fark vardır. Hayalî Gösteren’de Christian Metz, bu farkları şöyle sıralar:

[…] öncelikle, öznenin yapmakta olduğu şeye dair eşitsiz bilgisi; ikinci olarak, gerçek algısal materyalin mevcudiyeti ya da eksikliği; ve üçüncü olarak, hakkında şimdi konuşacağımız metinsel içeriğin kendine ait (film veya rüya metnine ait) bir nitelik.[5]            

            Bütün bu farklar, öznenin uyanıklık derecesine bağlıdır. Uykuda bütünsel yanılsama söz konusudur; özne rüyanın metninde bir rol üstlenebilir. Fakat sinemada, özne kendini perdede göremez, elbette filmde oynayan aktör veya aktrislerden biri değilse. Sinemada sizinle gördüğünüz arasında bir mesafe koyan bir gerçeklik hissi vardır. Uyanık olduğunuzda, izlediğinizin kurgusal olduğunun bir noktaya kadar farkına varırsınız.

            Metz’in dikkat çektiği ikinci fark, algının maddesinin varoluşuyla ilgilidir. Sinematografik imge, gerçek bir imgedir; görsel ya da işitsel bir maddeden yapılmış bir imgedir. Rüyada, rüyanın maddesi yoktur, rüyanın materyali tamamıyla yanılsamadan ibarettir, dışsal bir nesne olarak varlığı yoktur.

            Üçüncü fark, filmin metinsel içeriğine dairdir. Bir rüyayla karşılaştırıldığında, kurgusal film çok daha mantıklıdır. Eğer David Lynch gibileri bir kenara ayırırsak, filmin planı genellikle seyircinin beklentilerine uyum gösteren bir sırada gelişir. Gelgelelim, rüyada, herhangi bir plan yoktur, çünkü kimse başka bir kimseye herhangi bir şey söylemiyordur. Rüya hiçbir yere ait değildir.

Sinema ve rüya arasındaki bu farkları ortaya koyduktan sonra, Metz bir başka terim ortaya atar. Bu Freud’un ‘Tagtarum’ dediği bir nevi bilinçli fantezi olan gündüz düşüdür.[6] Gündüz düşü filme daha yakındır, çünkü gündüz düşü gören, fantezi kuran öznenin bilinci bir noktaya kadar işlemektedir. Dahası, gündüz düşleri de uyanıkken tecrübe edilmektedir. Filmin mantıklı bir  yapısının olmasının nedeni, aktörlerin, yönetmenlerin, ve seyircilerin tümünün uyanık olmasıdır. Bir filmi yapmak ve izlemek, bilinçli, bilinç-öncesi, bilinç-altı psişik süreçleri içerir. Fantezi kurmak da bu üç psişik süreci içerir, fakat bir film, bilinçli seçimler sonucu üretildiğinden, belli bir amaca sahiptir ve belli bir anlamı iletmek ister; ne olacağı önceden planlanmıştır, ve her bir detayı yazılmıştır. Öte yandan, fantezi kurmak içerisinde boşluklar ve bağlantısızlıklar bulunduran tamamıyla psişik bir süreçtir. Fantezi kurduğumuzda, niyetimiz bir başka kişiye belli bir anlamı iletmek değildir. Her iki süreçte de Metz bir tür iradi simülasyonun işlediğini düşünür. Gündüz düşünü gören de, film izleyicisi de gördüklerinin yahut tahayyül ettiklerinin gerçek olmadığının bilincindedirler; fakat yine de tam tersi bir durumun söz konusu olduğuna kendilerini inandırırlar.

Hem film izleyicisi, hem de gündüz düşçüsü, gerçeklik ilkesinin yerine haz ilkesini koyarlar. Her iki durumda da kişinin görmekte veya hayal etmekte olduğunun gerçekten gerçekleşmekte olduğu yönündeki bir yanılsamaya dair gönüllü bir inanç vardır. Bu inanç olmadan, fantezi kuran ya da film izleyen öznenin herhangi bir haz duyması mümkün değildir. Bu etkinliklerin tek amacı, tatmin edici olmayan gerçekliği telafi etmektir. Fanteziler ve filmler toplumsal gerçekliğin destekleyicileridir; onlar sayesinde Gerçek uzakta tutulur, ve özne ile hiçlik arasındaki boşluk korunur. Hiçlik simgesel düzene içkindir. Rüya gören öznenin bilinçdışınca yönetilmesi gibi, sinema seyircisi ve fantezi kuran özne de Gerçeği bir haz kaynağına dönüştürüp simgesel düzene tercüme ederler. Film yapımcıları doğrudan seyircinin bilinçdışıyla iletişim kurmayı denerler. Hedefleri bilinçdışıdır ve bilinçdışı itkilere denk düşen imgeler bulurlar. Bilinçdışını oluşturan da tam bu denkleştirme sürecidir, çünkü bilinçdışı itkilerin adlandırılmasını önceleyen hiçbir şey yoktur. Sinema itkilerin nesnelerini metafor ve metonomi kullanarak toplumsal olarak kabul edilebilir ve simgesel olarak anlaşılır biçimlere sokar.

Lacan’a göre, metafor yoğunlaşmanın, metonomi ise yer değiştirmenin ürünüdür. Bu iki ifade biçiminin çok etkili olmasının sebebi, bilinçdışının işleyişine literal olandan daha yakın olmalarından kaynaklanır. Dolayısıyla, Lacan, “bilinçdışı dil gibi yapılandırılmıştır,” diyebilmektedir.

Gördüğünüz gibi, hâlâ bu “gibi”yi (like/comme) koruyarak, bilinçdışı dil gibi yapılandırılmıştır derken ortaya koyduğumun sınırları içerisinde yer alırım. Bilinçdışı bir dil tarafından yapılandırılmıştır dememek için, “gibi” derim -ki her zaman bu noktaya dönerim.[7]  

Böylece, metafor kavramı bastırmanın bir ürünü olarak belirir ve bir imgenin daha etkili olacak bir başka imgeyle yer değiştirmesini içerir. Metonomi bir nesnenin bütününü temsil etmesi için o nesnenin bir kısmını kullanmanın ürünüdür. Metafor ve metonomi bilinçdışı ve toplumsal gerçeklik arasındaki boşluğu doldurur. Onlar, bu iki dünya arasındaki aracılardır.

“Bildiğimiz haliyle sıradan gerçeklik, derisi soyulmuş etin ve değiştirilebilir maskenin proto-ontolojik Gerçeğine karışır.”[8] Zizek, John Travolta ve Nicholas Cage’in başrolleri paylaştığı Face/Off filmine gönderme yapar. Bu filmde, Travolta ve Cage kendilerini, ne yaparlarsa yapsınlar kendi kendilerine karşı koydukları bir durum içerisinde bulurlar. Birbirlerinin yüzlerine sahiptirler. Mesaj, yüzlerinin ardında Gerçeğin, derisi soyulmuş etin, bizi kendimizle özdeşleştirecek koca bir hiçin bulunduğudur. Toplumsal gerçeklik ve Gerçek arasındaki boşluk açılmıştır ve her iki adam da kendilerini düşmanlarının rolüne bürünmüş halde bulurlar. Yüzün kendisi Gerçeği saklayan maskeye dönüşür. Burada, maskenin Gerçeği temsil eden bir metafor olması değil, yüzün Gerçeği temsil eden bir metonomi olması söz konusudur.

Bu eksikliğin ortaya çıkışından önce (sinema gösterenine hâlihazırda çok yakınız), çocuk, büyük bir endişeden kaçınabilmek adına, inancını iki kat artırır (bir başka sinematik özellik) ve bu noktadan itibaren sonsuza dek iki çelişik fikre sahiptir (gerçek algının her şeye rağmen etkisiz olmadığının kanıtı).[9]

Bazı filmlerin bu iki çelişik konumu birbirinden ayırmadaki başarısızlığı, bu filmlerin iyi etkilerinin nedeni olur. David Lynch filmlerinde sıradan gerçekliğin Gerçeğe karışması sürecini gözlemleyebiliriz. Mulholland Drive’da, Hollywood kariyerinin başlangıcında genç bir aktrisi görürüz. Film onun dağılma sürecini anlatır. Hayalî, simgesel, ve gerçek kademe kademe birbirine karışır ve aktris de kurgusal olan, zihninde olan, ve toplumsal olan arasında ayrım yapabilme yetisini yitirir. Ancak filmin sonuna geldiğimizde, onun gerçek durumunun farkına varırız. Hayatının planını Hollywood’un kurgusal dünyasında kaybetmiştir. Bu kaybın açtığı alanı doldurmak için, uyuşturucu ve alkol bağımlısı olur, ve daha fazla uyuşturucu kullandıkça, iç alan daha da büyür, ve iç alan daha da büyüdükçe, bilinçli seçimler yapması imkânsızlaşır.

gaps in and out of thought… the void is growing…

Yansıtmalı Özdeşim ve İçe Yansıtma

Klein içe yansıtılmış nesneler ile içsel nesneler arasında bir ayrım yapar. İçsel nesneler, hem içe yansıtılmış nesneleri, hem özdeşim nesnelerini, hem de a priori fantezi imgelerini içerir. Klein’a göre, içe yansıtma, çocuğun korkutucu iç dünyasından kaynaklanan endişe ve korkuya karşı bir savunma mekanizmasıdır. Çocuk kendini kötü, saldırgan, ve eziyet edici nesnelerle doluymuş gibi varsayar ve dışarıdan iyi nesneleri içe yansıtmayı dener. Bir başka deyişle, çocuk içsel kötü nesnenin yerine dışsal iyi nesneyi koymaya çalışır. Dolayısıyla, içe yansıtma yalnızca benliğimi değil, aynı zamanda içsel iyi nesneleri korumaya yarayan bir savunma mekanizmasıdır.[10]

Klein bilinçdışı fantezinin bütün psişik süreçlerin temelini oluşturduğunu iddia eder. Fakat Freud’a göre fantezi kurmak sinir bozucu ve tatmin etmeyen gerçekliği telafi eden bir savunma mekanizmasıdır. Klein bilinçdışı fantazmatik üretimin içgüdüsel süreçlerin tezahürü olduğunu düşünür. Klein’ın perspektifinden, bilinçdışı toplumsal gerçeklikte olup bitenle irtibatı olan daha etkin ve üretken bir dinamizme dönüşür. Klein’ın keşfinin önemi, çocuğun henüz hayatının başlangıcından itibaren toplumsal gerçeklikle nasıl da yakından ilişkili olduğunu göstermesidir. Çocuk annesine döner ve bilinçdışı onu çevreleyen nesnelerle ilişki kurma yoluyla bilince yönelir. Klein’a göre, çocuğun ilişki kurduğu ilk dışsal nesnelerden biri anne memesidir. Çocuk açlıktan ötürü, ve başka bir iletişim aracı olmadığından, ağlamaya başlar. Anne, çocuğun süt istediğini anlar. Annenin göğsünden gelen sütle karşılaşan çocuk, açlık sorununa çözüm teşkil eden dışsal bir iyi nesnenin varlığından haberdar olur. Fakat sütün akışının kesintiye uğramasıyla birlikte, açlığın da etkisiyle, çocuğun aklı karışır. Çocuk memeyi kötü bir nesne olarak görür ve daha saldırganlaşır. Süt geri geldiğinde ise, çocuk hem kötülüğün kaynağına, hem de iyiliğin kaynağına saldırdığını fark eder. Böylece çocuk her nesnenin hem iyi, hem kötü olduğunu kavrar; nesnenin nasıl kullanıldığı onun tikel iyiliğini ya da kötülüğünü belirler. Önemli olan, toplumsal gerçeklikle nasıl bir ilişki içerisinde olunduğudur.

