Skip navigation

Tag Archives: Zizek

“Adrian Johnston’s newest book, Zizek’s Ontology, is an impressive attempt at systematizing Zizek’s notoriously hyperactive writing style. Focused on developing a “transcendental materialist theory of subjectivity” – i.e. an ontology capable of accounting for how subjectivity can emerge from an asubjective realm of matter – Johnston places Zizek’s work squarely in line with the contemporary materialists. As we will see, this perhaps raises some issues about whether Johnston/Zizek can meet the requirements of a truly materialist ontology set out by Ray Brassier (via appropriations of Francois Laruelle and Quentin Meillassoux), but regardless, Johnston’s work presents a huge rejoinder to both naive cultural studies proponents of Zizek and overly simply critics of Zizek. Cutting through the myriad of pop culture references and political interventions, Johnston aims at the heart of Zizek’s philosophical project – a re-reading of German idealism (specifically, Kant, Schelling & Hegel) through Lacanian psychoanalysis.”

the accursed share: Zizek and Materialism.

Several points in the post are indebted to discussions here and here. Derrida’s notion of language play and the purported death of the transcendental signifier seems to have anchored narratology, as it is understood in cultural studies and many veins of literary studies, in the swamp of post-structuralism. Furthermore, the phenomenological and post-Kantian articulation of experience as existence can, as Ray Brassier indirectly argues, can be cons … Read More

via Naught Thought

Somebody dying under the MRI.  

The Immortal Subject Beyond The Life Drive

In our daily lives we create little worlds of our own and invest them with various meanings. These worlds have their own logics, orders repetitively staged every day; this gives us a sense of continuity in time and hence a sense of security. Objects and subjects surrounding us, everything fits in its proper place in this microcosmic self-consciousness of ours.

The thought of being a tiny spot in the middle of nowhere, however, or somewhere in the vast universe is too unbearable to be thought through for many people because it reminds us of death. If one thinks this thought for too long all meaning collapses and life falls apart, the established symbolic order of object relations become disorganized. This is when the journey of the subject towards nothingness begins. If the subject manages to maintain integrity throughout the passage from self-consciousness to an impersonal consciousness reconciliation of self with life and the world takes place. With the advance of this macrocosmic impersonal consciousness in time everything symbolic loses meaning and credibility only to lead to an opening up of a space for the emergence of a new meaning. The new is not independent from the old. But is that which had hitherto been unseen, unrealised, unthought as a new possibility of a progressive movement.

Authentic fidelity is the fidelity to the void itself—to the very act of loss, of abandoning or erasing the object. Why should the dead be the object of attachment in the first place? The name for this fidelity is death drive. In the terms of dealing with the dead, one should, perhaps, against the work of mourning as well as against the melancholic attachment to the dead who return as ghosts, assert the Christian motto “let the dead bury their dead.” The obvious reproach to this motto is, What are we to do when, precisely, the dead do not accept to stay dead, but continue to live in us, haunting us by their spectral presence? One is tempted here to claim that the most radical dimension of the Freudian death drive provides the key to how we are to read the Christian “let the dead bury their dead”: what death drive tries to obliterate is not the biological life but the very afterlife—it endeavours to kill the lost object the second time, not in the sense of mourning (accepting the loss through symbolization) but in a more radical sense of obliterating the very symbolic texture, the letter in which the spirit of the dead survives.[1]

So, neither the work of mourning nor melancholia are progressive. It is the work of death drive to kill death, to cause a loss of loss, to destroy the symbolic texture causing death to take place; death drive is the only weapon against death in life. Rather than symbolizing and then accepting death, the subject as death drive contemplates death as nothingness and fills the space of death within the symbolic with nothing. Zizek points out that there is a great difference between willing nothing and willing nothingness.

What we are implicitly referring to here is, of course, Nietzsche’s classic opposition between ‘wanting nothing’ (in the sense of ‘I don’t want anything’) and the nihilistic stance of actively wanting Nothingness itself; following Nietzsche’s path, Lacan emphasized how in anorexia, the subject does not simply ‘eat nothing’ – rather, she or he actively wants to eat the Nothingness (the Void) that is itself the ultimate object-cause of desire. (The same goes for Ernst Kris’s famous patient who felt guilty of theft, although he did not actually steal anything: what he did steal, again, was the Nothingness itself.) So – along the same lines, in the case of caffeine-free diet Coke, we drink the Nothingness itself, the pure semblance of a property that is in effect merely an envelope of a void.[2]

The object that takes the place of the Real is what Lacan calls the objet petit a. The objet petit a is that which the master-signifier causes to be signified. There is nothing to signify the objet petit a, it is that signifier itself. The master-signifier signifies the objet petit a as its own signifier. Without the objet petit a the nothingness behind the master-signifier would become manifest. Master signifier generates signs that signify their own autonomous existence. That is, they hide the latent content of the master-signifier which is nothingness.  By manufacturing the illusion of its own non-being the master-signifier signifies itself as the transcendental signified. It does this through signifying the objet petit a as the transcendental sign, (signifier and signified at once). The sublime object which stands in for nothingness behind it is the object of desire of masses who fantasize that they are drinking something good, when in reality they are drinking the void and their own life/death.

One simply cannot conceal from oneself what all the willing that has received its direction from the ascetic ideal actually expresses: this hatred of the human, still more of the animal, still more of the material, this abhorrence of the senses, of reason itself, this fear of happiness and of beauty, this longing away from all appearance, change, becoming, death, wish, longing itself—all of this means—let us grasp this—a will to nothingness, an aversion to life, a rebellion against the most fundamental presuppositions of life; but it is and remains a will!… And, to say again at the end what I said at the beginning: man would much rather will nothingness than not will… [3]

In The Fragile Absolute, Slavoj Zizek gives the example of Diet-Coke as a symptom of will to nothingness inherent in contemporary society.

So, when, some years ago, the advertising slogan for Coke was ‘Coke is it!’, we should note its thorough ambiguity: ‘that’s it’ precisely in so far as that’s never actually it, precisely in so far as every satisfaction opens up a gap of ‘I want more!’. The paradox, therefore, is that Coke is not an ordinary commodity whereby its-use value is transubstantiated into an expression of (or supplemented with) the auratic dimension of pure (exchange) Value, but a commodity whose very peculiar use-value is itself already a direct embodiment of the suprasensible aura of the ineffable spiritual surplus, a commodity whose very material properties are already those of a commodity. This process is brought to its conclusion in the case of caffeine-free diet Coke – why? We drink Coke – or any drink – for two reasons: for its thirst-quenching or nutritional value, and for its taste. In the case of caffeine-free diet Coke, nutritional value is suspended and the caffeine, as the key ingredient of its taste, is also taken away – all that remains is a pure semblance, an artificial promise of a substance which never materialized. Is it not true that in this sense, in the case of caffeine-free diet Coke, we almost literally ‘drink nothing in the guise of something’?[4]

By drinking Diet-Coke, the subject, rather than being really healthy, is being merely less ill, since Diet or not, Coke is itself unhealthy.  Coke as we know it is miles away from its medicinal uses for which it was invented in the first place. The measure of health is not Coke without caffeine and sugar. So the Diet-Coke cannot be a sign of healthy living. Worse than being unhealthy, it is death disguised as an object of desire, that object of desire being healthy living. So we can see the process through which the Real of the subject’s desire, which is the death-drive, is turned into desire for healthy living. As the subject thinks he/she is moving towards greater health, he/she is in reality moving towards death. We have to be clear about where exactly the life-drive and the death-drive become separated from themselves and hence their roles are reversed, turning them into their opposites. It is precisely at this point of separation- unification of the life-drive and the death-drive that the conflict-event takes the place of the place itself.

This place is a playground on which this conflict-event between the life-drive and the death-drive is played out as a confrontation between the therapeutic society and critical theory. If the aim of psychotherapy is to adapt the subject to the environment, then it is by definition a normalizing practice. But asks critical theory, what is the definition of health? On which grounds are we talking about health? What are the values that make health? All these questions may lead down to the big question of ontology: “What is the meaning of life?” There is no meaning of life. It is my actions and words that invest my life with a particular meaning. What determines the meaning of objects surrounding me is the use I put them into. In this context, progress in therapeutic procedure is signified by an increase in the subject’s ability to use the objects surrounding him/her.

But critical theory says: you are confusing use-value and exchange-value. You are forgetting the need to remember that in your world the exchange-value preceeds the use-value. You are always already born into the world of objects with their values attached to them, how can you say that you are healing these people by telling lies to them concerning the cause of their desire and the Real of the objects they choose to put to use. Isn’t their choice already determined by the pre-dominant symbolic order?[5]

Critical theory agrees with psychotherapy that it is the use value of the object that is important. But what critical theory wants to say is that what psychotherapy presents the subject with, as the use-value, is already the exchange-value, so psychotherapy is presenting the subject with death disguised as life. It is there that there has been a shift in the gears, where Nietzsche conceived of himself as the stage of confrontation between Christ and Dionysus, as the conflict-event that shifted the gears at a certain moment in history. At this precise moment in time negation and affirmation change roles for the very reason that negating the symbolic order becomes the same as affirming the Real. One creates a fantasy which negates the symbolic and affirms the Real as it is, that is, with all its inconsistencies, internal conflicts, imperfections, and incompleteness. Something in the symbolic order is caused to fail by these interventions of the affirmative subject. Here a question awaits us: Does that mean that for creation to take place destruction is necessary? The answer to this question is a yes and a no at the same time. Because destruction causes a split in the order and yet this split’s consequence depends on the future of the response to it. Destruction is not essential to creation but is an inescapable result of it. [6]  So there may or may not be cases where there is something in the process of being created without anything being destroyed. For when one thinks about it, creation is not a subtraction from nature, but quite the contrary, an addition to it. For subtraction to become creative it should be a subtraction from culture, that is, from knowledge, or from the already existing symbolic order. Badiou’s subtraction opens a void within the already existing symbolic order and through this void a new truth flows. It is only in so far as the mortal human animal chooses fidelity to this truth-event that it becomes a subject, that is, an immortal indifferent to death.

André Kertész     Window, paris     1928

The Immortal Subject Beyond The Death Drive

The creature called human can cease being a passive non-being and become an active being only insofar as it produces love against the negative power of the already existing capitalist law. As we all know, the laws’ negative impositions give birth to the vicious cycle of the life and death drives, which is in turn exploited in the way of more money.

With the domination of nihilist global capitalism all over the world social life has become a masquerade. The silence diminishes and noise pollutes the lives of all. This noise is what Nietzsche calls “the noise of the marketplace.” The subject neither questions its being in itself nor its being for itself. The system provides the subject with innumerable facilities to keep boredom at bay so as to sustain the conditions for the possibility of the non-being of thought to take place. The subject simply does not feel the need to think and in time the subject loses the ability not only to think but also to act consciously. It all becomes an empty and meaningless spectacle to live. Every subject takes on a role, or an identity in accordance with the demands of the show business and hides behind this role turning into a solipsistic monad acting itself out in the way of satisfying the big Other. Just like Judge Schreber who had to endure inordinate measures of suffering to satisfy the demands of those cruel gods he populated himself with… And Schreber, satisfied as he was with the mere pleasure of sharing the high profile mission of satisfying cruel and invisible gods, becomes a madman when in fact he was a woman enduring privation.[7]

In the banality of ordinary social reality the subject forgets to think of its death as its own. Absence of the thought of death brings with it the presence of the thought of being, which means that the subject has lost his/her sense of self/other distinction, and is governed by his/her unconscious drives. This leads to the subject’s ignorance of an external world, or perhaps an unintentional neglect of an external reality other than the one it imagines, for it has itself become exterior to itself.

When death is thought about, this thought never takes place in terms of the death of the self. It is always through the death of the other that the subject thinks of death. It is always a “they” who die. Death is conceived as a symbolic incident. The reason of that reductive attitude towards death is the will to preserve the banality of ordinary reality and sustain the conditions for the possibility of an illusory sense of oneness with the world. All this, of course, is done to keep the Real of the external world at bay.

Global capitalism produces subjects who cannot stand the thought of the outside; they cannot conceive the absence of an external world within them. The fear of death is so strong that with the force of its negativity it totally negates death in life, erases the slash in life/death, and vainly erects statues to attain immortality.

It is a strange subject, however, with no fixed identity, wandering about over the body without organs, but always remaining peripheral to the desiring-machines, being defined by the share of the product it takes for itself, garnering here, there, and everywhere a reward in the form of a becoming an avatar, being born of the states that it consumes and being reborn with each new state. “It’s me, and so it’s mine…” Even suffering, as Marx says, is a form of self-enjoyment.[8]

Today the purpose of life has become keeping the subject busy for the sake of the business of not thinking death. The subject is bombarded by objects of introjection to such extent that it has no time for feeling anxious about its own death. The objects form a transparent sheet between the subject and its death. As inorganic substances the objects fill the space of death within life. What we witness in this time is life turned into a project aiming at erasing the silence necessary for thought; and not only erasing but also replacing it with an unceasing noise causing nausea.

The infinite, then, is within finitude, so in order to think the infinite we have to think the finite, that is, the thought of death. Although the thought of death has a high price which the subject pays by a loss of mental and physical health, it is nevertheless useful in opening up the way to limit experiences. The death drive devastates the predominant conceptualisations of the “good” of civilized progress and the “bad” of barbaric regress. The subject of the death drive situates itself as the traitor on the opposite pole of belief and faith in immortality. In the place of statues representing immortality, it erects nothing. That way it confronts the promised land of total security and harmony with a world governed by the anxiety of the feeling of being surrounded by nothingness. In this world there remains no ground beneath the symbolic order. Death is in the midst of life; it is life that surrounds death.

How would our lives change if we were to become capable of imagining ourselves as immortal beings? If we keep in mind that we are always already locked within the vicious cycle of the life and death drives governed by the law of capital, it becomes easier to understand why we need to break this vicious cycle of Capitalism and its governor, liberal-democracy, based on unjust representations, in order to create, produce or present the realm of love beyond the rotary motion of drives. But it must also be kept in mind that when we say beyond, we are talking about a beyond which is always already within the pre-dominant symbolic order and yet not within the reach of mortal beings. It is a beyond only from the perspective of the present state. In our scenario, immortality is not something to be attained, rather, it is a virtual potential or an actual capacity within every mortal being, awaiting to be realised. The realisation of the immortality within us, or the realisation of the infinite potential that life contains, depends on our proper use of our powers of imagination. Let us imagine ourselves as immortal beings then, which we already are, but cannot enact because of the finitude imposed upon us by the already existing symbolic order. Would we need to get out of this order to become immortal? Yes and no. Yes, because the within which we said infinity resides is a within which is exterior only from the point of view of the already existing order. No, because only from within the already existing order can we present an outside of this order, “an outside” in Deleuze’s words apropos of Foucault and Blanchot, “which is closer than any interiority and further away than any exteriority.”

 In his Theoretical Writings Alain Badiou attempts to separate himself from the Romantic understanding of infinity, and the pursuit of immortality. According to Badiou, contemporary mathematics broke with the Romantic idea of infinity by dissolving the Romantic concept of finitude. For Badiou, as it is for mathematics, the infinite is nothing but indifferent multiplicity, whereas for the Romantics it was nothing more than a “historical envelopment of finitude.” Behind all this, of course, is Badiou’s strong opposition to historicism and temporalization of the concept. It is in this context that Badiou can say, “Romantic philosophy localizes the infinite in the temporalization of the concept as a historical envelopment of finitude.”[9]

Mathematics now treats the finite as a special case whose concept is derived from that of the infinite. The infinite is no longer that sacred exception co-ordinating an excess over the finite, or a negation, a sublation of finitude. For contemporary mathematics, it is the infinite that admits of a simple, positive definition, since it represents the ordinary form of multiplicities, while it is the finite that is deduced from the infinite by means of negation or limitation. If one places philosophy under the condition such a mathematics, it becomes impossible to maintain the discourse of the pathos of finitude. ‘We’ are infinite, like every multiple-situation, and the finite is a lacunal abstraction. Death itself merely inscribes us within the natural form of infinite being-multiple, that of the limit ordinal, which punctuates the recapitulation of our infinity in a pure, external ‘dying.’[10]

The political implications of the move from Romantic infinity to mathematical infinity can be observed in Badiou’s Ethics: An Essay on the Understanding of Evil. In this little book Badiou criticizes the hypocrisy of human rights for reducing being-human to being a mortal animal. Of course Badiou admits that what is called human is indeed a mortal animal, but what he objects to is the exploitation of this state of being. Against this deprecative attitude, Badiou pits the immortal subject, or rather, the subject who is capable of realising his/her immortality.[11]

Badiou says that “being is inconsistent multiplicity.” As an advocate of immanence, unlike Heidegger, he doesn’t think that there is an ontological difference between Being and beings. As a matter of fact, he altogether refuses that there is such a thing as Being transcending the multiple beings, or beings as inconsistent multiplicities. To understand where Badiou is coming from we only need to look at his critique of Heidegger’s equation of being in the world and being towards death. For Badiou there is no such thing as being in the world, because for him there is not one world but multiple worlds and consequently being in the world as being towards death is a rather impoverished idea doomed to result in the mistaken assumption that consciousness of human finitude is self-consciousness. And I agree with Badiou that consciousness of human finitude merely serves to justify a life driven by death.

 I therefore propose a consciousness of infinitude rather than of finitude for a sustenance of the conditions of possibility for an ethical life and for an ethical death. For when you think about it, if we were immortal, that is, if our lives were eternal, we wouldn’t be so destructive of the environment, not so harsh on nature and one another, because no one would want to live in such a hell eternally. Since it is obvious that as humans we have been turning the world into a hell in the name of progress for a while now, and since death has been the end from which we have come to think we have been striving to escape in this progressive process, it is obvious that a forgetting of death, or rather, a remembering to forget our mortality would make us fear an eternal life in hell, rather than a finite life in an illusory heaven.

If we keep in mind that the global capitalist system, as we have tried to explicate, takes its governing force from its exploitation of life and death drives, that it is based on our fear of death and consciousness of finitude, it becomes clearer why a subtraction of death from life not only shakes, but also annihilates the foundations of capitalism.

To What End Last Words? To What End Suffering…

Throughout this article I have tried to develop a mode of critique in and through which nothing is excluded and/or determined. This reflective mode of critique itself enabled me to situate myself in the middle of the reflective and the determinative modes of judgment. The critical mode employed in this article is still context-bound to a certain extent, and yet it tries to restrictively dissociate itself from the predetermined context, rather than freely associate within it. A new field is opened, the conditions are created for the possibility of a decision beyond the Law of Militarist Capitalism and the Welfare State driven by and driving the exploitation of mortality on a massive scale.

There is this transcendental field that requires a non-mortal mode of being in the world, neither for nor against it, but engagingly indifferent to it in such a way as to turn its own alienation from mortality into its driving force in its attempt to demolish the faculty of finite judgment and create the conditions of possibility out of the conditions of impossibility for an infinite judgment to take place beyond the subject/object of a Law that is mortal, all too mortal.

A truth comes into being through those subjects who maintain a resilient fidelity to the consequences of an event that took place in a situation but not of it. Fidelity, the commitment to truth, amounts to something like a disinterested enthusiasm, absorption in a compelling task or cause, a sense of elation, of being caught up in something that transcends all petty, private or material concerns.[12]

The immortal subject within and without the pre-dominant symbolic order is not only the cause, but also the effect of its own alienation from mortal life. This regulatory idea of immortality, which is also a constitutive illusion, is inspired by the post-structuralist theme of becoming non-identical as we see in Deleuze and Derrida. If one could become non-identical, why would one not also become non-mortal? If one could become alienated from one’s identity, why would one not also become alienated from one’s mortality?  Why not become immortal so as to become capable of criticizing the exploitations of this mortal, all too mortal life? But what motivated me to take immortality as a virtual mode of being was Badiou’s theory of infinity which aimed at secularizing the concept of truth. Badiou’s technique of secularizing the truth is inspired by the 19th century mathematician Georg Cantor’s technique of secularizing the infinite. As Badiou claims, the secularization of infinity started with Cantor who stated that there was not one, but many infinities varying in size and intensity. From then onwards it became possible to link Deleuze’s concepts of impersonal consciousness and transcendental empiricism with Badiou’s theory of infinity and Kant’s assertion that for reflective judgement to take place and turn the object into a subject a transcendental ground is necessary.  Now I can say that for me a transcendental ground is necessary only to the extent that it enables the subject to shake the foundation of its own mode of being and opens a field for immanent critique to take place. In other words, the untimely indifference of immortality is required in order to actively engage in an exposition of the exploitation of mortality in this time.

I don’t know if it is worth mentioning that in this time we are all slaves and yet some slaves dominate the others. Where time goes no one knows. There are necessary illusions in this life, some for life, some not. Both the extreme belief in civilized progress and barbaric regress are good for nothing. These two are now in the process of being left behind. A third possibility of developmental process is emerging in the form of a becoming-reconciled which is based on the recognition of the otherness of the other as it is, that is, prior to the additions and the subtractions imposed upon the self and the other, nature and culture, life and death. For a non-normative and progressive work it is necessary for the participants to become capable of making distinctions between their natures and cultures, their cliniques and critiques. It is a matter of realizing that theory and practice are always already reconciled and yet the only way to actualise this reconciliation passes through carrying it out and across by introducing a split between the subject of statement (the enunciated) and the subject of enunciation.

It is indeed true that sometimes it takes a long journey to get there, where one eventually got to, and realise that one is other than one thinks itself to be. Apparently the numbers indeed start with zero and continue with two, but it takes time to realise this actuality and become capable of actualising this reality. Perhaps we should indeed know that absolute reconciliation is impossible and yet still strive to reconcile ourselves as much as we can to all the living and the dead.