Hayatın ilk yılında, içe yansıtma ve bölünme baskındır; çocuk ölüm itkisince yönetilir; bu itki, rahmin sağladığı ve organizmanın her türlü ihtiyacının organizmanın hiçbir çaba sarf etmesine gerek kalmadan sunulduğu kapalı mekân ve zamana dönüşün imkânsızlığı karşısında yaşanan düş kırıklığına cevaben ortaya çıkar.

Ölüm itkisiyle başa çıkabilmek için, özne saldırganlığının bir kısmını anne tarafından temsil edilen dış dünyaya yansıtır. Sonuç olarak, çocuk dış dünyayı kendi içinde bölünmüş bir dünya; kendi içlerinde iyi veya kötü olmayan, başka nesnelerle ilişkilerinde iyi-leşen veya kötü-leşen iyi ve kötü nesneleriyle dolu bir dünya olarak tanır. Yansıtmalı özdeşim çocuğun hayatın zorluklarıyla başa çıkabilmek için kullandığı bir başka savunma mekanizmasıdır. Yansıtmalı özdeşimle birlikte, benliğimi ve içsel iyi nesneleri dışsal kötü bir nesneden gelebilecek olası bir saldırıya karşı korumak için, çocuk içsel kötü nesnelerini dışsal iyi nesneye yansıtır. Çocuk dışsal iyi nesneleri, dışsal kötü nesneleri, içsel iyi nesneleri, ve içsel kötü nesneleri hep birbirine karıştırır. Her şey iç içe geçtikçe, çocuk kendine ve dış dünyaya karşı saldırganlaşır. Bu zor durumla başa çıkabilmek için, çocuk dış dünyaya bütünlükler yansıtır ve iyi ile kötü arasında bir ayrım yapmaz. Bu da çocuğun ölüm itkisince yönetilen halden, yaşam itkisiyle yönetilen hale geçtiği anlamına gelir.

Gelişimin üçüncü aşamasında, depresif konum vardır. Depresif konumla birlikte, çocuk, içinde bulunduğu içe yansıtma ve yansıtmalı özdeşimin paranoid-şizoid konumda, yalnızca iyi nesneye değil, aynı zamanda kötü nesneye saldırmasından ötürü kendini suçlu hisseder. Çocuk bu süre zarfında sevgi dolu ve şefkatli annenin paranoid saldırılara maruz kaldığının farkına varır. Sebep olduğu zararı telafi etmek için, çocuk toplumsal gerçekliği temsil eden anneyle olan ilişkisini onarmaya çalışır. Klein açısından depresif endişe bir ilerleme göstergesidir.

Bu psişik süreçler hayatın sonuna dek sürer. Çocuk aynadaki imgesini kendisi olarak tanımlar. Lacan, Klein’ın depresif konumuna “ayna aşaması” adını verir.

Hayalînin simgesele karşıt olduğu fakat aynı zamanda onunla üst üste bindiği Lacancı anlamda da, hayalî, benliğin temel cezbedilişini, Oedipus kompleksinden önceki (ve ondan sonra da devam eden) bir aşamanın tanımlayıcı damgasını, insanı kendi yansımasından yabancılaştıran ve onu kendi kopyasının kopyası yapan aynanın kalıcı izini, anneyle olan özel ilişkinin derinden süregidişini, eksikliğin ve sonsuz kovalamacanın saf etkisi olarak arzuyu, bilinçdışının ilksel nüvesini (ilksel bastırma) betimler. Tüm bunlar, şüphesiz, bir bakıma ilksel olarak yerinden olmuş uzuvlarımız için sahici bir fiziksel yedek, bir protez işlevi gören o öteki aynanın, sinema perdesinin, işlemesiyle yeniden etkinlik kazanır.[11]  

Bir hayalî ve narsistik özdeşimler dönemi olan ayna aşamasında, çocuk aynada gördüğü yanılsamaya inanır. Kendini bir bütünlük olarak görür ve hakikaten bir bütünlük olduğuna inanır. Bu, ötekinin arzu nesnesi olan benlik ile öznenin gördüğü haliyle benlik arasında geçen bir çatışma dönemidir. Aynadaki yansıma, ölüme dek sürecek olan içe yansıtma ve yansıtmalı özdeşim sürecini başlatır.

[…] Lacan tarafından tarif edildiği şekliyle ayna deneyimi, özsel olarak hayalî olanın (= bir hayaletle, imgeyle özdeşim yoluyla benliğin oluşumu) tarafında konumlanmıştır. Ayna, buradaki, büyük Öteki olarak işlev gören yansıması ayna alanında zorunlu olarak çocuğunkinin yanında görünen ve çocuğu cama doğru tutan annenin dolayımıyla simgesel olana da bir ilk erişim olanağı sağlar gibi görünse de, bu böyledir.[12]

            Perde, yansıtmalı özdeşimin alanıdır. Kendimi karakterin yerine koyarım ve filmi onun perspektifinden görmeye çalışırım. Bir bakıma, kendimi narsistik bir biçimde bütün bir kişi olarak filmin bağlamında konumlandırmaya çalışırım. Fakat perde, bu ayna benzeri niteliğini, ona eriştiği anda kaybeder. Perdeyle birlikte, daha gelişmiş bir süreç işlemeye başlar ve bu sürece, basitçe özdeşim değil, yansıtmalı-özdeşim adı verilir. Özne filmdeki karakter olmadığının ayırdındadır, fakat buna rağmen, sanki bütün bu maceraları yaşayan oymuş gibi, bu kimliği üstlenir.

            Ben, bir filmi izlediğimde, kameranın gözü olurum. Her şey benim etrafımda olup biter ve ben bütün bu olup bitenin gözlemcisi olurum. Bir film izlerken, bir bakıma, yarı-tanrılaşmış bir yaratığa dönüşürüm; her-şey-olmayanı herkesin-üstünde-olmayan bir konumdan gören, duyan bir yaratık; ve aşkın ile içkin arasındaki ikili ayrımı anlamsız kılan bir konum. Olayların hem içinde, hem dışındayım, ve bedenimle ve geriye kalan her şeyle aynı anda hem buradayım, hem başka bir yerde. Benliğin gözünü mümkün kılan ötekinin gözüdür.          

Sinema ve Fetişizm

Bokun bile bir ticari değeri vardır. Bu, elbette, bokun kimin boku olduğuna bağlıdır. Söz konusu olan insan boku olduğunda, ondan kurtulmak için para ödemeniz gerekir. Fakat hayvan boku, birileri onu yenilemeyeceği için değersiz olarak görmek yerine kullanmayı öğrendiğinde, oldukça verimli ve etkili bir gübre olabilmiştir. “Bilakis, annenin bedeninin temaşasına yansıtılan bu terörün ta kendisidir, ve bu, anatominin farklı bir konformasyon gördüğü yerde bir eksikliğin okumasını yapmaya davet eder.”[13]

İçgüdüler bile öznenin kendini içinde bulduğu süperpanoptik yansıtma-içe yansıtma mekanizması tarafından üretildiğinden, bilinçdışına kendini ifade etmesi için bir serbestlik kazandırmak, içerideki kötünün dışa yansıtılmasını üretir. Freud’a göre, ölüm itkisi sonsuzluk, hiçlik, ve ölüm için verilen bir mücadelenin etkisidir. Ben, sebebi olduğunu da ekleyeceğim.

Meta fetişizmi, hiçliğin, öznenin arzusunun Gerçeğinin inorganik nesnelerce temsil edilmesi arzusu olduğu ölçüde, hiçlik istencine eşittir. Kapitalizm nesnelerin kullanım değerinin yerine iki-boyutlu ticari değeri koyar; böylece, özne arzulanmak için arzular, ve bunu da ancak meta fetişizminin iki boyutlu alanını benimseyerek, kendisi bir fetiş nesnesine dönüşerek yapabilir. Marcuse’nin tek-boyutlunun iki-boyutluyu massettiği yönündeki şikâyetini hatırlar ve aynı zamanda Marcuse’nin iki-boyutlu kültürünün bugünün baskın kültürüne dönüştüğünü hatırda tutarsak, çözümün, büyük Ötekine, hayatlarımızda hangi biçimle karşımıza çıkıyor olursa olsun, “Kendimi senin beni gördüğün gibi görmüyorum,” demek olduğu daha anlaşılır olacaktır.

Bizim fikrimizce, fetişizm yalnızca sadizmde, o da ikincil ve çarpıtılmış bir halde, ortaya çıkar. Fetişizm inkâr ve gerilimle olan özsel ilişkisinden yoksun bırakılmıştır ve, sadistik yoğunlaşma sürecinde bir fail olmak üzere, tamamıyla farklı olan olumsuzluk ve olumsuzlama bağlamına geçer.[14]

Böylece ölüm itkisi hâlihazırda var olan nesneleri bölerek yeni arzu nesneleri üretir. Ölüm itkisi olarak özne, simgesel olanı bölerek, hiçliği ve ölümü temsil etmek üzere yeni arzu nesnelerinin ortaya çıkmasına imkân tanıyan mekânlar açar.

İyi nesne bilginin tarafına geçmiştir ve sinema kötü bir nesneye dönüşür (‘bilim’in geride durmasını kolaylaştıran ikili bir yer değiştirme). Sinema ‘infaz edilir’, fakat bu infaz aynı zamanda bir onarımdır (bilme durumu hem saldırgan, hem de depresiftir), fakat göstergebilimciye özgü, özel bir onarım: Kurumdan, ‘incelenmekte olan’ koddan alınanın kuramsal bedende yeniden kurulması.[15]

Sinema hakkında yazmak, temelde, simgesel düzenin bir eleştirisidir, çünkü hem yazma, hem de sinematik üretim simgesel toplumsal etkinliklerdir. Sinema hiçliği örten bir şeyin arzusunu doyuma ulaştırarak yaşam itkisini sömürdüğünden, sinema hakkında yazmak esas olarak simgesel olanın ardındaki hiçliği ifşa etmeye çabalayan ölüm itkisince yönetilir. Bir filmin örttüğü, hiçlikten başka hiçbir şey olamaz; ve filmin ardındaki bu hiçliği ifşa etmek özne ile gösteren arasında bir bölme koyar. Bu açıdan bakıldığında, psikoterapi var olan toplumsal düzeni eleştirir olur, çünkü eleştirmen filmi eleştirmekle film endüstrisini tedavi eder, ki bunun da seyirci üzerinde tedavi edici bir etkisi olur

Sinemada olduğu kadar başka alanlarda da, fetişizmin iyi nesneyle yakından ilişkili olduğu aşikârdır. Fetişin işlevi, (Melanie Klein’ın söylediği anlamda) kendi ‘iyiliği’ içerisinde, eksikliğin dehşete düşüren keşfi tarafından tehdit edilen iyi nesneyi yeniden kurmaktır. Yarayı kapayan ve kendi erotojenik olan fetiş sayesinde, nesnenin bütünü aşırı bir korku olmaksızın yeniden arzulanabilir olur.[16]

            Metz’e göre, sinema bir fetiş nesnesidir. Filmler eksik olan bir nesneyi temsil ederler. İmgelerin perdedeki yansıması, perdenin ardındaki, imgelerin görünmesini mümkün kılan hiçliği saklar. “Fetiş, fiziksel haliyle sinemadır. Fetiş her zaman maddîdir: bir kimse, yalnızca simgeselin gücüyle onu telafi edebilmeye başlamışsa, artık fetişist değildir, demektir.”[17]

            Sinema, ulaşılmaz arzu nesneleri üretir. Bu nesneler, bir boşluğu doldurarak, hiçliği daha da ulaşılmaz bir hale getirir. Sakladıkları bir şey olduğu hissini uyandırarak, hiçlik arzusunu üretirler. Gelgelelim, sinemanın hiçlik istencini sömürme gücü, bir ideoloji biçimi olarak sinematik aygıtı eleştirebilmemiz için elimizde olan tek araçtır.