Memory Void-Fallen Leaves By Yellowbagman

lawgiverz posted this

[1] Slavoj Zizek, Organs Without Bodies (London: Routledge, 2004), 13

[2] Slavoj Zizek, The Fragile Absolute (London: Verso, 2000), 23

[3] Friedrich Nietzsche, On The Genealogy of Morality, transl. Maudemarie Clark and Alan J. Swensen (Indianapolis: Hackett, 1998), 118

[4] Zizek, The Fragile Absolute, 22

[5] Marcuse, Herbert. One-Dimensional Man: Studies in Advanced Industrial Society (Boston: Beacon Press, 1964)

[6] Alain Badiou, InfiniteThought, trans. and ed. Oliver Feltham and Justin Clemens (London: Continuum, 2005), 132

[7] Sigmund Freud, Psycho-analytic Notes On An Autobiogrophical Account Of A Case Of Paranoia (Dementia Paranoids), trans. Strachey J. (London: Hogarth Press, 1986)

[8] Deleuze and Guattari, Anti-Oedipus: Capitalism and Schizophrenia I, trans. Robert Hurley, Mark Seem, and Helen R. Lane (New York: The Viking Press, 1977), 16

[9] Alain Badiou, Theoretical Writings, trans. Ray Brassier and Alberto Toscano, (London: Continuum, 2006), 38

[10] Badiou, 38

[11] Alain Badiou, Ethics: An Essay on the Understanding of Evil, trans. Peter Hallward (London: Verso, 2001), 41

[12] Peter Hallward, “Introduction” in Alain Badiou, Ethics (London: Verso, 2002), x


There is something fitting about the fact that this post is being written in an internet cafe (a couple of hours before I hit the cinema), with a sense of urgency which – although I've always viewed it as essential to my project here – has thus far been absent from the plodding style of my first few posts. In fact, one of the reasons I started this blog was because few people interested in speculative realism were trying to develop a consistent t … Read More

via Psychoanalysis and Speculative Realism

What we witness in this time is Aldous Huxley’s Brave New World turning into Rave New World. A world in which the well known and the so called lines between mind and body, fantasy and reality, nature and culture, organic and inorganic, life and death, are not just blurred, but have completely disappeared. And yet, at the same time, these lines are in the process of reappearance.

Here’s another ENCHANTING POST from D.C., referring to a bit of my stuff, and a bit of Badiou, Žižek, and Brassier. … Read More

via Object-Oriented Philosophy

Renata Salecl and Slavoj Žižek (Eds.) - Gaze and Voice As Love Objects (SIC 1) Read.

via V£R$O

The Speculative Turn: Continental Materialism and Realism

Levi Bryant, Nick Srnicek and Graham Harman (editors)

Download Pdf eBook 


Continental philosophy has entered a new period of ferment. The long deconstructionist era was followed with a period dominated by Deleuze, which has in turn evolved into a new situation still difficult to define. However, one common thread running through the new brand of continental positions is a renewed attention to materialist and realist options in philosophy. Among the current giants of this generation, this new focus takes numerous different and opposed forms. It might be hard to find many shared positions in the writings of Badiou, DeLanda, Laruelle, Latour, Stengers, and Zizek, but what is missing from their positions is an obsession with the critique of written texts. All of them elaborate a positive ontology, despite the incompatibility of their results. Meanwhile, the new generation of continental thinkers is pushing these trends still further, as seen in currents ranging from transcendental materialism to the London-based speculative realism movement to new revivals of Derrida. As indicated by the title The Speculative Turn, the new currents of continental philosophy depart from the text-centered hermeneutic models of the past and engage in daring speculations about the nature of reality itself. This anthology assembles authors, of several generations and numerous nationalities, who will be at the center of debate in continental philosophy for decades to come.


Essays from:
Alain Badiou
Ray Brassier 
Nathan Brown
Levi Bryant 
Gabriel Catren
Manuel DeLanda 
Iain Hamilton Grant
Martin Hägglund 
Peter Hallward 
Graham Harman
Adrian Johnston
Francois Laruelle
Bruno Latour 
Quentin Meillassoux
Reza Negarestani
John Protevi
Steven Shaviro  
Nick Srnicek
Isabelle Stengers
Alberto Toscano 
Slavoj Žižek

 Authors, editors and contributors

Levi R. Bryant is a Professor of Philosophy at Collin College in Frisco, Texas.  He is the author of Difference and Givenness: Deleuze’s Transcendental Empiricism and the Ontology of Immanence as well as a number of articles on Deleuze, Badiou, and Lacanian psychoanalysis.

Graham Harman is Associate Provost for Research Administration at the American University in Cairo, Egypt. He has published the following books: Tool-Being (2002), Guerrilla Metaphysics (2005), Heidegger Explained (2007), Prince of Networks (2009), Towards Speculative Realism (2010), L’Objet quadruple (2010), and Circus Philosophicus (2010)

Nick Srnicek is a PhD candidate in International Relations at the London School of Economics. He is currently working towards a dissertation on the general dynamics of global political change, specifically focusing on the relations between contentious social movements, civil society organizations and international institutions. He has also published work in Symposium: Canadian Journal of Continental Philosophy and Pli: The Warwick Journal of Philosophy.

İdeoloji bireylerin gerçek varoluş koşullarıyla kurdukları hayalî ilişkinin bir temsilidir.[1]

İdeoloji maddi bir varoluşa sahiptir.[2]


Beyin bir ekrandır.[3]


Rüya, Fantezi, ve Film

Eğer film ve gündüz düşü, film ve rüyaya kıyasla, daha doğrudan bir rekabet halindeyseler, ve eğer birbirlerine karışıyorlarsa, bu, ikisinin de gerçekliğe uyum sağlama noktasında -ya da, diğer yönden bakacak olursak, bir regresyon noktasında- yani, aynı anda ortaya çıkmalarından kaynaklanır: rüya çocukluğa ve geceye aittir; film ve gündüz düşü daha yetişkindirler ve güne aittirler, ama gün ortasına değil – daha çok, akşama.[4]

Hayalî Gösteren’de Christian Metz sinema ve bilinçdışı arasındaki ilişkinin oldukça önemli bir yönüne dikkat çeker. Rüya çocukluğa, geceye, bilinçdışına, Gerçeğe dairdir; bunun yanı sıra, film ve fantezi yetişkinliğe, simgesele, ve bilince aittir; yine de, bu bilincin kendisi akşama aittir. Aslında Metz’in söylemek istediği, sinemanın bize birçok şey göstermiş olmasına rağmen bizden aynı zamanda birçok şey saklamış olduğudur; çünkü her film Gerçeğin üzerindeki bir örtüdür, projektörden tek bir ışık demeti çıkar ve sinematik aygıtın loşluğunda kişi adeta hipnotize edilmiş gibidir, gösterilene yarı-bilinçli bir şekilde bakakalır.

Kendinizi bir sinema salonunda oldukça rahat bir koltukta otururken hayal edin. Bu an, öteki insanlardan oluşan bir kalabalığın arasında, karanlıkta, sessizce oturmayı kabul edeceğiniz o oldukça nadir anlardan biridir. Tek ışık kaynağı, imgeleri beyaz perdeye yansıtan projektördür. Beyaz perde yansıtılan ışığı hareketli resimlere dönüştürür ve siz de büyük bir hayretle bu resimleri izlersiniz. Rahat koltuğunuzda, dingin ve edilgensiniz, ve hareket etme kabiliyetiniz bir dış güç tarafından kısıtlanmıştır. Bu haliniz, gerçeklik ve rüyalar âlemi arasındaki yarı-uyanık kişinin haline oldukça benzemektedir. Bir film seyretmek, uyanık olmaktan uyku haline geçmeye benzer. Bir seyirci olarak izlediğinizin gerçek olmadığının farkındasınızdır, ama yine de bunun tamamıyla kurgusal olmadığına kendinizi ikna edersiniz. Bir film izlerken, tıpkı tam da uyanmak yahut tam da uyumak üzere olan birine benzersiniz.

Rüya malzemeleri, tıpkı sinemanın malzemeleri gibi, görsel ve işitsel imgelerdir. Ne var ki, rüyalar ve filmler arasında üç temel ve göstergebilimsel fark vardır. Hayalî Gösteren’de Christian Metz, bu farkları şöyle sıralar:

[…] öncelikle, öznenin yapmakta olduğu şeye dair eşitsiz bilgisi; ikinci olarak, gerçek algısal materyalin mevcudiyeti ya da eksikliği; ve üçüncü olarak, hakkında şimdi konuşacağımız metinsel içeriğin kendine ait (film veya rüya metnine ait) bir nitelik.[5]            

            Bütün bu farklar, öznenin uyanıklık derecesine bağlıdır. Uykuda bütünsel yanılsama söz konusudur; özne rüyanın metninde bir rol üstlenebilir. Fakat sinemada, özne kendini perdede göremez, elbette filmde oynayan aktör veya aktrislerden biri değilse. Sinemada sizinle gördüğünüz arasında bir mesafe koyan bir gerçeklik hissi vardır. Uyanık olduğunuzda, izlediğinizin kurgusal olduğunun bir noktaya kadar farkına varırsınız.

            Metz’in dikkat çektiği ikinci fark, algının maddesinin varoluşuyla ilgilidir. Sinematografik imge, gerçek bir imgedir; görsel ya da işitsel bir maddeden yapılmış bir imgedir. Rüyada, rüyanın maddesi yoktur, rüyanın materyali tamamıyla yanılsamadan ibarettir, dışsal bir nesne olarak varlığı yoktur.

            Üçüncü fark, filmin metinsel içeriğine dairdir. Bir rüyayla karşılaştırıldığında, kurgusal film çok daha mantıklıdır. Eğer David Lynch gibileri bir kenara ayırırsak, filmin planı genellikle seyircinin beklentilerine uyum gösteren bir sırada gelişir. Gelgelelim, rüyada, herhangi bir plan yoktur, çünkü kimse başka bir kimseye herhangi bir şey söylemiyordur. Rüya hiçbir yere ait değildir.

Sinema ve rüya arasındaki bu farkları ortaya koyduktan sonra, Metz bir başka terim ortaya atar. Bu Freud’un ‘Tagtarum’ dediği bir nevi bilinçli fantezi olan gündüz düşüdür.[6] Gündüz düşü filme daha yakındır, çünkü gündüz düşü gören, fantezi kuran öznenin bilinci bir noktaya kadar işlemektedir. Dahası, gündüz düşleri de uyanıkken tecrübe edilmektedir. Filmin mantıklı bir  yapısının olmasının nedeni, aktörlerin, yönetmenlerin, ve seyircilerin tümünün uyanık olmasıdır. Bir filmi yapmak ve izlemek, bilinçli, bilinç-öncesi, bilinç-altı psişik süreçleri içerir. Fantezi kurmak da bu üç psişik süreci içerir, fakat bir film, bilinçli seçimler sonucu üretildiğinden, belli bir amaca sahiptir ve belli bir anlamı iletmek ister; ne olacağı önceden planlanmıştır, ve her bir detayı yazılmıştır. Öte yandan, fantezi kurmak içerisinde boşluklar ve bağlantısızlıklar bulunduran tamamıyla psişik bir süreçtir. Fantezi kurduğumuzda, niyetimiz bir başka kişiye belli bir anlamı iletmek değildir. Her iki süreçte de Metz bir tür iradi simülasyonun işlediğini düşünür. Gündüz düşünü gören de, film izleyicisi de gördüklerinin yahut tahayyül ettiklerinin gerçek olmadığının bilincindedirler; fakat yine de tam tersi bir durumun söz konusu olduğuna kendilerini inandırırlar.