            Arzu nesnelerinin yüceleşmesi, sinema ve televizyon aracılığıyla olur. Daha da ulaşılmaz olmalarıyla birlikte, daha da yüceleşirler. Sinemanın yaptığı, bir bulunuş yanılsaması yaratmaktır. Sinema hiçliğin yerine geçen bir nesne sunarak eksik bir nesneyi gösterir. Perdede gördüğümüz de bir eksikliğin bulunuşudur. Sinemanın keyfine varabilmesi için, öznenin yapması gereken şey, izlediği şeyin yalnızca bir eksikliği kapatan bir bulunuş, öznenin arzusunun Gerçeğinin temsil edilişi olduğunu bilmektir. Böylece Metz, “fetişin fiziksel haliyle sinema olduğunu” söyleyebilecektir.[18] Bu haliyle, fetiş, hiçlikten başka bir şey olmayan Gerçek arzu nesnesini temsil etmek üzere üretilendir; bu anlamda, fetiş, hiçlik istencini tatmin etmek için üretilir.

            Sinematik anlatı olayları gerçek sırasıyla göstermez. Kesintiler, boşluklar, sahneler arası alanlar vardır. Bütün bunlar -kesintiler, boşluklar, sahneler arası alanlar- bir dış gerçekliğe doğru açılmalardır; gösterilenin dışında bir şey olduğu hissini uyandırırlar. Seyirci, filmde olup bitene dair bilmediği bir şey olduğuna inandırılır. Her insana içkin olan bu bilinmeyene dair merak, sinema tarafından sömürülür. Seyircinini perdede gördüğüne aynı anda hem inanmasını hem inanmamasını sağlayarak, sinema kendisi ile seyrici arasında müphem bir ilişki yaratır.

            Sinema, anlatıda boşluklar bırakarak, yansıtmalı özdeşime olanak tanır. Seyirci filmin metnindeki eksikliğin üzerine içindekileri yansıtır. Bu boşlukları kendi içsel kısmi nesneleriyle doldurur ve filmin bölünmüş anlatısına bir bütünlük ve süreklilik empoze eder.

            Ölüm itkisi bölünme ve içe yansıtma içerir. Ölüm itkisi olarak özne verili bütünlük ve süreklilikleri böler. Ölüm itkisiyle yönetilen bir seyirci için filmdeki karakterlerle özdeşleşmek imkânsızdır. Bilakis, bu seyirci hiçbir şeyi arzular ve onsuz hiçbir anlam olmayacağını bildiği hiçlikle özdeşleşir. Ölüm itkisi, anlatıdaki boşlukları doldurmak yerine, onlara ışık tutar, bu boşlukların anlatıya içkin olduğunu ifşa eder. Anlatının yarım kalmışlığı, anlamının olanaklılığının koşuludur.

            Bu iki seyirci türünü birbirinden ayırt edebiliriz: yaşam itkisince yönetilen seyirci ile ölüm itkisince yönetilen seyirci; çağrışımcılık ve çözülmecilik.

            Çağrışımcılıkta, özne kendini hayalînin ortamına yerleştirir ve filmdeki karakterlerle özdeşleşir. Çözülmecilikte, özne iç ve dış nesneler arasında yeni bölünmelere yol açar ve özdeşimi kendi için imkânsız kılar.

            Yaşam itkisi dünyayla bir olma istencidir; taklitçilik ve çağrışımcılık ardındaki güçtür. Ölüm itkisini taklitçilik ve çağrışımcılıkla irtibatlandırmak yanlıştır. Ölüm itkisi olarak özne bütünlüklerin ve sürekliliklerin çözülmesine ve bölünmesine yol açar. Korku filmlerinde, seyirci açısından hakikat bilgisinin yokluğu, yani seyirciye her şeyi bilen gözün rolü verilmemesi, seyirciyi meraklı kılar ve böylece filmde ne olup bittiğini anlamak için karakterlerle özdeşim kurmaya zorlar. Filmi seyrederken doldurulacak boşlukların bolluğu karşısında, yaşam itkisi izleme süreci boyunca yaptığı işlerden dolayı gücünü yitirirken, ölüm itkisi bastırıldığı için daha fazla güç kazanır. Nihayetinde, yaşam itkisi çöker ve ölüm itkisi salonu kaplar.

            Korku filmi, ölüm itkisi ürünü olsa da, yaşam itkisini, yani seyircinin bütünlük oluşturma, eyleme istencini, anlatıdaki boşluklardan ve tutarsızlıklardan kurtulma arzusunu sömürür. Ölüm itkisi olumsuzlamayı olumsuzlar ve ulaşılabilecek en üst olumlama düzeyine ulaşır. Thanatos hiçbir şey istemezken, Eros hiçliği ister. Thanatos’un Nietzsche’nin şu sözünü tersine çevirdiğini rahatlıkla söyleyebiliriz: “insan hiçbir şey istememektense, hiçliği ister.” Eros hiçliği istemeyi ister ve her şeyin yerli yerine oturması için bütünlükler oluşturma işine girişir; sistemin hiçbir eksiği, dolayısıyla Eros’un da hiçbir isteği olmayacaktır. Thanatos bölünmelere yol açar, ve simgesel olanın ardındaki hiçliğe ulaşmaya çalışır. Thanatos hiçliği istemez; hiçbir şey istemez. Hiçbir şey istemez ki, her şeyin ortasındaki hiçliği, var olan her şeyin ardında hiçbir şey olmadığını gösterebilsin.

            Eros hiçbir şeyin eksik kalmamasını, eksikliğin eksik kalmasını isterken, Thanatos yaşamı olduğu gibi olumlar ve eksikliği ister, bir şeylerin eksik kalmasını, her şey söylendikten ve yapıldıktan sonra o eksikliğin varlığını sürdürmesini ister, ki böylece o eksikliğin sunduğu hiçliği arzulayabilsin. Thanatos hiçbir şeyin yerine bir şey koymayı istemez; bilakis, o, her şeydeki eksikliği ister. Olumsuzlamayı olumsuzlayarak, ölüm itkisi yaşamı olduğu gibi, yani bitmemişliğiyle, ve tam ortasındaki hiçlik ve ölümle birlikte olumlar.

Sonuç yerine

Bu denemede, sinematik aygıtı psikanalizle olan ilişkisi içerisinde çözümlemeye çalıştım. Adını anmamış olsam da, denemenin bütününde Gilles Deleuze’ün etkisi vardı. Henüz Fark ve Yineleme’de Deleuze beyni bir perde/ekran olarak anlar. Bana kalırsa, Deleuze’un bir perde/ekran olarak beyin anlayışının kökleri, onun Fark ve Yineleme’de yeniden yarattığı ölüm itkisi kavramındadır. Onun temsilî varlık tarzına karşı çıkışı, aslında Freud’un itki kuramındaki aşkınlığa yönelmiş kavramsallaştırmalara karşı bir saldırıdır. Deleuze külliyatı bilinçdışı itkiler ile bilinçli arzular arasındaki ilişki üzerine bir araştırma olarak okunabilir. Bu bağlamda, Deleuze’cü felsefeye sadık kalmak adına, beyni yalnızca bir perde/ekran olarak değil, aynı zamanda bir projektör olarak yeniden kavramsallaştırmak gerekir.

Sinematik aygıtın yalnızca bilinçli anlığı değil, aynı zamanda bilinçdışı itkileri de tetiklediğini, böylece yalnızca bilinç değil, bilinçdışını da ürettiğini düşünüyorum. Bilinçdışının arzuları ürettiği konusunda Deleuze’le hemfikirim, ancak Deleuze’de eksik olduğunu düşündüğüm şey, bilinçdışının da her zaman hâlihazırda sinema, medya, ve televizyon gibi dış güçler tarafından üretildiği fikridir. Dolayısıyla, bilinçdışının ürettiği arzu her zaman hâlihazırda hâkim şeyler düzenine hizmet eden hâkim bir arzulama tarzına uyum sağlamaya meyillidir.                                                                                          

İngilizce’den Çeviren: Mehmet Ratip


[1] Louis Althusser, “The Ideological State Apparatuses,” [İdeolojik Devlet Aygıtları] Mapping Ideology [İdeolojiyi Haritalandırmak], der. Slavoj Zizek (Londra: Verso, 1994), 123

[2] Althusser, 125

[3] Gilles Deleuze, “The Brain is the Screen.” The Brain is the Screen: Deleuze and the Philosophy of Cinema. Trans. Marie Therese Guiris. Ed. Gregory Flaxman (Minneapolis and London: University of Minnesota Press, 2000), 367.