Hem film izleyicisi, hem de gündüz düşçüsü, gerçeklik ilkesinin yerine haz ilkesini koyarlar. Her iki durumda da kişinin görmekte veya hayal etmekte olduğunun gerçekten gerçekleşmekte olduğu yönündeki bir yanılsamaya dair gönüllü bir inanç vardır. Bu inanç olmadan, fantezi kuran ya da film izleyen öznenin herhangi bir haz duyması mümkün değildir. Bu etkinliklerin tek amacı, tatmin edici olmayan gerçekliği telafi etmektir. Fanteziler ve filmler toplumsal gerçekliğin destekleyicileridir; onlar sayesinde Gerçek uzakta tutulur, ve özne ile hiçlik arasındaki boşluk korunur. Hiçlik simgesel düzene içkindir. Rüya gören öznenin bilinçdışınca yönetilmesi gibi, sinema seyircisi ve fantezi kuran özne de Gerçeği bir haz kaynağına dönüştürüp simgesel düzene tercüme ederler. Film yapımcıları doğrudan seyircinin bilinçdışıyla iletişim kurmayı denerler. Hedefleri bilinçdışıdır ve bilinçdışı itkilere denk düşen imgeler bulurlar. Bilinçdışını oluşturan da tam bu denkleştirme sürecidir, çünkü bilinçdışı itkilerin adlandırılmasını önceleyen hiçbir şey yoktur. Sinema itkilerin nesnelerini metafor ve metonomi kullanarak toplumsal olarak kabul edilebilir ve simgesel olarak anlaşılır biçimlere sokar.

Lacan’a göre, metafor yoğunlaşmanın, metonomi ise yer değiştirmenin ürünüdür. Bu iki ifade biçiminin çok etkili olmasının sebebi, bilinçdışının işleyişine literal olandan daha yakın olmalarından kaynaklanır. Dolayısıyla, Lacan, “bilinçdışı dil gibi yapılandırılmıştır,” diyebilmektedir.

Gördüğünüz gibi, hâlâ bu “gibi”yi (like/comme) koruyarak, bilinçdışı dil gibi yapılandırılmıştır derken ortaya koyduğumun sınırları içerisinde yer alırım. Bilinçdışı bir dil tarafından yapılandırılmıştır dememek için, “gibi” derim -ki her zaman bu noktaya dönerim.[7]  

Böylece, metafor kavramı bastırmanın bir ürünü olarak belirir ve bir imgenin daha etkili olacak bir başka imgeyle yer değiştirmesini içerir. Metonomi bir nesnenin bütününü temsil etmesi için o nesnenin bir kısmını kullanmanın ürünüdür. Metafor ve metonomi bilinçdışı ve toplumsal gerçeklik arasındaki boşluğu doldurur. Onlar, bu iki dünya arasındaki aracılardır.

“Bildiğimiz haliyle sıradan gerçeklik, derisi soyulmuş etin ve değiştirilebilir maskenin proto-ontolojik Gerçeğine karışır.”[8] Zizek, John Travolta ve Nicholas Cage’in başrolleri paylaştığı Face/Off filmine gönderme yapar. Bu filmde, Travolta ve Cage kendilerini, ne yaparlarsa yapsınlar kendi kendilerine karşı koydukları bir durum içerisinde bulurlar. Birbirlerinin yüzlerine sahiptirler. Mesaj, yüzlerinin ardında Gerçeğin, derisi soyulmuş etin, bizi kendimizle özdeşleştirecek koca bir hiçin bulunduğudur. Toplumsal gerçeklik ve Gerçek arasındaki boşluk açılmıştır ve her iki adam da kendilerini düşmanlarının rolüne bürünmüş halde bulurlar. Yüzün kendisi Gerçeği saklayan maskeye dönüşür. Burada, maskenin Gerçeği temsil eden bir metafor olması değil, yüzün Gerçeği temsil eden bir metonomi olması söz konusudur.

Bu eksikliğin ortaya çıkışından önce (sinema gösterenine hâlihazırda çok yakınız), çocuk, büyük bir endişeden kaçınabilmek adına, inancını iki kat artırır (bir başka sinematik özellik) ve bu noktadan itibaren sonsuza dek iki çelişik fikre sahiptir (gerçek algının her şeye rağmen etkisiz olmadığının kanıtı).[9]

Bazı filmlerin bu iki çelişik konumu birbirinden ayırmadaki başarısızlığı, bu filmlerin iyi etkilerinin nedeni olur. David Lynch filmlerinde sıradan gerçekliğin Gerçeğe karışması sürecini gözlemleyebiliriz. Mulholland Drive’da, Hollywood kariyerinin başlangıcında genç bir aktrisi görürüz. Film onun dağılma sürecini anlatır. Hayalî, simgesel, ve gerçek kademe kademe birbirine karışır ve aktris de kurgusal olan, zihninde olan, ve toplumsal olan arasında ayrım yapabilme yetisini yitirir. Ancak filmin sonuna geldiğimizde, onun gerçek durumunun farkına varırız. Hayatının planını Hollywood’un kurgusal dünyasında kaybetmiştir. Bu kaybın açtığı alanı doldurmak için, uyuşturucu ve alkol bağımlısı olur, ve daha fazla uyuşturucu kullandıkça, iç alan daha da büyür, ve iç alan daha da büyüdükçe, bilinçli seçimler yapması imkânsızlaşır.

gaps in and out of thought… the void is growing…

Yansıtmalı Özdeşim ve İçe Yansıtma

Klein içe yansıtılmış nesneler ile içsel nesneler arasında bir ayrım yapar. İçsel nesneler, hem içe yansıtılmış nesneleri, hem özdeşim nesnelerini, hem de a priori fantezi imgelerini içerir. Klein’a göre, içe yansıtma, çocuğun korkutucu iç dünyasından kaynaklanan endişe ve korkuya karşı bir savunma mekanizmasıdır. Çocuk kendini kötü, saldırgan, ve eziyet edici nesnelerle doluymuş gibi varsayar ve dışarıdan iyi nesneleri içe yansıtmayı dener. Bir başka deyişle, çocuk içsel kötü nesnenin yerine dışsal iyi nesneyi koymaya çalışır. Dolayısıyla, içe yansıtma yalnızca benliğimi değil, aynı zamanda içsel iyi nesneleri korumaya yarayan bir savunma mekanizmasıdır.[10]

Klein bilinçdışı fantezinin bütün psişik süreçlerin temelini oluşturduğunu iddia eder. Fakat Freud’a göre fantezi kurmak sinir bozucu ve tatmin etmeyen gerçekliği telafi eden bir savunma mekanizmasıdır. Klein bilinçdışı fantazmatik üretimin içgüdüsel süreçlerin tezahürü olduğunu düşünür. Klein’ın perspektifinden, bilinçdışı toplumsal gerçeklikte olup bitenle irtibatı olan daha etkin ve üretken bir dinamizme dönüşür. Klein’ın keşfinin önemi, çocuğun henüz hayatının başlangıcından itibaren toplumsal gerçeklikle nasıl da yakından ilişkili olduğunu göstermesidir. Çocuk annesine döner ve bilinçdışı onu çevreleyen nesnelerle ilişki kurma yoluyla bilince yönelir. Klein’a göre, çocuğun ilişki kurduğu ilk dışsal nesnelerden biri anne memesidir. Çocuk açlıktan ötürü, ve başka bir iletişim aracı olmadığından, ağlamaya başlar. Anne, çocuğun süt istediğini anlar. Annenin göğsünden gelen sütle karşılaşan çocuk, açlık sorununa çözüm teşkil eden dışsal bir iyi nesnenin varlığından haberdar olur. Fakat sütün akışının kesintiye uğramasıyla birlikte, açlığın da etkisiyle, çocuğun aklı karışır. Çocuk memeyi kötü bir nesne olarak görür ve daha saldırganlaşır. Süt geri geldiğinde ise, çocuk hem kötülüğün kaynağına, hem de iyiliğin kaynağına saldırdığını fark eder. Böylece çocuk her nesnenin hem iyi, hem kötü olduğunu kavrar; nesnenin nasıl kullanıldığı onun tikel iyiliğini ya da kötülüğünü belirler. Önemli olan, toplumsal gerçeklikle nasıl bir ilişki içerisinde olunduğudur.

Hayatın ilk yılında, içe yansıtma ve bölünme baskındır; çocuk ölüm itkisince yönetilir; bu itki, rahmin sağladığı ve organizmanın her türlü ihtiyacının organizmanın hiçbir çaba sarf etmesine gerek kalmadan sunulduğu kapalı mekân ve zamana dönüşün imkânsızlığı karşısında yaşanan düş kırıklığına cevaben ortaya çıkar.

Ölüm itkisiyle başa çıkabilmek için, özne saldırganlığının bir kısmını anne tarafından temsil edilen dış dünyaya yansıtır. Sonuç olarak, çocuk dış dünyayı kendi içinde bölünmüş bir dünya; kendi içlerinde iyi veya kötü olmayan, başka nesnelerle ilişkilerinde iyi-leşen veya kötü-leşen iyi ve kötü nesneleriyle dolu bir dünya olarak tanır. Yansıtmalı özdeşim çocuğun hayatın zorluklarıyla başa çıkabilmek için kullandığı bir başka savunma mekanizmasıdır. Yansıtmalı özdeşimle birlikte, benliğimi ve içsel iyi nesneleri dışsal kötü bir nesneden gelebilecek olası bir saldırıya karşı korumak için, çocuk içsel kötü nesnelerini dışsal iyi nesneye yansıtır. Çocuk dışsal iyi nesneleri, dışsal kötü nesneleri, içsel iyi nesneleri, ve içsel kötü nesneleri hep birbirine karıştırır. Her şey iç içe geçtikçe, çocuk kendine ve dış dünyaya karşı saldırganlaşır. Bu zor durumla başa çıkabilmek için, çocuk dış dünyaya bütünlükler yansıtır ve iyi ile kötü arasında bir ayrım yapmaz. Bu da çocuğun ölüm itkisince yönetilen halden, yaşam itkisiyle yönetilen hale geçtiği anlamına gelir.

Gelişimin üçüncü aşamasında, depresif konum vardır. Depresif konumla birlikte, çocuk, içinde bulunduğu içe yansıtma ve yansıtmalı özdeşimin paranoid-şizoid konumda, yalnızca iyi nesneye değil, aynı zamanda kötü nesneye saldırmasından ötürü kendini suçlu hisseder. Çocuk bu süre zarfında sevgi dolu ve şefkatli annenin paranoid saldırılara maruz kaldığının farkına varır. Sebep olduğu zararı telafi etmek için, çocuk toplumsal gerçekliği temsil eden anneyle olan ilişkisini onarmaya çalışır. Klein açısından depresif endişe bir ilerleme göstergesidir.

Bu psişik süreçler hayatın sonuna dek sürer. Çocuk aynadaki imgesini kendisi olarak tanımlar. Lacan, Klein’ın depresif konumuna “ayna aşaması” adını verir.

Hayalînin simgesele karşıt olduğu fakat aynı zamanda onunla üst üste bindiği Lacancı anlamda da, hayalî, benliğin temel cezbedilişini, Oedipus kompleksinden önceki (ve ondan sonra da devam eden) bir aşamanın tanımlayıcı damgasını, insanı kendi yansımasından yabancılaştıran ve onu kendi kopyasının kopyası yapan aynanın kalıcı izini, anneyle olan özel ilişkinin derinden süregidişini, eksikliğin ve sonsuz kovalamacanın saf etkisi olarak arzuyu, bilinçdışının ilksel nüvesini (ilksel bastırma) betimler. Tüm bunlar, şüphesiz, bir bakıma ilksel olarak yerinden olmuş uzuvlarımız için sahici bir fiziksel yedek, bir protez işlevi gören o öteki aynanın, sinema perdesinin, işlemesiyle yeniden etkinlik kazanır.[11]  

Bir hayalî ve narsistik özdeşimler dönemi olan ayna aşamasında, çocuk aynada gördüğü yanılsamaya inanır. Kendini bir bütünlük olarak görür ve hakikaten bir bütünlük olduğuna inanır. Bu, ötekinin arzu nesnesi olan benlik ile öznenin gördüğü haliyle benlik arasında geçen bir çatışma dönemidir. Aynadaki yansıma, ölüme dek sürecek olan içe yansıtma ve yansıtmalı özdeşim sürecini başlatır.

[…] Lacan tarafından tarif edildiği şekliyle ayna deneyimi, özsel olarak hayalî olanın (= bir hayaletle, imgeyle özdeşim yoluyla benliğin oluşumu) tarafında konumlanmıştır. Ayna, buradaki, büyük Öteki olarak işlev gören yansıması ayna alanında zorunlu olarak çocuğunkinin yanında görünen ve çocuğu cama doğru tutan annenin dolayımıyla simgesel olana da bir ilk erişim olanağı sağlar gibi görünse de, bu böyledir.[12]

            Perde, yansıtmalı özdeşimin alanıdır. Kendimi karakterin yerine koyarım ve filmi onun perspektifinden görmeye çalışırım. Bir bakıma, kendimi narsistik bir biçimde bütün bir kişi olarak filmin bağlamında konumlandırmaya çalışırım. Fakat perde, bu ayna benzeri niteliğini, ona eriştiği anda kaybeder. Perdeyle birlikte, daha gelişmiş bir süreç işlemeye başlar ve bu sürece, basitçe özdeşim değil, yansıtmalı-özdeşim adı verilir. Özne filmdeki karakter olmadığının ayırdındadır, fakat buna rağmen, sanki bütün bu maceraları yaşayan oymuş gibi, bu kimliği üstlenir.

            Ben, bir filmi izlediğimde, kameranın gözü olurum. Her şey benim etrafımda olup biter ve ben bütün bu olup bitenin gözlemcisi olurum. Bir film izlerken, bir bakıma, yarı-tanrılaşmış bir yaratığa dönüşürüm; her-şey-olmayanı herkesin-üstünde-olmayan bir konumdan gören, duyan bir yaratık; ve aşkın ile içkin arasındaki ikili ayrımı anlamsız kılan bir konum. Olayların hem içinde, hem dışındayım, ve bedenimle ve geriye kalan her şeyle aynı anda hem buradayım, hem başka bir yerde. Benliğin gözünü mümkün kılan ötekinin gözüdür.          

Sinema ve Fetişizm

Bokun bile bir ticari değeri vardır. Bu, elbette, bokun kimin boku olduğuna bağlıdır. Söz konusu olan insan boku olduğunda, ondan kurtulmak için para ödemeniz gerekir. Fakat hayvan boku, birileri onu yenilemeyeceği için değersiz olarak görmek yerine kullanmayı öğrendiğinde, oldukça verimli ve etkili bir gübre olabilmiştir. “Bilakis, annenin bedeninin temaşasına yansıtılan bu terörün ta kendisidir, ve bu, anatominin farklı bir konformasyon gördüğü yerde bir eksikliğin okumasını yapmaya davet eder.”[13]

İçgüdüler bile öznenin kendini içinde bulduğu süperpanoptik yansıtma-içe yansıtma mekanizması tarafından üretildiğinden, bilinçdışına kendini ifade etmesi için bir serbestlik kazandırmak, içerideki kötünün dışa yansıtılmasını üretir. Freud’a göre, ölüm itkisi sonsuzluk, hiçlik, ve ölüm için verilen bir mücadelenin etkisidir. Ben, sebebi olduğunu da ekleyeceğim.

Meta fetişizmi, hiçliğin, öznenin arzusunun Gerçeğinin inorganik nesnelerce temsil edilmesi arzusu olduğu ölçüde, hiçlik istencine eşittir. Kapitalizm nesnelerin kullanım değerinin yerine iki-boyutlu ticari değeri koyar; böylece, özne arzulanmak için arzular, ve bunu da ancak meta fetişizminin iki boyutlu alanını benimseyerek, kendisi bir fetiş nesnesine dönüşerek yapabilir. Marcuse’nin tek-boyutlunun iki-boyutluyu massettiği yönündeki şikâyetini hatırlar ve aynı zamanda Marcuse’nin iki-boyutlu kültürünün bugünün baskın kültürüne dönüştüğünü hatırda tutarsak, çözümün, büyük Ötekine, hayatlarımızda hangi biçimle karşımıza çıkıyor olursa olsun, “Kendimi senin beni gördüğün gibi görmüyorum,” demek olduğu daha anlaşılır olacaktır.

Bizim fikrimizce, fetişizm yalnızca sadizmde, o da ikincil ve çarpıtılmış bir halde, ortaya çıkar. Fetişizm inkâr ve gerilimle olan özsel ilişkisinden yoksun bırakılmıştır ve, sadistik yoğunlaşma sürecinde bir fail olmak üzere, tamamıyla farklı olan olumsuzluk ve olumsuzlama bağlamına geçer.[14]

Böylece ölüm itkisi hâlihazırda var olan nesneleri bölerek yeni arzu nesneleri üretir. Ölüm itkisi olarak özne, simgesel olanı bölerek, hiçliği ve ölümü temsil etmek üzere yeni arzu nesnelerinin ortaya çıkmasına imkân tanıyan mekânlar açar.

İyi nesne bilginin tarafına geçmiştir ve sinema kötü bir nesneye dönüşür (‘bilim’in geride durmasını kolaylaştıran ikili bir yer değiştirme). Sinema ‘infaz edilir’, fakat bu infaz aynı zamanda bir onarımdır (bilme durumu hem saldırgan, hem de depresiftir), fakat göstergebilimciye özgü, özel bir onarım: Kurumdan, ‘incelenmekte olan’ koddan alınanın kuramsal bedende yeniden kurulması.[15]

Sinema hakkında yazmak, temelde, simgesel düzenin bir eleştirisidir, çünkü hem yazma, hem de sinematik üretim simgesel toplumsal etkinliklerdir. Sinema hiçliği örten bir şeyin arzusunu doyuma ulaştırarak yaşam itkisini sömürdüğünden, sinema hakkında yazmak esas olarak simgesel olanın ardındaki hiçliği ifşa etmeye çabalayan ölüm itkisince yönetilir. Bir filmin örttüğü, hiçlikten başka hiçbir şey olamaz; ve filmin ardındaki bu hiçliği ifşa etmek özne ile gösteren arasında bir bölme koyar. Bu açıdan bakıldığında, psikoterapi var olan toplumsal düzeni eleştirir olur, çünkü eleştirmen filmi eleştirmekle film endüstrisini tedavi eder, ki bunun da seyirci üzerinde tedavi edici bir etkisi olur

Sinemada olduğu kadar başka alanlarda da, fetişizmin iyi nesneyle yakından ilişkili olduğu aşikârdır. Fetişin işlevi, (Melanie Klein’ın söylediği anlamda) kendi ‘iyiliği’ içerisinde, eksikliğin dehşete düşüren keşfi tarafından tehdit edilen iyi nesneyi yeniden kurmaktır. Yarayı kapayan ve kendi erotojenik olan fetiş sayesinde, nesnenin bütünü aşırı bir korku olmaksızın yeniden arzulanabilir olur.[16]

            Metz’e göre, sinema bir fetiş nesnesidir. Filmler eksik olan bir nesneyi temsil ederler. İmgelerin perdedeki yansıması, perdenin ardındaki, imgelerin görünmesini mümkün kılan hiçliği saklar. “Fetiş, fiziksel haliyle sinemadır. Fetiş her zaman maddîdir: bir kimse, yalnızca simgeselin gücüyle onu telafi edebilmeye başlamışsa, artık fetişist değildir, demektir.”[17]

            Sinema, ulaşılmaz arzu nesneleri üretir. Bu nesneler, bir boşluğu doldurarak, hiçliği daha da ulaşılmaz bir hale getirir. Sakladıkları bir şey olduğu hissini uyandırarak, hiçlik arzusunu üretirler. Gelgelelim, sinemanın hiçlik istencini sömürme gücü, bir ideoloji biçimi olarak sinematik aygıtı eleştirebilmemiz için elimizde olan tek araçtır.

            Arzu nesnelerinin yüceleşmesi, sinema ve televizyon aracılığıyla olur. Daha da ulaşılmaz olmalarıyla birlikte, daha da yüceleşirler. Sinemanın yaptığı, bir bulunuş yanılsaması yaratmaktır. Sinema hiçliğin yerine geçen bir nesne sunarak eksik bir nesneyi gösterir. Perdede gördüğümüz de bir eksikliğin bulunuşudur. Sinemanın keyfine varabilmesi için, öznenin yapması gereken şey, izlediği şeyin yalnızca bir eksikliği kapatan bir bulunuş, öznenin arzusunun Gerçeğinin temsil edilişi olduğunu bilmektir. Böylece Metz, “fetişin fiziksel haliyle sinema olduğunu” söyleyebilecektir.[18] Bu haliyle, fetiş, hiçlikten başka bir şey olmayan Gerçek arzu nesnesini temsil etmek üzere üretilendir; bu anlamda, fetiş, hiçlik istencini tatmin etmek için üretilir.

            Sinematik anlatı olayları gerçek sırasıyla göstermez. Kesintiler, boşluklar, sahneler arası alanlar vardır. Bütün bunlar -kesintiler, boşluklar, sahneler arası alanlar- bir dış gerçekliğe doğru açılmalardır; gösterilenin dışında bir şey olduğu hissini uyandırırlar. Seyirci, filmde olup bitene dair bilmediği bir şey olduğuna inandırılır. Her insana içkin olan bu bilinmeyene dair merak, sinema tarafından sömürülür. Seyircinini perdede gördüğüne aynı anda hem inanmasını hem inanmamasını sağlayarak, sinema kendisi ile seyrici arasında müphem bir ilişki yaratır.

            Sinema, anlatıda boşluklar bırakarak, yansıtmalı özdeşime olanak tanır. Seyirci filmin metnindeki eksikliğin üzerine içindekileri yansıtır. Bu boşlukları kendi içsel kısmi nesneleriyle doldurur ve filmin bölünmüş anlatısına bir bütünlük ve süreklilik empoze eder.