[4] Christian Metz, The Imaginary Signifier: Psychoanalysis and Cinema [Hayalî Gösteren: Psikanaliz ve Sinema], çev. Celia Britton, Annwyl Williams, Ben Brewster and Alfred Guzetti (Londra: Macmillan, 1982), 136-7

[5] Christian Metz, The Imaginary Signifier: Psychoanalysis and Cinema [Hayalî Gösteren: Psikanaliz ve Sinema], çev. Celia Britton, Annwyl Williams, Ben Brewster and Alfred Guzetti (Londra: Macmillan, 1982), 120

[6] Metz, 43-9

[7] Jacques Lacan, The Seminar, Book XX: Encore, On Feminine Sexuality, The Limits of Love and Knowledge [Kadın Cinselliği Üzerine, Sevginin ve Bilginin Sınırları] (New York: Norton, 1998), 48

[8] Slavoj Zizek, Did Somebody Say Totalitarianism?[Biri Totalitarizm mi Dedi?] (Londra: Verso, 2001), 183

[9] Metz, The Imaginary Signifier [Hayalî Gösteren], 70

[10] Melanie Klein, The Psychoanalysis of Children [Çocukların Psikanalizi], çev. Alix Strachey (Londra: The Hogarth Press, 1975)

[11] Metz, The Imaginary Signifier [Hayalî Gösteren], 4

[12] Metz, 6

[13] Metz, 69

[14] Gilles Deleuze, Coldness and Cruelty [Soğukluk ve Zalimlik], çev. Jean McNeil (New York: Zone, 1989), 32

[15] Metz, 80

[16] Metz, 75

[17] Metz, 75

[18] Metz, 75

Post-yapısalcılık adlı düşünce akımının son otuz yılda deforme olmakla kalmayıp özündeki ideoloji karşıtı duruşa son derece ters düşen bir şekilde yüceltilerek global kapitalizm dedikleri üretim ilişkileri biçiminin elinde şamar oğlanına döndürüldüğünü artık hepimiz biliyoruz. Ünlü Alman düşünürü Karl Marx’ın tarif ettiği biçimiyle kapitalizm, içinde bulunduğumuz şu günlerde çok daha vahşi bir hal almıştır ve karşıtlarını içinde barındırmakla yetinmez, bunları kendine hizmet edecek şekilde deforme edip anti-kapitalist güçleri etkisiz ötesi kılar. Bu durumu göz önünde bulundurduğumuzda, örneğin Gilles Deleuze ve Felix Guattari gibi aklı ve deliliğin anlamını sorgulamakla işe koyulmuş, akabinde geliştirdikleri bir atakla ise Freud’cu psikanalize ve Marxizm’in ortodoks kanadına Nietzsche vasıtasıyla karşı çıkarak materyalist bir psikiyatri ve ortotoks olmayan bir Marxizm yaratma çabalarının nasıl olup da global kapitalizm dedikleri üretim ilişkileri biçiminin boyunduruğu altına girerek global anormalleşmeye hizmet eder hale geldiğini idrak etmemiz kolaylaşır.

Post-yapısalcılık özünde yapısalcılık, Batımerkezci aklın egemenliği ve Aydınlanma akımına bir tepki olarak Fransa’da doğmuş ve bu akımların kalıpçı ve dogmatik yanlarını budamaya yönelik teorik yazılarla işe başlamıştır. Özellikle Michel Foucault, Gilles Deleuze, ve Jacques Derrida’nın birbiri ardına yayınladıkları kitaplarla Kuzey Amerika üzerinden tüm dünyaya yayılmış bir düşünme biçimidir post-yapısalcılık. Temelde durağanlık karşıtı ve sürekli değişim taraftarı olmasına karşın post-yapısalcılık Kuzey Amerika’lı akademisyenlerin öğrencilereine çarpıtarak aktarmakta tereddüt etmediği ve bunun neticesinde de çarpıtılmış, yani Amerikanlaştırılmış haliyle edebiyat ve sinema başta olmak üzere tüm kültürel üretim alanlarının egemen teroik temelini oluşturmuştur. Hollywood filmlerinin post-yapısalcılığı para getirecek şekilde deforme edip sömürerek kitlelere ulaştırması neticesinde ise bu akım bugün maalesef bir tepki olarak doğduğu kapitalist ve Batımerkezci düşünce kalıplarının oyuncağı olmuştur. Tabii benim bu yazıdaki amacım post-yapısalcılığı global kapitalistlerin elinden kurtarıp hakettiği yere yerleştirmek değil, bunun boş bir çaba olacağı kanaatindeyim. Heidegger’in de dediği gibi “korkunç olan şey çoktan gerçekleşti.” Benim bu yazıdaki amacım post-yapısalcılığın toptan reddedilecek bir düşünce biçimi olmadığını, bilâkis tıpkı Frankfurt Okulu Eleştirel Teori’sinden olduğu gibi ondan da öğrenilecek ve global kapitalizm destekli global anormalleşmeye karşı kullanılacak pek çok şey olduğunu gözler önüne sermektir. Düşünülüp yazılanları arka bahçeye gömüp unutmakla geleceği dünden ve bugünden daha iyi kılmanın mümkün olmadığı kanaatindeyim.

Post-yapısalcılık, yapısalcılık ve Aydınlanma projelerine bir alternatif üretmek maksadıyla ortaya çıkmış ve tek tip aklın egemenliğine karşı alt-kültürleri, delileri, anormalleri, dışlanmışları, sömürülüp bir kenara atılmışları öne çıkarmakla son derece yerinde bir çabanın ürünü olarak özellikle yetmişlerde ve seksenlerde dünyayı sarsmış olsa da, global kapitalizm marjinalliği ve anormalliği moda haline getirerek bu dışlanmış ve öteki diye tabir edilegelmiş grupları marjinalliklerinden ederek günün normu haline getirmiştir. Artık herkes anormaldir ve bununla gurur duyanların sayısı hiç de az değildir. Korku filmlerine baktığımız zaman psikopatların başından geçen ilginç olayları ve doğaüstü hadiseleri çarpıtarak aktarmak suretiyle milyonlarca dolar para kazanan yapımcı ve yönetmenlerin bolluğu göze çarpmakta, hatta gözleri yuvalarından etmektedir.

Post-yapısalcılığın statik ve normalleştirici düşünce kalıplarını yok ederek yerine akışkanlığı ve dinamizmi yerleştirme projesinin pratikte fiyaskoyla sonuçlanmış olduğu doğrudur. Bunun sebebi az önce de sözünü ettiğim gibi kapitalizmin yapısı gereği kendine karşı olan her fikri emip süzgeçtem geçirerek kendi lehine çevirmekte gösterdiği başarıdır.

Marx’ın kapitalizmin kendine karşı olan güçleri bünyesinde barındırdığını ta o zamandan söylemiş olduğunu zaten söylemiştim. Yinelemekte zarar yok, fayda var. İkinci Dünya Savaşı sırasında Nazi Almanyası’ndan kaçarak Amerika’ya sığınan Theodor Adorno, Max Horkheimer, ve Herbert Marcuse gibi düşünürler Marx’ın işte bu görüşüne Nietzsche’nin toplumsal, etik ve estetik değerlerin yok edilip yeniden yaratılması gerektiği görüşünü de ekleyerek günün koşullarına uyarlamış ve savaş bittikten sonra neşe içerisinde yenilmiş bir Almanya’ya dönerek Frankfurt Okulu’nu kurup bugün Eleştirel Teori diye bilinen yaklaşımın öncüleri olmuşlardır. Temelde kültür ve siyaseti birbirinden ayırmanın yanlış olduğunu vurgulayan Frankfurt Okulu Eleştirel Teorisine göre kapitalizm hasta bir toplum yaratmakla kalmayıp bu hastalığı sinema, edebiyat ve daha başka kültürel formasyonlar vasıtasıyla popülerleştirerek kitleye pazarlıyordu. Kapitalist üretim-tüketim ilişkilerinin içsel çelişkilerini içselleştiren bireyler kişilik bölünmesi yaşayarak kitlesel bir halüsinasyonun kuklaları ve kurbanları haline geliyordu. Dolayısıyla eleştirmenin görevi kendisini toplumun dışına atarak mutsuz bilincine rağmen, hatta bu mutsuzluktan ve yalnızlıktan güç alarak yeni bir düzenin yaratılması yolunda yazılar yazmaktı.

Benzer bir çizgide Gilles Deleuze ve Felix Guattari iki ciltlik Kapitalizm ve Şizofreni: Anti-Oedipus adlı kitaplarında Marx-Nietzsche-Freud üçgeni içerisinde değerlendirdikleri geç kapitalizmin kendine karşı güçleri hem üretip hem de yok ettiğini yazacaklardır yetmişlerin sonlarına doğru. Her ne kadar şizofreninin sadece kapitalizmin bir ürünü olduğuna katılmasam da Deleuze ve Guattari’nin kapitalizmin kendi ürettiği anormallikleri bastırarak canına can kattığını ve radikal anormalleşmeye götüren bir üretim-tüketim ilişkileri kısrdöngüsüne dayandığını itiraf etmek durumunda hissediyorum kendimi.

Görüldüğü gibi post-yapısalcılık ve Eleştirel Teori birbirinden sanıldığı kadar da uzak değil. Bu iki düşünce akımı yer yer birbirine zıt gibi görünse de aslında aynı hedef doğrultusunda gelişmiş ve birbirine benzer yanları olan, yirminci yüzyılın ikinci yarısına damgasını vurmuş iki ayrı muhalif tavırdır. Her iki düşünce sisteminde de göze çarpan en temel özellik disipilinlerarası bir yaklaşım sergileyerek felsefe, psikanaliz, edebiyat, sinema, siyaset alanları arasında yeni bağlantılar kurmak çabasıdır. Bu çaba yer yer başarısızlıkla sonuçlansa da bu farklı söylem biçimlerinin sentezlenmesi elbette ki takdire şayan bir uğraştır ve kapitalist üretim-tüketim ilişkilerinin eleştirisini ekeonomi-politik gibi dar bir alandan kurtarıp kapitalizmin dış yapısı ve iç dinamikleri gereği kendini sürekli yenileyerek büyüyen bir hal aldığı günümüz dünyasında kültür araştırmalarının hakettiği öneme kavuşmasını sağlamıştır. Her iki grubun da geç kapitalizmin dayattığı normlar karşısında anormalliğin eleştirel bir tavır takınmakta faydalı olabileceğini savunması ise bir tesadüftür. Zira biliyoruz ki post-yapısalcılık ve Eleştirel Teori uzun yıllar birbirlerinden habersiz bir şekilde sürdürdüler çalışmalarını. Nitekim Michel Foucault bir röportajında “Adorno’nun çalışmalarından haberim olsaydı kariyerimin başında yazdığım Deliliğin Tarihi adlı yapıtımda söylediğim pek çok saçma şeyi söylemekten kaçınırdım. Fransa’da Ecole Normale’de okurken  profesörlerimiz bize hiç bahsetmemişti Frankfurt Okulu’nun çalışmalarından. Adorno’yu keşfettiğim zaman benim patikalar açmakla uğraştığım alanlarda Adorno’nun çoktan beridir caddeler inşa ettiğini görünce hem üzüldüm hem de sevindim,” türünde sözler sarfetmiştir. (Bu noktada tarihi okuma biçimi bakımından Foucault’yla pek çok benzerlikler taşıdığını düşündüğüm Arif Hasan Tahsin’in “Aynı yolu yürüyenler farklı yerlere varamazlar,” sözlerini hatırlamamak neredeyse imkansız).