            Ölüm itkisi bölünme ve içe yansıtma içerir. Ölüm itkisi olarak özne verili bütünlük ve süreklilikleri böler. Ölüm itkisiyle yönetilen bir seyirci için filmdeki karakterlerle özdeşleşmek imkânsızdır. Bilakis, bu seyirci hiçbir şeyi arzular ve onsuz hiçbir anlam olmayacağını bildiği hiçlikle özdeşleşir. Ölüm itkisi, anlatıdaki boşlukları doldurmak yerine, onlara ışık tutar, bu boşlukların anlatıya içkin olduğunu ifşa eder. Anlatının yarım kalmışlığı, anlamının olanaklılığının koşuludur.

            Bu iki seyirci türünü birbirinden ayırt edebiliriz: yaşam itkisince yönetilen seyirci ile ölüm itkisince yönetilen seyirci; çağrışımcılık ve çözülmecilik.

            Çağrışımcılıkta, özne kendini hayalînin ortamına yerleştirir ve filmdeki karakterlerle özdeşleşir. Çözülmecilikte, özne iç ve dış nesneler arasında yeni bölünmelere yol açar ve özdeşimi kendi için imkânsız kılar.

            Yaşam itkisi dünyayla bir olma istencidir; taklitçilik ve çağrışımcılık ardındaki güçtür. Ölüm itkisini taklitçilik ve çağrışımcılıkla irtibatlandırmak yanlıştır. Ölüm itkisi olarak özne bütünlüklerin ve sürekliliklerin çözülmesine ve bölünmesine yol açar. Korku filmlerinde, seyirci açısından hakikat bilgisinin yokluğu, yani seyirciye her şeyi bilen gözün rolü verilmemesi, seyirciyi meraklı kılar ve böylece filmde ne olup bittiğini anlamak için karakterlerle özdeşim kurmaya zorlar. Filmi seyrederken doldurulacak boşlukların bolluğu karşısında, yaşam itkisi izleme süreci boyunca yaptığı işlerden dolayı gücünü yitirirken, ölüm itkisi bastırıldığı için daha fazla güç kazanır. Nihayetinde, yaşam itkisi çöker ve ölüm itkisi salonu kaplar.

            Korku filmi, ölüm itkisi ürünü olsa da, yaşam itkisini, yani seyircinin bütünlük oluşturma, eyleme istencini, anlatıdaki boşluklardan ve tutarsızlıklardan kurtulma arzusunu sömürür. Ölüm itkisi olumsuzlamayı olumsuzlar ve ulaşılabilecek en üst olumlama düzeyine ulaşır. Thanatos hiçbir şey istemezken, Eros hiçliği ister. Thanatos’un Nietzsche’nin şu sözünü tersine çevirdiğini rahatlıkla söyleyebiliriz: “insan hiçbir şey istememektense, hiçliği ister.” Eros hiçliği istemeyi ister ve her şeyin yerli yerine oturması için bütünlükler oluşturma işine girişir; sistemin hiçbir eksiği, dolayısıyla Eros’un da hiçbir isteği olmayacaktır. Thanatos bölünmelere yol açar, ve simgesel olanın ardındaki hiçliğe ulaşmaya çalışır. Thanatos hiçliği istemez; hiçbir şey istemez. Hiçbir şey istemez ki, her şeyin ortasındaki hiçliği, var olan her şeyin ardında hiçbir şey olmadığını gösterebilsin.

            Eros hiçbir şeyin eksik kalmamasını, eksikliğin eksik kalmasını isterken, Thanatos yaşamı olduğu gibi olumlar ve eksikliği ister, bir şeylerin eksik kalmasını, her şey söylendikten ve yapıldıktan sonra o eksikliğin varlığını sürdürmesini ister, ki böylece o eksikliğin sunduğu hiçliği arzulayabilsin. Thanatos hiçbir şeyin yerine bir şey koymayı istemez; bilakis, o, her şeydeki eksikliği ister. Olumsuzlamayı olumsuzlayarak, ölüm itkisi yaşamı olduğu gibi, yani bitmemişliğiyle, ve tam ortasındaki hiçlik ve ölümle birlikte olumlar.

Sonuç yerine

Bu denemede, sinematik aygıtı psikanalizle olan ilişkisi içerisinde çözümlemeye çalıştım. Adını anmamış olsam da, denemenin bütününde Gilles Deleuze’ün etkisi vardı. Henüz Fark ve Yineleme’de Deleuze beyni bir perde/ekran olarak anlar. Bana kalırsa, Deleuze’un bir perde/ekran olarak beyin anlayışının kökleri, onun Fark ve Yineleme’de yeniden yarattığı ölüm itkisi kavramındadır. Onun temsilî varlık tarzına karşı çıkışı, aslında Freud’un itki kuramındaki aşkınlığa yönelmiş kavramsallaştırmalara karşı bir saldırıdır. Deleuze külliyatı bilinçdışı itkiler ile bilinçli arzular arasındaki ilişki üzerine bir araştırma olarak okunabilir. Bu bağlamda, Deleuze’cü felsefeye sadık kalmak adına, beyni yalnızca bir perde/ekran olarak değil, aynı zamanda bir projektör olarak yeniden kavramsallaştırmak gerekir.

Sinematik aygıtın yalnızca bilinçli anlığı değil, aynı zamanda bilinçdışı itkileri de tetiklediğini, böylece yalnızca bilinç değil, bilinçdışını da ürettiğini düşünüyorum. Bilinçdışının arzuları ürettiği konusunda Deleuze’le hemfikirim, ancak Deleuze’de eksik olduğunu düşündüğüm şey, bilinçdışının da her zaman hâlihazırda sinema, medya, ve televizyon gibi dış güçler tarafından üretildiği fikridir. Dolayısıyla, bilinçdışının ürettiği arzu her zaman hâlihazırda hâkim şeyler düzenine hizmet eden hâkim bir arzulama tarzına uyum sağlamaya meyillidir.                                                                                          

İngilizce’den Çeviren: Mehmet Ratip


[1] Louis Althusser, “The Ideological State Apparatuses,” [İdeolojik Devlet Aygıtları] Mapping Ideology [İdeolojiyi Haritalandırmak], der. Slavoj Zizek (Londra: Verso, 1994), 123

[2] Althusser, 125

[3] Gilles Deleuze, “The Brain is the Screen.” The Brain is the Screen: Deleuze and the Philosophy of Cinema. Trans. Marie Therese Guiris. Ed. Gregory Flaxman (Minneapolis and London: University of Minnesota Press, 2000), 367.

[4] Christian Metz, The Imaginary Signifier: Psychoanalysis and Cinema [Hayalî Gösteren: Psikanaliz ve Sinema], çev. Celia Britton, Annwyl Williams, Ben Brewster and Alfred Guzetti (Londra: Macmillan, 1982), 136-7

[5] Christian Metz, The Imaginary Signifier: Psychoanalysis and Cinema [Hayalî Gösteren: Psikanaliz ve Sinema], çev. Celia Britton, Annwyl Williams, Ben Brewster and Alfred Guzetti (Londra: Macmillan, 1982), 120

[6] Metz, 43-9

[7] Jacques Lacan, The Seminar, Book XX: Encore, On Feminine Sexuality, The Limits of Love and Knowledge [Kadın Cinselliği Üzerine, Sevginin ve Bilginin Sınırları] (New York: Norton, 1998), 48

[8] Slavoj Zizek, Did Somebody Say Totalitarianism?[Biri Totalitarizm mi Dedi?] (Londra: Verso, 2001), 183

[9] Metz, The Imaginary Signifier [Hayalî Gösteren], 70

[10] Melanie Klein, The Psychoanalysis of Children [Çocukların Psikanalizi], çev. Alix Strachey (Londra: The Hogarth Press, 1975)

[11] Metz, The Imaginary Signifier [Hayalî Gösteren], 4

[12] Metz, 6

[13] Metz, 69

[14] Gilles Deleuze, Coldness and Cruelty [Soğukluk ve Zalimlik], çev. Jean McNeil (New York: Zone, 1989), 32

[15] Metz, 80

[16] Metz, 75

[17] Metz, 75

[18] Metz, 75

A Lacanian Ink Event – Jack Tilton Gallery – NYC, 10/15/2010
Introduction by Josefina Ayerza

Post-yapısalcılık adlı düşünce akımının son otuz yılda deforme olmakla kalmayıp özündeki ideoloji karşıtı duruşa son derece ters düşen bir şekilde yüceltilerek global kapitalizm dedikleri üretim ilişkileri biçiminin elinde şamar oğlanına döndürüldüğünü artık hepimiz biliyoruz. Ünlü Alman düşünürü Karl Marx’ın tarif ettiği biçimiyle kapitalizm, içinde bulunduğumuz şu günlerde çok daha vahşi bir hal almıştır ve karşıtlarını içinde barındırmakla yetinmez, bunları kendine hizmet edecek şekilde deforme edip anti-kapitalist güçleri etkisiz ötesi kılar. Bu durumu göz önünde bulundurduğumuzda, örneğin Gilles Deleuze ve Felix Guattari gibi aklı ve deliliğin anlamını sorgulamakla işe koyulmuş, akabinde geliştirdikleri bir atakla ise Freud’cu psikanalize ve Marxizm’in ortodoks kanadına Nietzsche vasıtasıyla karşı çıkarak materyalist bir psikiyatri ve ortotoks olmayan bir Marxizm yaratma çabalarının nasıl olup da global kapitalizm dedikleri üretim ilişkileri biçiminin boyunduruğu altına girerek global anormalleşmeye hizmet eder hale geldiğini idrak etmemiz kolaylaşır.

Post-yapısalcılık özünde yapısalcılık, Batımerkezci aklın egemenliği ve Aydınlanma akımına bir tepki olarak Fransa’da doğmuş ve bu akımların kalıpçı ve dogmatik yanlarını budamaya yönelik teorik yazılarla işe başlamıştır. Özellikle Michel Foucault, Gilles Deleuze, ve Jacques Derrida’nın birbiri ardına yayınladıkları kitaplarla Kuzey Amerika üzerinden tüm dünyaya yayılmış bir düşünme biçimidir post-yapısalcılık. Temelde durağanlık karşıtı ve sürekli değişim taraftarı olmasına karşın post-yapısalcılık Kuzey Amerika’lı akademisyenlerin öğrencilereine çarpıtarak aktarmakta tereddüt etmediği ve bunun neticesinde de çarpıtılmış, yani Amerikanlaştırılmış haliyle edebiyat ve sinema başta olmak üzere tüm kültürel üretim alanlarının egemen teroik temelini oluşturmuştur. Hollywood filmlerinin post-yapısalcılığı para getirecek şekilde deforme edip sömürerek kitlelere ulaştırması neticesinde ise bu akım bugün maalesef bir tepki olarak doğduğu kapitalist ve Batımerkezci düşünce kalıplarının oyuncağı olmuştur. Tabii benim bu yazıdaki amacım post-yapısalcılığı global kapitalistlerin elinden kurtarıp hakettiği yere yerleştirmek değil, bunun boş bir çaba olacağı kanaatindeyim. Heidegger’in de dediği gibi “korkunç olan şey çoktan gerçekleşti.” Benim bu yazıdaki amacım post-yapısalcılığın toptan reddedilecek bir düşünce biçimi olmadığını, bilâkis tıpkı Frankfurt Okulu Eleştirel Teori’sinden olduğu gibi ondan da öğrenilecek ve global kapitalizm destekli global anormalleşmeye karşı kullanılacak pek çok şey olduğunu gözler önüne sermektir. Düşünülüp yazılanları arka bahçeye gömüp unutmakla geleceği dünden ve bugünden daha iyi kılmanın mümkün olmadığı kanaatindeyim.