Dünyamızda hem doğa hem de kültür birbirine paralel olarak sürekli değişiyor. Bu değişimin devamlı suretle bir gelişim şeklinde gerçekleştiğini söylemekse oldukça zor görünüyor. Ve/fakat akışkanlığın moda haline geldiği, kimliklerin global kapitalizm potası içinde eriyerek yer yer birbirine girdiği şu günlerde düşüncenin olduğu yerde sayması elbette ki beklenemez. Bunu beklemek oldukça saçma bir beklenti olur kanaatindeyim. Nitekim kimse de böyle bir şey beklemiyor zaten ve düşünürler de düşüncelerini değiştirip günün koşullarına uyarlamak suretiyle çığ gibi büyüyen bir global anormalleşme süreci karşısında kendi normlarını ve içinde yaşadıkları toplumarın değerlerini eleştirecek yeni yöntemler ve söylemler yaratmak yolunda didinip duruyorlar. Tüm dünyada olduğu gibi yurdumuzda da geçmişten bağımsız bir gelecek düşleri bir tarafa bırakılıp tarihten kaçmanın imkansızlığı yavaş yavaş idrak ediliyor. Artık anlamayan kalmadı bugünün anlam kazanması için dünün unutulmamakla kalmayıp yeniden yazılmasının şart olduğunu. Farklı ve etkili yorum gelmişi de geçmişi de doğrusunu unutmadan yanlış okumayı becerebilmekten geçer. Bunun içinse eleştirel yorumcunun şimdi ve burada içinde yaşadığı koşullardan hareketle ve/fakat bir başka dünyanın, bir başka düzenin kurallarıyla kendi yaşam biçiminin temellerini sarsacak gücü ve cesareti kendinde bulması gerekir sevgili okur.

Bunu yapmayı başarmış en önemli okur-yazarlardan biri olan Slovenyalı düşünür Slavoj Zizek gerek kitaplarında gerekse röportajlarında ütopyaların ölmediğini veya en azından ölmemesi gerektiğini sık sık vurguluyor. Zizek hem post-yapısalcılığı hem de Eleştirel Teori’yi kullanarak bu ikisinin ötesinde ve ne biri ne de öteki olan yeni bir yaklaşımın temellerini atmış bir kişi. Zizek bunu özellikle iki grubun da dışladığı Lacan’ın öznenin oluşum teorisini Hegel’le beslemek suretiyle siyaset bilimi ve kültür araştırmalarına uygulayarak başarmış.

Zizek’in konumuzla alakasına birkaç cümle sonra döneceğiz, ancak öncelikle Lacan’ın neden önemli olduğunu kavramalıyız. Lacan’da karşılaştığımız en önemli yenilik çocuğun biyolojik varlığının sosyolojik varlığa dönüşme sürecinin açıklığa kavuşmasıdır. Lacan’cı psikanaliz büyük oranda işte bu geçiş sürecini anlatmaya çalışır. Lacan’a göre çocuk dili öğrenmeye başladığı andan itibaren biyolojik varlığından uzaklaşmaya başlar. Yani çocuk “benim adım şudur, budur, ben şuyum, buyum” demeyi öğrenmeye başladığı andan itibaren sosyal kimliğini kazanmaya başlamış, ve saltık kimliğinden, yani biyolojik kimliğinden uzaklaşmaya başlamış demektir. Buraya kadar pek de öyle yeni bir şey yok aslında, zira tüm bunlar Freudcu psikanalizle oldukça yakın bir ilişki içerisinde. Ama unutulmamalı ki Lacan’ın burada altını çizmeye çalıştığı nokta dil dediğimiz şeyin olgunlaşma sürecindeki yeri. Dilin edinilmesiyle birlikte çocuk ben, sen, o, biz, siz, onlar ayrımını yapmayı öğreniyor ve böylelikle de kendisiyle sosyal çevre arasına bir çizgi çekiyor, bir sınır koyuyor.

İşte şimdi Zizek’in konumuzla alâkasına gelebiliriz, ki nitekim işte geldik de zaten. Sanırım geldiğimiz bu noktada öncelikle eğlence endüstrisinin global anormalleşmeye katkılarından söz etmemizde fayda var. Biliyoruz ki ezelden beridir eğlenmek için normdan sapmak gerektiği görüşü son derece yaygın. Ortaçağ’dan beridir bir ülkedeki eğlencenin bolluğu o ülkedeki özgürlük bolluğunun göstergesi olarak kabul ediliyor. Ve/fakat bu görüş global kapitalizmin geldiği ve bizi getirdiği noktada anlamını yitiriyor. Meselâ reklamlara baktığımız zaman görüyoruz ki çoğu ürün insana verdiği zevk ve yaşamın tadının daha çok çıkarılmasına katkıları bağlamında değer atfediliyor. Bir mal ne kadar zevk verirse tüketiciye fiyatı da o kadar artıyor. Zizek’e göre global kapitalist sistem artık eğlenceyi kısıtlamıyor, aksine özendiriyor. Yurdumuzdaki eğlence mekânlarının bolluğu ve eğlence sektöründe bir kaç yıldır yaşanan patlama bunun en önemli göstergelerinden biri. Dolayısıyla yurdumuzdaki eğlence mekânlarının bolluğuna kanıp da yurdumuzun her gün ve her bakımdan özgürleşmekte olduğu sonucuna varmak son derece yanlış. Bilâkis eğlence sektöründeki bu patlamayı global kapitalizmin insanları boyunduruğu altına alıp onları özgürleşmekte oldukları yanılsamasına hapsederek salakça bir sevince mahkûm ediyor oluşu şeklinde yorumlamalıyız. Bu yorumu yapabilmemiz içinse çok eğlenmiş ve eğlenceden bıkıp usanmış olmamız gerekmiyor; her ne kadar eğlenceden bıkıp usanarak eve kapanıp bol bol kitap okumak ve Hollywood filmlerinden daha başka filmler seyretmek bu saptamayı yapmayı kolaylaştırıcı faktörler olsa da…

Ha eğer olayı global bazda düşünmek arzusuyla yanıp tutuşmamıza rağmen odaya kapanıp mevcut düzeni eleştiren kitaplar okumak ve sıradışı filmler seyretmek düşüncesine sıcak bakmıyorsak mahalle bakkalına gidip Coca-Cola tenekelerine bakmamız da işe yarayabilir. Coca-Cola tenekesine baktığımız zaman görürüz ki üzerinde “Enjoy Coke!” yazmaktadır ki bu Türkçe’de aşağı yukarı “Kolanın tadını çıkar!” veya abartacak olursak “Kola iç ve zevk al, hatta zevkten kudur!” anlamına falan gelmektedir. Oysa kola içip de orgazm olanını ben henüz ne gördüm ne de duydum.  Kola içen adamın da kadının da olsa olsa dişleri çürür, asitten midesi delinir, kendisini çarpıntı bulur, şeker hastası olur ve daha da abartacak olursak kudurur ölür; zevkten değil ama, global ve kapitalist gazdan…

Word from Urbanomic that Volume III of Collapse has sold out and is now available for free online. It includes the much-cited original Speculative Realism conference. Find it here.

via Speculative Heresy

Collapse III contains explorations of the work of Gilles Deleuze by pioneering thinkers in the fields of philosophy, aesthetics, music and architecture. In addition, we publish in this volume two previously untranslated texts by Deleuze himself, along with a fascinating piece of vintage science fiction from one of his more obscure influences. Finally, as an annex to Collapse Volume II, we also include a full transcription of the conference on ‘Speculative Realism’ held in London in 2007.

The contributors to this volume aim to clarify, from a variety of perspectives, Deleuze’s contribution to philosophy: in what does his philosophical originality lie; what does he appropriate from other philosophers and how does he transform it? And how can the apparently disparate threads of his work to be ‘integrated’ – what is the precise nature of the constellation of the aesthetic, the conceptual and the political proposed by Gilles Deleuze, and what are the overarching problems in which the numerous philosophical concepts ‘signed Deleuze’ converge?


Editorial Introduction [PDF]
In Memoriam: Gilles Deleuze 1925-1995 [PDF]
Responses to a Series of Questions [PDF]
“I Feel I Am A Pure Metaphysician”: The Consequences of Deleuze’s Remark [PDF]
Subtraction and Contraction: Deleuze, Immanence and Matter and Memory [PDF]
Blackest Ever Black [PDF]
Mathesis, Science and Philosophy [PDF]
Malfatti's Decade [[PDF]
Chronos and Aion: Deleuze and the Stoic Theory of Time [PDF]
Matisse-Thought and the Strict Ordering of Fauvism [PDF]
Unknown Deleuze [PDF]
Another World [PDF]
Speculative Realism [PDF]

For Lacan there is this solipsistic period of life at the beginning. The subject becomes capable of making a distinction between himself and others after the Narcissistic period of the mirror stage. The subject’s ability to interpret and adapt shows signs of progress. Once the mirror stage is passed through and the fantasy is traversed, the subject becomes capable of controlling the unconscious drives and touching reality. The child learns to postpone gratification and finds other ways of satisfying himself. The function of the I shows itself when the child feels the need to act upon the external world and change things in the way of attaining pleasure and satisfaction of desires. When the child gives up desiring his mother and realizes that he has to identify with his father the foundations of the super-ego formation are laid. It is the fear of castration that leads the male child to give up the mother. The sexual desire turns away from the forbidden object and moves towards finding ways of expressing itself in and through metaphors supplied by the predominant culture.

            According to Klein the formation of the super-ego begins in the first year of life. For Klein the “early Oedipus conflict” is at the root of child psychoanalysis. Klein says that Oedipal tendencies of the child start with oral frustrations and this is when the super-ego takes its course of formation. 

These analyses have shown that oral frustrations release the Oedipus impulses and that the super-ego begins to be formed at the same time. […] This is the beginning of that developmental period which is characterized by the distinct demarcation of genital trends and which is known as the early flowering of sexuality and the phase of the Oedipus conflict.[1]    

            It is Klein’s legacy to have taken the beginning of development to a stage earlier than the appearance of the Name of the Father. In this world the castrating father figure doesn’t yet exist. And the child has at least three years ahead to become capable of using language. Klein’s journey into a zone before language, a zone before the child finds itself in the signifying chain, is valuable especially for showing the lack of the role of fantasy and phantasmatic production in Lacan’s story of the formation of the subject. And Gilles Deleuze uses Klein’s insight to make the necessary connections between literature and the unconscious. But before moving on to Deleuze I would like to show from where Klein is coming and hint at the direction she could possibly be heading towards.

            Klein attributes as much importance to the death drive as she does to the life drive. For Klein, already in the first year of life there are object relations and these relations involve expression of libidinal and aggressive impulses.

[…] unfavourable feeding conditions which we may regard as external frustrations, do not seem to be the only cause for the child’s lack of pleasure at the sucking stage. This is seen from the fact that some children have no desire to suck—are ‘lazy feeders’—although they receive sufficient nourishment. Their inability to obtain satisfaction from sucking is, I think, the consequence of an internal frustration and is derived, in my experience, from an abnormally increased oral sadism. To all appearances these phenomena of early development are already the expression of the polarity between the life-instincts and the death-instincts. We may regard the force of the child’s fixation at the oral sucking level as an expression of the force of its libido, and, similarly, the early and powerful emergence of its oral sadism is a sign that its destructive instinctual components tip the balance.[2]

            The child projects his aggressive impulses onto the external world and sees the object (the mother’s breast) as an enemy trying to destroy him. The frustrations that take place in the first year of life cause anxiety and lead the child to express his aggressive impulses through oral sadism (biting the breast). The fantasy that the mother contains the father’s penis leads the child to want to tear apart the mother’s body and introject the object hidden in it through oral sadism. After oral frustration the attention of the child shifts from the mother’s breast to the father’s penis. The aggression against the father’s penis and the response this aggression gets plays a dominant role in the formation of the super-ego. As it develops the super-ego becomes more and more important in the way the subject handles his relation to the world.

[…] by projecting his terrifying super-ego on to his objects, the individual increases his hatred of those objects and thus also his fear of them, with the result that, if his aggression and anxiety are excessive, his external world is changed into a place of terror and his objects into enemies and he is threatened with persecution both from the external world and from his introjected enemies.[3]

             An aggressive attitude towards the external world damages the relationship with the external world; the external world is regarded as hostile, which leads to aggression, and this aggression in turn provokes hostility against the child. It is this kind of a vicious cycle in which many psychotics and neurotics find themselves. Klein describes schizophrenia as the “attempt to ward of, master or contend with an internal enemy.”[4] For Klein, the force of aggression as a result of oral frustrations can reach to such levels that the subject feels obliged to project the super-ego ideal onto the external world. The super-ego is terribly ruthless and aggressive. The projection of the super-ego onto the external world turns reality into an enemy. The subject becomes ill and shuts himself up into his fantasy world and, detached from reality, suffers inordinately. Lacan sees schizophrenia in a similar way; for Lacan what produces schizophrenia is the exclusion of the Name of the Father.                        

            With Klein we learn that the sense of reality is gained through oral frustrations. Lacan, too, thinks that frustrations have a role to play in the constitution of the reality principle. But according to Lacan what’s important is not the natural frustrations themselves, but how they are symbolized, how they are represented in and through language, how they manifest themselves in the form of cultural products. Lacan finds Klein’s theories too biological.

            To explicate where Lacan and Klein disagree I would like to give their opinions on Dick who is a four years old boy suffering from “psychosis.” Dick, who hardly ever talks, is permanently indifferent towards the external world. In Dick’s world there is no good and bad, there is nothing to be afraid of and nothing to love. It is as though Dick lives in a world apart, in another reality. Dick’s world is not structured like language, there is no differentiation, and where there is indifference there can be no difference, in Dick’s world all objects and subjects are one.    

            Dick has a toy train which he repetitively moves to and fro on the floor. Klein says, “I took the big train and put it beside a smaller one and called them ‘Daddy train’ and ‘Dick train.’ Thereupon he picked up the train I called Dick and made it roll [toward the station]… I explained: ‘The station is mummy; Dick is going into mummy.’[5] At the end of this first session of therapy Dick begins to express his feelings. It is after Dick becomes capable of situating himself within the symbolic order in relation to his mother and father that he becomes a human. He begins to play his role given to him by Klein.

            Human reality is a mediated reality. We can see in Dick’s case that the biological turns into cultural through Oedipalisation. Lacan thinks Klein’s therapeutic technique is correct but her theory wrong. What Lacan thinks Klein’s theory lacks is the castrating father figure who says “No.” Lacan complains that the castrating father figure is not given a role in Klein’s scenario. It is true that father is not given a role in the process of subject formation, but Lacan’s assumption that Klein is Oedipalizing the child is wrong. For if the father is excluded from the scene how can the Oedipal triangle be formed. All Klein does is to tell Dick that mummy and daddy copulate. Klein’s world is entirely biological, whereas Lacan is talking about the subjectivation of the individual in and through symbols. For Lacan the unconscious is nothing other than a chain of signifiers. There is nothing before the symptoms manifest themselves in and through metaphors. So metaphors are the products of repression which splits the subject into two separate but contiguous sides; the biological self and the cultural self. Psychoanalysis is about a regressive process which goes back in time through a chain of signifiers and tries to reach the Real of the subject’s desire. A symptom is the manifestation of the Real of the subject’s desire in the form of metaphors.

In advancing this proposition, I find myself in a problematic position—for what have I taught about the unconscious? The unconscious is constituted by the effects of speech on the subject, it is the dimension in which the subject is determined in the development of the effects of speech, consequently the unconscious is structured like a language. Such a direction seems well fitted to snatch any apprehension of the unconscious from an orientation to reality, other than that of the constitution of the subject.[6]

            When Lacan says that “the unconscious is structured like a language,” what he wants to say is that if the unconscious is a web of metaphors the signifiers behind the metaphors are interacting with one another just like the signifiers in language.   

            In psychosis the subject’s fantasy of unmediated omnipresence resists symbolization. The subject cannot turn his feelings and thoughts into symbolic acts, he cannot make a distinction between the me and the not me, cannot engage in intersubjectivity. Introversion dominates the psychotic and he finds himself in a world where nothing matters for nothing is differentiated. The psychotic experiences his inner reality as though it is the reality of all, he cannot separate the inner from the outer. The psychotic’s reality escapes cultural codes. The psychotic doesn’t know the symbolic meaning of the father’s law. The law of the father establishes the order of culture, but the psychotic refuses to come to terms with the father’s law and eventually cannot overcome his frustrations. The mother’s role is determinant in the formation of psychosis. If the mother doesn’t recognize the role of the father the child remains locked in the imaginary world, outside signification.   

            Psychosis appears when all the signifiers refer to the same signified. Language and meaning dissolve. Locked in the mirror stage the subject identifies everything as me, and the me as the phallus. But the reality is that the “I” is not the phallus inside the mother’s body. The psychotic is deprived of nostalgia, of the feeling of loss which is constitutive of the subject. Lacking lack the psychotic subject lacks what Lacan calls “lack in being.” And lacking lack in being the subject cannot identify his natural self as being separate from the cultural objects of identification. By entering the symbolic order the narcissistic sense of oneness, “the oceanic feeling,” is lost. And this loss opens a gap within the subject, which the subject tries to fill with the objects of identification presented to it by the predominant culture. Identification is a way of compensating for the emptiness within the subject caused by the loss of sense of oneness. But the unconscious desires can never be satisfied by metaphors. To overcome the frustration caused by the loss of his fantasy world, the subject turns towards symbolic acts in the way of climbing up the social ladder. The subject becomes a doctor, pilot, teacher; all to endure the pain of not being able to satisfy one’s unconscious desires, or the Real of one’s desire. It is in this context that Lacan sees repression as productive of the subject as a split subject. Because the psychotic has lost nothing, lacks nothing, he has no motivations for such pursuits as becoming a doctor, pilot, or teacher. The psychotic has no sense of nostalgia and he is therefore extremely indifferent to the external world. Experiencing no frustrations in the face of the harsh reality of not being one, the psychotic desires nothingness.

[1] Melanie Klein, The Psychoanalysis of Children, 123

[2] Melanie Klein, The Psychoanalysis of Children, 124

[3] Klein, 143-4

[4] Klein, 144

[5] Melanie Klein, quoted from Deleuze and Guattari’s Anti-Oedipus, 45

[6] Jacques Lacan, The Four Fundamental Concepts of Psychoanalysis, ed. Jacques-Alain Miller, trans. Alan Sheridan (London: Hogarth Press, 1977), 149


“But which is the revolutionary path? Is there one? – To withdraw from the world market, as Samir Amin advises Third World Countries to do, in a curious revival of the fascist “economic solution”? Or might it be to go in the opposite direction? To go further still, that is, in the movement of the market, of decoding and deterritorialization? For perhaps the flows are not yet deterritorialized enough, not decoded enough, from the viewpoint of a theory and practice of a highly schizophrenic character. Not to withdraw from the process, but to go further, to “accelerate the process,” as Nietzsche put it: in this matter, the truth is that we haven’t seen anything yet.”

Gilles Deleuze and Felix Guattari, Anti-Oedipus

“The English unemployed did not have to become workers to survive, they – hang on tight and spit on me – enjoyed the hysterical, masochistic, whatever exhaustion it was of hanging on in the mines, in the foundries, in the factories, in hell, they enjoyed it, enjoyed the mad destruction of their organic body which was indeed imposed upon them, they enjoyed the decomposition of their personal identity, the identity that the peasant tradition had constructed for them, enjoyed the dissolutions of their families and villages, and enjoyed the new monstrous anonymity of the suburbs and the pubs in morning and evening.”

Jean-Francois Lyotard Libidinal Economy

“Machinic revolution must therefore go in the opposite direction to socialistic regulation; pressing towards ever more uninhibited marketization of the processes that are tearing down the social field, “still further” with “the movement of the market, of decoding and deterritorialization” and “one can never go far enough in the direction of deterritorialization: you haven’t seen anything yet”.

Nick Land, “Machinic Desire”

“In the early 1970s, post-68 French thinkers such as Deleuze and Guattari and Lyotard made the heretical suggestion that capital should not be resisted but accelerated. Deplored, repudiated then forgotten, this remarkable moment was returned to only in the UK during the 1990s, in the theory-fiction of Nick Land, Iain Hamilton Grant, Sadie Plant and the Cybernetic Culture Research Unit. Drawing upon Fernand Braudel, Manuel DeLanda, and cyber-theory, 90s accelerationism drew a distinction between markets (as bottom-up self-organising networks) and capital (an oligarchic and predatory system of control). Was accelerationism merely a new cybernetic mask for neoliberalism? Or does the call to “accelerate the process” mark out a political position that has never been properly developed, and which still has a potential to reinvigorate the left?

This one-day symposium will think through the implications of accelerationism in the light of the forthcoming publication of Nick Land’s Fanged Noumena: Collected Writings 1987-2007 and Benjamin Noys’s The Persistence of the Negative.”


  • Ray Brassier – co-editor with Robin Mackay of Nick Land’s Fanged Noumena: Collected Writings 1987-2007 (2010)
  • Mark Fisher – author of k-punk blog and a founder member of the Cybernetic Culture Research Unit
  • Alex Andrews – a researcher at the Department of Theology and Religious Studies at the University of Nottingham.
  • Benjamin Noys – author of The Persistence of the Negative (2010), blogs at No Useless Leniency
  • Nick Srnicek – author of Speculative Heresy blog, PhD candidate at LSE, and is working with
  • Alex Williams on a book critiquing folk politics Alex Williams – working on a book on accelerationism, blogs at Splintering Bone Ashes

A music mix by Mark Fisher to illustrate the ‘Accelerationism’ event can be found here.



Mark Fisher




Ray Brassier



______________________________________________Session 2

Ben Noys




Alex Andrews







____________________________________________Session 3

Nick Srnicek



____________________________________________n 4

Alex Williams




Closing discussion





Tags: , , , , , , ,

via Accelerationism

pıctosophızıng ƒar ƒrom the chaoıds . .

Image by jef safi via Flickr


To valorize negative sentiments or sad passions—that is the mystification on which nihilism bases its power. (Lucretius, then Spinoza, already wrote decisive passages on this subject. Before Nietzsche, they conceived philosophy as the power to affirm, as the practical struggle against mystifications, as the expulsion of the negative.)[12]

Purgatory, purification, extraction of the positive, expulsion of the negative, projection, introjection… Throughout his discursive life Deleuze conceived of purification of the self as the goal of literature. He believed that through an exposition of the evil within one was healing the society. But this theory can only produce otherness as negativity and that is almost exactly the opposite of what affirmative critique ought to be. Nietzsche’s project of “the expulsion of the negative” is a recurrent theme in Deleuze’s writings. Like Nietzsche he thought that it is only through regression that one could be purified and get outside the confines of the Cartesian cogito. Deleuze’s attempts at escaping from the Cartesian dualism, however, can only cause an interruption of the splitting process and slides towards overcoming the split to attain oneness. Giving a voice to the other creates the conditions of impossibility for the other’s finding his/her own voice.