Post-yapısalcılık, yapısalcılık ve Aydınlanma projelerine bir alternatif üretmek maksadıyla ortaya çıkmış ve tek tip aklın egemenliğine karşı alt-kültürleri, delileri, anormalleri, dışlanmışları, sömürülüp bir kenara atılmışları öne çıkarmakla son derece yerinde bir çabanın ürünü olarak özellikle yetmişlerde ve seksenlerde dünyayı sarsmış olsa da, global kapitalizm marjinalliği ve anormalliği moda haline getirerek bu dışlanmış ve öteki diye tabir edilegelmiş grupları marjinalliklerinden ederek günün normu haline getirmiştir. Artık herkes anormaldir ve bununla gurur duyanların sayısı hiç de az değildir. Korku filmlerine baktığımız zaman psikopatların başından geçen ilginç olayları ve doğaüstü hadiseleri çarpıtarak aktarmak suretiyle milyonlarca dolar para kazanan yapımcı ve yönetmenlerin bolluğu göze çarpmakta, hatta gözleri yuvalarından etmektedir.

Post-yapısalcılığın statik ve normalleştirici düşünce kalıplarını yok ederek yerine akışkanlığı ve dinamizmi yerleştirme projesinin pratikte fiyaskoyla sonuçlanmış olduğu doğrudur. Bunun sebebi az önce de sözünü ettiğim gibi kapitalizmin yapısı gereği kendine karşı olan her fikri emip süzgeçtem geçirerek kendi lehine çevirmekte gösterdiği başarıdır.

Marx’ın kapitalizmin kendine karşı olan güçleri bünyesinde barındırdığını ta o zamandan söylemiş olduğunu zaten söylemiştim. Yinelemekte zarar yok, fayda var. İkinci Dünya Savaşı sırasında Nazi Almanyası’ndan kaçarak Amerika’ya sığınan Theodor Adorno, Max Horkheimer, ve Herbert Marcuse gibi düşünürler Marx’ın işte bu görüşüne Nietzsche’nin toplumsal, etik ve estetik değerlerin yok edilip yeniden yaratılması gerektiği görüşünü de ekleyerek günün koşullarına uyarlamış ve savaş bittikten sonra neşe içerisinde yenilmiş bir Almanya’ya dönerek Frankfurt Okulu’nu kurup bugün Eleştirel Teori diye bilinen yaklaşımın öncüleri olmuşlardır. Temelde kültür ve siyaseti birbirinden ayırmanın yanlış olduğunu vurgulayan Frankfurt Okulu Eleştirel Teorisine göre kapitalizm hasta bir toplum yaratmakla kalmayıp bu hastalığı sinema, edebiyat ve daha başka kültürel formasyonlar vasıtasıyla popülerleştirerek kitleye pazarlıyordu. Kapitalist üretim-tüketim ilişkilerinin içsel çelişkilerini içselleştiren bireyler kişilik bölünmesi yaşayarak kitlesel bir halüsinasyonun kuklaları ve kurbanları haline geliyordu. Dolayısıyla eleştirmenin görevi kendisini toplumun dışına atarak mutsuz bilincine rağmen, hatta bu mutsuzluktan ve yalnızlıktan güç alarak yeni bir düzenin yaratılması yolunda yazılar yazmaktı.

Benzer bir çizgide Gilles Deleuze ve Felix Guattari iki ciltlik Kapitalizm ve Şizofreni: Anti-Oedipus adlı kitaplarında Marx-Nietzsche-Freud üçgeni içerisinde değerlendirdikleri geç kapitalizmin kendine karşı güçleri hem üretip hem de yok ettiğini yazacaklardır yetmişlerin sonlarına doğru. Her ne kadar şizofreninin sadece kapitalizmin bir ürünü olduğuna katılmasam da Deleuze ve Guattari’nin kapitalizmin kendi ürettiği anormallikleri bastırarak canına can kattığını ve radikal anormalleşmeye götüren bir üretim-tüketim ilişkileri kısrdöngüsüne dayandığını itiraf etmek durumunda hissediyorum kendimi.

Görüldüğü gibi post-yapısalcılık ve Eleştirel Teori birbirinden sanıldığı kadar da uzak değil. Bu iki düşünce akımı yer yer birbirine zıt gibi görünse de aslında aynı hedef doğrultusunda gelişmiş ve birbirine benzer yanları olan, yirminci yüzyılın ikinci yarısına damgasını vurmuş iki ayrı muhalif tavırdır. Her iki düşünce sisteminde de göze çarpan en temel özellik disipilinlerarası bir yaklaşım sergileyerek felsefe, psikanaliz, edebiyat, sinema, siyaset alanları arasında yeni bağlantılar kurmak çabasıdır. Bu çaba yer yer başarısızlıkla sonuçlansa da bu farklı söylem biçimlerinin sentezlenmesi elbette ki takdire şayan bir uğraştır ve kapitalist üretim-tüketim ilişkilerinin eleştirisini ekeonomi-politik gibi dar bir alandan kurtarıp kapitalizmin dış yapısı ve iç dinamikleri gereği kendini sürekli yenileyerek büyüyen bir hal aldığı günümüz dünyasında kültür araştırmalarının hakettiği öneme kavuşmasını sağlamıştır. Her iki grubun da geç kapitalizmin dayattığı normlar karşısında anormalliğin eleştirel bir tavır takınmakta faydalı olabileceğini savunması ise bir tesadüftür. Zira biliyoruz ki post-yapısalcılık ve Eleştirel Teori uzun yıllar birbirlerinden habersiz bir şekilde sürdürdüler çalışmalarını. Nitekim Michel Foucault bir röportajında “Adorno’nun çalışmalarından haberim olsaydı kariyerimin başında yazdığım Deliliğin Tarihi adlı yapıtımda söylediğim pek çok saçma şeyi söylemekten kaçınırdım. Fransa’da Ecole Normale’de okurken  profesörlerimiz bize hiç bahsetmemişti Frankfurt Okulu’nun çalışmalarından. Adorno’yu keşfettiğim zaman benim patikalar açmakla uğraştığım alanlarda Adorno’nun çoktan beridir caddeler inşa ettiğini görünce hem üzüldüm hem de sevindim,” türünde sözler sarfetmiştir. (Bu noktada tarihi okuma biçimi bakımından Foucault’yla pek çok benzerlikler taşıdığını düşündüğüm Arif Hasan Tahsin’in “Aynı yolu yürüyenler farklı yerlere varamazlar,” sözlerini hatırlamamak neredeyse imkansız).


Dünyamızda hem doğa hem de kültür birbirine paralel olarak sürekli değişiyor. Bu değişimin devamlı suretle bir gelişim şeklinde gerçekleştiğini söylemekse oldukça zor görünüyor. Ve/fakat akışkanlığın moda haline geldiği, kimliklerin global kapitalizm potası içinde eriyerek yer yer birbirine girdiği şu günlerde düşüncenin olduğu yerde sayması elbette ki beklenemez. Bunu beklemek oldukça saçma bir beklenti olur kanaatindeyim. Nitekim kimse de böyle bir şey beklemiyor zaten ve düşünürler de düşüncelerini değiştirip günün koşullarına uyarlamak suretiyle çığ gibi büyüyen bir global anormalleşme süreci karşısında kendi normlarını ve içinde yaşadıkları toplumarın değerlerini eleştirecek yeni yöntemler ve söylemler yaratmak yolunda didinip duruyorlar. Tüm dünyada olduğu gibi yurdumuzda da geçmişten bağımsız bir gelecek düşleri bir tarafa bırakılıp tarihten kaçmanın imkansızlığı yavaş yavaş idrak ediliyor. Artık anlamayan kalmadı bugünün anlam kazanması için dünün unutulmamakla kalmayıp yeniden yazılmasının şart olduğunu. Farklı ve etkili yorum gelmişi de geçmişi de doğrusunu unutmadan yanlış okumayı becerebilmekten geçer. Bunun içinse eleştirel yorumcunun şimdi ve burada içinde yaşadığı koşullardan hareketle ve/fakat bir başka dünyanın, bir başka düzenin kurallarıyla kendi yaşam biçiminin temellerini sarsacak gücü ve cesareti kendinde bulması gerekir sevgili okur.

Bunu yapmayı başarmış en önemli okur-yazarlardan biri olan Slovenyalı düşünür Slavoj Zizek gerek kitaplarında gerekse röportajlarında ütopyaların ölmediğini veya en azından ölmemesi gerektiğini sık sık vurguluyor. Zizek hem post-yapısalcılığı hem de Eleştirel Teori’yi kullanarak bu ikisinin ötesinde ve ne biri ne de öteki olan yeni bir yaklaşımın temellerini atmış bir kişi. Zizek bunu özellikle iki grubun da dışladığı Lacan’ın öznenin oluşum teorisini Hegel’le beslemek suretiyle siyaset bilimi ve kültür araştırmalarına uygulayarak başarmış.

Zizek’in konumuzla alakasına birkaç cümle sonra döneceğiz, ancak öncelikle Lacan’ın neden önemli olduğunu kavramalıyız. Lacan’da karşılaştığımız en önemli yenilik çocuğun biyolojik varlığının sosyolojik varlığa dönüşme sürecinin açıklığa kavuşmasıdır. Lacan’cı psikanaliz büyük oranda işte bu geçiş sürecini anlatmaya çalışır. Lacan’a göre çocuk dili öğrenmeye başladığı andan itibaren biyolojik varlığından uzaklaşmaya başlar. Yani çocuk “benim adım şudur, budur, ben şuyum, buyum” demeyi öğrenmeye başladığı andan itibaren sosyal kimliğini kazanmaya başlamış, ve saltık kimliğinden, yani biyolojik kimliğinden uzaklaşmaya başlamış demektir. Buraya kadar pek de öyle yeni bir şey yok aslında, zira tüm bunlar Freudcu psikanalizle oldukça yakın bir ilişki içerisinde. Ama unutulmamalı ki Lacan’ın burada altını çizmeye çalıştığı nokta dil dediğimiz şeyin olgunlaşma sürecindeki yeri. Dilin edinilmesiyle birlikte çocuk ben, sen, o, biz, siz, onlar ayrımını yapmayı öğreniyor ve böylelikle de kendisiyle sosyal çevre arasına bir çizgi çekiyor, bir sınır koyuyor.