It is at this mobile and precise point, where all events gather together in one that transmutation happens: this is the point at which death turns against death; where dying is the negation of death, and the impersonality of dying no longer indicates only the moment when I disappear outside of myself, but rather the moment when death loses itself in itself, and also the figure which the most singular life takes on in order to substitute itself for me.[13]

With Deleuze it is always one dies rather than I die, or as the Cynic saying goes, “when there is death I am not, when I am there is no death.” Instead of accepting the state of being wounded as a perpetually renewed actuality, instead of affirming death within life, the other within the self, Deleuze climbs over the walls of his wound, and looking down on the others, he loses the ground beneath his feet, and eventually falls into the split he was trying to get rid of.

A wound is incarnated or actualised in a state of things or of life: but it is itself pure virtuality on the plane of immanence that leads us into a life. My wound existed before me: not a transcendence of the wound in a higher actuality, but its immanence as a virtuality always within a milieu (plane or field).[14] 

Affirming the mutual inclusiveness of introversion and intersubjectivity means preferring an a-sociality, what Blanchot calls “being in a non-relation,” to the symbolic order. Blanchot’s attitude is exactly the opposite of the symbolic market society that dissolves the most fundamental questions of being human in a pot of common sense. The subject of the market society is continually in pursuit of increased strength and self-confidence. And for that reason governed by what Nietzsche called the herd instinct, the will to nothingness, this subject becomes a reactive and adaptive subject. The symbolic order loses the ground beneath itself when and if the majority starts to see living with the thought of death not only as a natural necessity, but also as something to be affirmed.

Death has an extreme and definite relation to me and my body and is grounded in me, but it also has no relation to me at all—it is incorporeal and infinitive, impersonal, grounded only in itself. On one side, there is the part of the event which is realized and accomplished; on the other, there is that “part of the event which cannot realize its accomplishment.”[15]


[12] Gilles Deleuze, Pure Immanence: A Life, trans. Anne Boyman (New York: Zone Books, 2001), 84

[13] Gilles Deleuze, The Logic of Sense, trans. Mark Lester (London: Athlone, 1990), 153

[14] Deleuze,  Pure Immanence: A Life, 31-2

[15] Deleuze, Pure Immanence, 151-152

Felsefedeki iki önemli dönüm noktası Descartes ve Spinoza’nın eserlerinde çıkıyor karşımıza. Birbirlerinin tersi yönlerde ilerleyen bu dönümler şöyle: Descartes ruhun bedenden bağımsız, kendine yeterli ve bedenin ölümü halinde bile varlığını sürdürebilecek bir şey olduğunu söylüyordu. Oysa Spinoza buna şiddetle karşı çıkmış ve ruhun varlığını bedenden bağımsız olarak sürdüremeyeceğini, bedenin ölümünün ruhun da ölümü anlamına geleceğini son derece kesin ve net bir dille ifade etmişti. Hatırlatmalıyız ki Descartes ve Spinoza aşağı yukarı aynı dönemde yaşamış ve ikisi de bilimin önlenemez yükselişine tanıklık etmişti. Hatta bu yükselişte ikisinin de önemli birer rol oynadığını söyleyenler bile vardır günümüzde. Lakin elbette ki bu tür yorumların tamamen yersiz olduğunu söylemek doğru değildir, zira bildiğimiz bir başka şey de Descartes’ın filozofluğa ilaveten üstün bir matematikçi ve Spinoza’nın da becerikli bir lens yapımcısı olduğudur. Hemen belirtelim, Spinoza yaşamının büyük bir kısmını odadan odaya taşınarak ve kiraladığı bu odalarda geceleri felsefe kitapları yazıp gündüzleri de lens yapım ve satımıyla uğraşarak son derece cüzi miktarlarla sağlıyordu geçimini. O kadar ki, abartacak olursak aldığı para barınma ve beslenme dışında ancak mürekkep, kalem ve kâğıt almaya yetiyordu diyebiliriz. Hiçbir zaman malı mülkü olmamış, ailesinin ona bıraktığı mirası bile istemeyip her ne hikmetse sadece anne ve babasının yatağını almış ve söz konusu yatağa yaşamının sonuna kadar sahip çıkmıştı. Anne ve babasının Spinoza’nın doğumuna yönelik olarak bulundukları cinsi münasebet işte bu yatakta gerçekleşmişti. Bilmiyoruz Spinoza’nın tüm mirası reddedip sadece söz konusu yatağı sahiplenmek istemesinin ne derece düşündürücü olduğunu söylemeye gerek var mı. İnsan ruhunun karanlık yönünü merak eden okuyucularımız isterlerse bu ilginç arzunun kökenine inip psikanalitik boyutlarını incelemek üzere araştırmaya koyulabilirler. Bizim için önemli olansa, Spinoza’nın, “beden ruhun hapishanesidir,” sözünü tersine çevirip, “ruh bedenin hapishanesidir,” şeklinde yeniden yazan Foucault’yu, “beden bilinçle kısıtlanmamalıdır” diyerek öncelemiş olmasıdır.

#fmhs > INVISIBLE SPHERE Untitled Document

#fmhs > Invisible Sphere

Hatırlanacağı üzere Michel Foucault, Hapishanenin Doğuşu: Gözetim ve Ceza adlı başyapıtında mimar ve düşünür Jeremy Bentham’ın yeni bir hapishane modeli olarak tasarladığı ve Panopticon adını verdiği, zamanına göre (on dokuzuncu yüzyıl) devrimci sayılabilecek gözetim ve denetim mekanizmasını modern zamanlardaki iktidarın işleyiş biçimini gözler önüne seren bir metafor olarak lanse eder. Foucault’ya göre Panopticon mahkûmların hareketlerini, davranış biçimlerini ve hatta düşüncelerini kontrol altında tutan bir aygıt, bir makinedir adeta. Panopticon iç içe geçmiş halkalardan oluşan bir binadır ve tam ortasında bir gözetleme kulesi bulunur. Mahkûmların hücreleri bu gözetleme kulesinden rahatlıkla görülebilecek şekilde dizilmiştir. O kadar ki mahkûmun kendisi ne kadar saklanmaya çalışırsa çalışsın hapishanenin mimari yapısı vasıtasıyla oluşturulmuş ışıklandırma düzeneği öyle bir tasarlanmıştır ki mahkûmun gölgesi rahatlıkla görülebilir kuleden. Sürekli gözetim ve denetim altında tutulmakta olduğunu bilen mahkûm şahsiyet zaman içerisinde kendisini kuledeki gardiyanın gözüyle görmeye ve o gözün beklentileri doğrultusunda hareket etmeye başlar. O kadar ki artık kulede bir gardiyan olup olmadığı bile önemsizleşir, zira zaten artık mahkûm hapishanenin gözünü, otoritenin bakış açısını içselleştirmiş ve otomatikman mahkûmluk rolünü benimsemiştir. Dolayısıyla çoğu zaman kulede bir gardiyan tutmaya bile gerek yoktur artık, ne de olsa zaten mahkûmlar sürekli kulede bir gardiyan varmış gibi hareket etmeyi alışkanlık haline getirmişlerdir.

Çevrede halka halinde bir bina, merkezde bir kule; bu kulenin halkanın iç cephesine bakan geniş pencereleri vardır; çevre bina hücrelerle bölünmüştür, bunlardan her biri binanın tüm kalınlığını kat etmektedir; bunların, biri içeri bakan ve kuleninkilere karşı gelen, diğeri de dışarı bakan ve ışığın hücreye girmesine olanak veren ikişer pencereleri vardır. Bu durumda merkezi kuleye tek bir gözetmen ve her bir hücreye tek bir deli, bir hasta, bir mahkûm, bir işçi veya bir okul çocuğu kapatmak yeterlidir. Geriden gelen ışık sayesinde, çevre binadaki hücrelerin içine kapatılmış küçük siluetleri olduğu gibi kavramak mümkündür. Ne kadar kafes varsa, o kadar küçük tiyatro vardır, bu tiyatrolarda her oyuncu tek başınadır, tamamen bireyselleşmiştir ve sürekli olarak görülebilir durumdadır. Görülmeden gözetim altında tutmaya olanak veren düzenleme, sürekli görmeye ve hemen tanımaya olanak veren mekânsal birimler oluşturmaktadır. Sonuç olarak, hücre ilkesi tersine döndürülmekte veya daha doğrusu onun üç işlevi –kapatmak, ışıktan yoksun bırakmak ve saklamak tersyüz edilmektedir; bunlardan yalnızca birincisi korunmakta, diğer ikisi kaldırılmaktadır. Tam ışık altında olma ve bir gözetmenin bakışı, aslında koruyucu olan karanlıktan daha fazla yakalayıcıdır. Görünürlük bir tuzaktır.[1]

Panopticon denilen bu hapishane modelinin önemi, modern toplumlardaki iktidarın işleyiş biçimini temsil eden bir yapıya sahip olmasıdır. Biliyoruz ki modern toplumla birlikte merkezi iktidar çözülerek bireylerin içine işlemiştir. Ölüm ilanı vermeye hevesli pek çok kişi merkezi otoritenin bu çözülüşünü iktidarın ölümü olarak telakki etmiştir, ama bu son derece yanlış bir yorumdur, zira iktidar ölmemiş, sadece şekil değiştirmek ve kendisini görünmez kılmak suretiyle gücüne güç katmıştır sevgili okur. Artık iktidar, toplumu oluşturan bireylerin dışında değil, içindedir. Yani toplumu oluşturan bireyler kendilerini içinde buldukları sistem tarafından öyle bir kurulmuştur ki artık onlara ne yapmaları, nasıl davranmaları gerektiğini söylemek bile gereksizleşmiştir, zira onlar zaten sistemin aksamadan çalışması için oynamaları gereken rolü oynamaya dünden razı bir hale getirilmişlerdir.

banksystreetart:  New Banksy: Boxhead İçinde yaşadığımız sosyal-siyasi-ekonomik-kültürel çevre dış dünyada gördüklerimizi nasıl göreceğimizi önceden şekillendirmekte ve bizi yazılı olmayan kurallara tabi birer özne haline getirmektedir, ki ünlü Fransız psikanalist Jacques Lacan bu bilinmez kuvvete Büyük Öteki adını vermeyi uygun bulmuştur. Dünyanın, insanların televizyonda gördüklerinden farklı olduğunu, onların dünyayı gördükleri biçimin kendilerinin görülmek istediği biçim olduğunu açık ve net bir dille kaleme almalı, edebiyat ve felsefe gibi alanlarda bu tür öngörülere sıklıkla rastlandığının, George Orwell’in 1984 ve Aldous Huxley’nin Cesur Yeni Dünya adlı romanlarının bu duruma harika birer emsal teşkil ettiğinin altını çizmeliyiz. Ölüm mevzusuna bu bağlamda temas edecek olursak diyebiliriz ki bizim esas maksadımız teknolojinin ölümü algılama biçimimizle ne denli derin ve karmaşık bir ilişki içerisinde olduğunu göstermektir. Belli ki biz aslında insan doğasının görsel imge sağlayıcılarının icadından sonra muazzam bir değişime uğradığını, teknolojinin insan için neredeyse bir protez halini aldığını ve teknolojiye eklenti biçiminde sürdürülen yaşamların insanı hareket etmekten men etmek suretiyle bir sonraki aşamada eylem kabiliyetinden tamamıyla mahrum bırakarak bir ölüden farksız kıldığını, kılmakta olduğunu ve kuvvetle muhtemel gelecekte de kılmaya devam edeceğini anlatmaktı, anlatmaktır. Yani kısacası ruh ve beden arasındaki ilişkiyi yeni bir bağlamda ve yeni bir teknikle ele ve alaya alan bir düşüncenin biçimi ile içeriği arasındaki ilişkinin ironik bir şekilde mercek altına alınmasıdır burada söz konusu olan.        