İşte şimdi Zizek’in konumuzla alâkasına gelebiliriz, ki nitekim işte geldik de zaten. Sanırım geldiğimiz bu noktada öncelikle eğlence endüstrisinin global anormalleşmeye katkılarından söz etmemizde fayda var. Biliyoruz ki ezelden beridir eğlenmek için normdan sapmak gerektiği görüşü son derece yaygın. Ortaçağ’dan beridir bir ülkedeki eğlencenin bolluğu o ülkedeki özgürlük bolluğunun göstergesi olarak kabul ediliyor. Ve/fakat bu görüş global kapitalizmin geldiği ve bizi getirdiği noktada anlamını yitiriyor. Meselâ reklamlara baktığımız zaman görüyoruz ki çoğu ürün insana verdiği zevk ve yaşamın tadının daha çok çıkarılmasına katkıları bağlamında değer atfediliyor. Bir mal ne kadar zevk verirse tüketiciye fiyatı da o kadar artıyor. Zizek’e göre global kapitalist sistem artık eğlenceyi kısıtlamıyor, aksine özendiriyor. Yurdumuzdaki eğlence mekânlarının bolluğu ve eğlence sektöründe bir kaç yıldır yaşanan patlama bunun en önemli göstergelerinden biri. Dolayısıyla yurdumuzdaki eğlence mekânlarının bolluğuna kanıp da yurdumuzun her gün ve her bakımdan özgürleşmekte olduğu sonucuna varmak son derece yanlış. Bilâkis eğlence sektöründeki bu patlamayı global kapitalizmin insanları boyunduruğu altına alıp onları özgürleşmekte oldukları yanılsamasına hapsederek salakça bir sevince mahkûm ediyor oluşu şeklinde yorumlamalıyız. Bu yorumu yapabilmemiz içinse çok eğlenmiş ve eğlenceden bıkıp usanmış olmamız gerekmiyor; her ne kadar eğlenceden bıkıp usanarak eve kapanıp bol bol kitap okumak ve Hollywood filmlerinden daha başka filmler seyretmek bu saptamayı yapmayı kolaylaştırıcı faktörler olsa da…

Ha eğer olayı global bazda düşünmek arzusuyla yanıp tutuşmamıza rağmen odaya kapanıp mevcut düzeni eleştiren kitaplar okumak ve sıradışı filmler seyretmek düşüncesine sıcak bakmıyorsak mahalle bakkalına gidip Coca-Cola tenekelerine bakmamız da işe yarayabilir. Coca-Cola tenekesine baktığımız zaman görürüz ki üzerinde “Enjoy Coke!” yazmaktadır ki bu Türkçe’de aşağı yukarı “Kolanın tadını çıkar!” veya abartacak olursak “Kola iç ve zevk al, hatta zevkten kudur!” anlamına falan gelmektedir. Oysa kola içip de orgazm olanını ben henüz ne gördüm ne de duydum.  Kola içen adamın da kadının da olsa olsa dişleri çürür, asitten midesi delinir, kendisini çarpıntı bulur, şeker hastası olur ve daha da abartacak olursak kudurur ölür; zevkten değil ama, global ve kapitalist gazdan…

A joke about dissidents and a great speech from Zizek –  It’s the Political Economy, Stupid!  

Watch the youtube video and here’s the text:

“In the good old days of Really-Existing Socialism, a joke was popular among dissidents, used to illustrate the futility of their protests. In the 15th century Russia occupied by Mongols, a farmer and his wife walk along a dusty country road; a Mongol warrior on a horse stops at their side and tells the farmer that he will now rape his wife; he then adds: “But since there is a lot of dust on the ground, you should hold my testicles while I’m raping your wife, so that they will not get dirty!” After the Mongol finishes his job and rides away, the farmer starts to laugh and jump with joy; the surprised wife asks him: “how can you be jumping with joy when I was just brutally raped in your presence?” The farmer answers: “But I got him! His balls are full of dust!” This sad joke tells of the predicament of dissidents: they thought they are dealing serious blows to the party nomenklatura, but all they were doing was getting a little bit of dust on the nomenklatura’s testicles, while the nomenklatura went on raping the people… Is today’s critical Left not in a similar position? Our task is to discover how to make a step further – our thesis 11 should be: in our societies, critical Leftists have hitherto only dirtied with dust the balls of those in power, the point is to cut them off”

ANd here are some of my favorite quotes from the speech:

When the normal run of things is traumatically interrupted, the field is open for a “discursive” ideological competition …Consequently, to put it in old-fashioned Marxist terms, the main task of the ruling ideology in the present crisis is to impose as narrative which will not put the blame for the meltdown onto the global capitalist system AS SUCH, but on its secondary accidental deviation (too lax legal regulations, the corruption of big financial institutions, etc.)”

“Rarely was the function of ideology described in clearer terms – to defend the existing system against any serious critique, legitimizing it as a direct expression of human nature:

 “An essential task of democratic governments and opinion makers when confronting economic cycles and political pressure is to secure and protect the system that has served humanity so well, and not to change it for the worse on the pretext of its imperfection. / Still, this lesson is doubtless one of the hardest to translate into language that public opinion will accept. The best of all possible economic systems is indeed imperfect . Whatever the truths uncovered by economic science, the free market is finally only the reflection of human nature, itself hardly perfectible.” 

Such ideological legitimization also perfectly exemplifies Badiou’s precise precise formula of the basic paradox of enemy propaganda: it fights something of which it is itself not aware, something for which it is structurally blind – not the actual counterforces (political opponents), but the possibility (the utopian revolutionary-emancipatory potential) which is immanent to the situation:“The goal of all enemy propaganda is not to annihilate an existing force (this function is generally left to police forces), but rather to annihilate an unnoticed possibility of the situation. This possibility is also unnoticed by those who conduct this propaganda, since its features are to be simultaneously immanent to the situation and not to appear in it. »6 This is why enemy propaganda against radical emancipatory politics is by definition cynical – not in the simple sense of not believing its own words, but at a much more basic level: it is cynical precisely and even more insofar as it does believe its own words, since its message is a resigned conviction that the world we live in, even if not the best of all possible worlds, is the least bad one, so that any radical change can only make it worse .”

“Again, it is thus not enough to remain faithful to the Communist Idea – one has to locate in historical reality antagonisms which make this Idea a practical urgency. The only true question today is: do we endorse the predominant naturalization of capitalism, or does today’s global capitalism contain strong enough antagonisms which prevent its indefinite reproduction?

There are four such antagonisms: the looming threat of ecological catastrophy, the inappropriateness of private property for the so-called “intellectual property,” the socio-ethical implications of new techno-scientific developments (especially in biogenetics, and, last but not least, new forms of apartheid, new Walls and slums. There is a qualitative difference between the last feature, the gap that separates the Excluded from the Included, and the other three, which designate the domains of what Hardt and Negri call “commons,” the shared substance of our social being whose privatization is a violent act which should also be resisted with violent means, if necessary: the commons of culture, the immediately socialized forms of “cognitive” capital, primarily language, our means of communication and education, but also the shared infrastructure of public transport, electricity, post, etc. (if Bill Gates were to be allowed monopoly, we would have reached the absurd situation in which a private individual would have literally owned the software texture of our basic network of communication); the commons of external nature threatened by pollution and exploitation (from oil to forests and natural habitat itself); the commons of internal nature (the biogenetic inheritance of humanity) .”

The predominant liberal notion of democracy also deals with those Excluded, but in a radically different mode: it focuses on their inclusion, on the inclusion of all minority voices. All positions should be heard, all interests taken into account, the human rights of everyone guaranteed, all ways of life, cultures and practices respected, etc. – the obsession of this democracy is the protection of all kinds of minorities: cultural, religious, sexual, etc. The formula of democracy is here: patient negotiation and compromise. What gets lost is the proletarian position, the position of universality embodied in the Excluded.

 “The new emancipatory politics will no longer be the act of a particular social agent, but an explosive combination of different agents. What unites us is that, in contrast to the classic image of proletarians who have “nothing to lose but their chains,” we are in danger of losing ALL: the threat is that we will be reduced to abstract empty Cartesian subject deprived of all substantial content, dispossessed of our symbolic substance, with our genetic base manipulated, vegetating in an unlivable environment. This triple threat to our entire being make us all in a way all proletarians, reduced to “substanceless subjectivity,” as Marx put it in Grundrisse. The figure of the “part of no-part,” confronts us with the truth of our own position, and the ethico-political challenge is to recognize ourselves in this figure – in a way, we are all excluded, from nature as well as from our symbolic substance. Today, we are all potentially a HOMO SACER, and the only way to prevent actually becoming one is to act preventively.


via fuckyeahzizek


Life and Death in a Raving New World (excerpt from The Life Death Drives)

The influence of Nietzsche’s concepts of the will to nothingness and eternal return are pervasive in Freud’s later work. Freud’s turn towards metapsychology and his consequent creation of the concept of the death drive is rooted in his need for something to fill in the gaps in his scientific and empirically observable theories owing much to Darwin. Freud was uneasy with the concept of the death drive on account of its non-scientific nature, but nevertheless he had to conceptualize the death drive as the counterpart of the life drive in order to be able to go beyond the pleasure principle. Educated as a neuroscientist Freud was aware that he was contradicting himself and perhaps even turning against his earlier attitude towards the human psyche by showing that at the beginning was the death drive and that the life drive was only an outcome, a kind of defense against the death drive… Read More

via senselogic

Being Without Thought: The Unconscious and the Critique of Correlationism

Being Without Thought: The Unconscious and the Critique of Correlationism I have decided to make available a short draft version of a larger work, what could probably be called my greater “project” that I am actively working on. As has been pointed out by both Nick and Ben in their recent interviews with Paul Ennis, I am part of a small group of speculative realists (a name I gladly wear) that not only defends, but attempts to expand on the tradition of psychoanalysis, or more specifically, the metaphysics of psychoanalysis… Read More

via Complete Lies.

“Absence: Stubborn heaven of the neutral”

Image by DerrickT via Flickr

Zamanın Sonu ve Sonsuzluğun Başlangıcı [1] 

Güneşin 4.5 yıl içerisinde sönmesi neticesinde dünyamızdaki yaşamın son bulacağı yönündeki spekülasyonların son dakika haberi olarak manşetlere taşındığı o mübarek gecede Dr. Lawgiverz bir yıl önce dünyadaki tüm televizyon ekranlarının bilinmeyen bir sebepten ötürü beyazlara bürünmesinin olası sebepleri üzerine derin düşüncelere dalmıştı. Hatırlanacağı üzere bir kitap önce televizyonları takiben bir hafta gibi kısa bir zaman zarfında daha başka ekran mekanizmaları da beyazlara bürünmüş ve haberi gazetelerden okuyan bedbaht insanları tedirginliğe maruz bırakmıştı. Söylemeye bile gerek yok belki ama güneşin 4.5 yıl içerisinde söneceğine dair haberler de tıpkı televizyon ekranlarının beyazlaşması gibi, sadece düşünce treni şeffaf bir duvara çarparak raydan çıkan Dr. Lawgiverz’de değil, haberi radyolarından duyan ve o sırada hiçbir şey düşünmekte olmayan, hatta belki de bir yıldır görsel imgelerden mahrum kaldıkları için psikozun eşiğinde olan sıradan insanlarda da muazzam bir şok etkisi yaratmıştı. Dr. Lawgiverz’in kendisi