#fmhs ratak-monodosico:  Blade Runner -Ridley Scott


İnsanlığın ezelden beri olmasa da uzun bir süreden beridir göze ve görme duyusuna, işitme, dokunma, koku alma, tat alma adlarıyla anılan diğer dört duyusundan daha çok önem atfettiği yadsınamaz bir gerçektir elbette ki. Zaten biz de bu gerçekten hareketle kurgulamaya ve kaleme almaya başladık bu yazıyı. Gelmek istediğimiz noktanın belki de aslında çoktan geride bırakılmış bir nokta olduğunu idrak etmekte ise gecikmeyecektik bu kaleme alış sürecinde. Maksadımızın görme duyusunun ve gözün düşünce üzerindeki hâkimiyetini mercek altına almak suretiyle bu hâkimiyetin aslında teknolojik gelişmelere paralel olarak gittikçe artan bir seyir izlemekte olduğunu gözler önüne sermek ve bu vesileyle de görsel imge yokluğunun insan doğası üzerinde yaratması kuvvetle muhtemel tahribata ışık tutmak olduğunu ise bilmiyoruz sözlerimize eklemeye gerek var mı. Bu arada yeri gelmişken hemen belirtelim, az önce zikrettiğimiz cümledeki mercek altına almak, gözler önüne sermek ve ışık tutmak deyimleri, göz merkezli dünyamızın ne denli içimize işleyip dilimize sızmak suretiyle gücüne güç katmayı nasıl başardığını âlemin nezdinde aleni kılmak için kasıtlı olarak kullanılmıştır cümle içerisinde.

Her neyse, hatırlanacağı üzere Fantezi Makinesinde Hakikat Sızıntısı adlı kitabımızda dünyadaki tüm televizyon ekranlarının ve daha başka ekran mekanizmalarının bir gece durup dururken hep birlikte sonsuz bir beyazlık göstermeye başladığı garip bir dünya kurgulamıştık. Yeri gelmişken belirtelim, bunu yaparkenki amacımız televizyon, video, DVD gibi, ekran mekanizmasına muhtaç görsel imge sağlayıcılarının bir anda ortadan kalkmasının yaratacağı yeni dünyanın nasıl bir yer olabileceğini hayal etmekti. Yani göstermek istiyorduk ki halihazırda var olan bir şeyin ani ve seri bir biçimde var olmayan bir şey haline getirilmesi dünyada bir boşluk yaratacak ve bu boşluk tıpkı bir beyaz-delik misali bilinmezliğe açılan bir kapı haline gelecekti. Zaman içerisinde o kara-delikten içeriye gözle görülemeyen fakat düşünülüp hissedilebilen yeni algılama biçimleri girecek, bu arada eski algılama biçimleri de gene aynı beyaz-delikten dışarıya çıkacaktı. Lakin tüm olanları bütün detaylarıyla nakletmek altından kalkılması neredeyse imkânsız ve üstelik de son derece gereksiz olacağından, bizler insanlığın algılama biçimindeki değişimi mercek altına almak yolunda, ekran mekanizmasının muhtemel yok oluşunun sadece süpermarkete giden insanların hayatında ve algılama biçiminde yarattığı değişime yönelteceğiz dikkatimizi.

#fmhs 2headedsnake:

Pek çok insan bir süpermarkete gittiğinde ne alacağını bilemiyor olsun mesela. Hatta bazıları hangi süpermarkete gitmesi gerektiğini bile bilmiyor, bilemiyor olabilir. Diğer yandan ne hangi süpermarkete gideceği konusunda zorluk yaşayan, ne de gittiği süpermarketten ne alacağı konusunda en ufak bir kuşku duyan okuyucularımız da olabilir. İşte ne istediğini gayet iyi bilen bu tür okuyucularımız insanların kendisine gitmesini gerektirecek niteliklere sahip bir süpermarketin var olup olmadığını sorguluyor olabilir. Söz konusu okuyucularımıza gidilmeyi gerektiren o tür süpermarketlerin var olup olmadığının bir muamma olduğunu söylemek boynumuzun borcudur. Fakat bu sözlere hemen ilave edilmelidir ki çok geçmeden kimin nereden ne alması ve kimin kime ne satması gerektiğinin belirlenmesindeki rolü ekran mekanizmasının yokluğuyla bir kez daha tescil edilen televizyon, aslında sanıldığından da belirleyicidir kapitali Tanrı’nın yokluğuyla oluşan boşluğa yerleştiren kapitalist sistemin operasyonlarında. Çünkü televizyon, olmayanı varmış gibi göstermenin de ötesinde, olmayanın yerine kendini koyan ve olanın kendi gösterdiklerinden ibaret olduğunu, bundan başka hiçbir gerçekliğin var olmadığını gösteren bir aygıttır. Tabii televizyonun bu iddiaları gerçeğin gerçekten de televizyonun gösterdiklerinden ibaret olduğu anlamına gelmemeli, ki gelmiyor da zaten. Gösteren ve gösterilen arasındaki boşluğu kendisiyle doldurmaktan ve gösterenin de gösterilenin de kendisi olduğunu göstermekten başka bir şey yapmayan bir göstergedir televizyon. Gösterdiği şeyi yaratan kendisi olduğu içinse bilinmez bir kuvvettin müdahalesi sonucu işlevini yitiren televizyonun yokluğu az önce bahsi geçen ve Tanrı’nın ölümüyle oluştuğunu iddia ettiğimiz boşluğun tekrar zuhur etmesine sebep olmuştur. Tüm bunların kapitalizm üzerindeki korkunç etkilerini tahmin edebilirsiniz herhalde. Bu arada bir cümle önce sözünü ettiğimiz, tekrar ortaya çıkan bu boşluğun aynı zamanda insanın ruhu ve bedeni arasındaki o meşhur boşluk olduğunu söylemeye gerek olup olmadığını bilmediğimizi ise unutmadan hemen belirtmek istiyor ve bu isteğimizi hayata geçirmiş buluyoruz kendimizi, kendimiz tarafından isteğimizi hayata geçirmiş bulunuyoruz,  veya isteğimizin kendimiz tarafından halihazırda hayata geçirilmiş olduğunu buluyoruz da diyebilirdik, ki nitekim sanırız demiş kadar da olduk zaten işte…

panopticomania tinycinema:  2001: A Space Odyssey


Anlatılanlara baktığımız zaman göremeyeceğimiz, lakin düşüncenin kudretini beynin karşı karşıya kaldığı kaotik bilinmezliğin kuvvetinden güç alan bir etken haline dönüştürdüğümüz takdirde tüm çıplaklığıyla bilincimizde boy göstermesi kaçınılmaz hakikat üzere, beyin aslında bilinçdışını bilincin algılayabileceği sembollere dönüştüren bir organdır, ki ünlü Fransız düşünür Gilles Deleuze bu hadiseyi hem Fark ve Tekrar (Difference and Repetition) adlı yapıtında, hem de sinema üzerine yazdığı iki kitapta “bir ekran olarak beyin” şeklinde özetlemiştir. Beynin bir ekrana dönüşme sürecinin iç dinamiklerini aydınlatmak üzere –sanki ortada somut, maddi, gözle görülür, elle tutulur ve üzerlerine ışık tutulduğu takdirde aydınlanacak iç dinamikler varmış gibi– beyaz perde devrinden ekran devrine geçiş sürecinin felsefi ve psikanalitik etkilerine bakıyoruz şimdi. Sinemanın çıkış noktasına geri dönüp orada projektör vasıtasıyla beyaz bir yüzeye görsel imgeler yansıtılınca zuhur eden hadisenin, görsel imge aktarıcıları alanındaki bir devrim niteliğindeki bu teknolojik gelişmenin yaratmış olduğu sanatsal açılım artık hepimizin bildiği gibi fotoğrafın rahimlik ettiği sinema adındaki yeni bir sanatın doğuşuna sebep olmuştur. Teknolojik gelişmelerle sanatsal gelişmelerin ne derece iç içe olduğunu bir kez daha yinelemek ve ayrıca bazı teknolojik gelişmelerin de sanatsal gerilemelere sebep olabileceğinin altını çizmek maksadıyla kaleme alındığı aşikâr bu bilgiyi de bilgiye aç okuyucularımızla paylaştığımıza göre, herhalde artık yazımızın varmak istediği noktanın da zaten önceden gelinmiş bir nokta olduğunu, bu yüzden de bahse konu noktanın ivedilikle geçilmesi gerektiğini dile getirebiliriz, ki nitekim galiba getirdik de zaten işte…


[1] Michel Foucault, Hapishanenin Doğuşu, çev. Mehmet Ali Kılıçbay  (İstanbul: İmge, 2006), 295-96.

IIan Buchanan 16 October at 09:11 Reply • Report

“Gilles Deleuze’s Philosophy in the Contemporary Political Context”, which will take place 2-3rd December 2010 in the Contemporary Art Centre in Vilnius, Lithuania.

Remembering the prophecy of Michel Foucault that one day our century will be called Deleuzian, the conference aims to address such problems of contemporary political life as:

– the (im)possibilities of creating minoritarian practices;

– the fascist and/or revolutionary regimes of desire-production and the distinction of active/passive;

– life in the societies of control and surveillance;

– nomadic “lines of flight” from the crisis of (ethnic, religious, gender) identities;

– the problem of the common as the way out of the contemporary economic and political crisis.

Contact: “Audrone Zukauskaite” an Buchanan 16 October at 09:11 Reply • Report

“Gilles Deleuze’s Philosophy in the Contemporary Political Context”, which will take place 2-3rd December 2010 in the Contemporary Art Centre in Vilnius, Lithuania.

Remembering the prophecy of Michel Foucault that one day our century will be called Deleuzian, the conference aims to address such problems of contemporary political life as:

– the (im)possibilities of creating minoritarian practices;

– the fascist and/or revolutionary regimes of desire-production and the distinction of active/passive;

– life in the societies of control and surveillance;

– nomadic “lines of flight” from the crisis of (ethnic, religious, gender) identities;

– the problem of the common as the way out of the contemporary economic and political crisis.

Contact: “Audrone Zukauskaite”

%d bloggers like this: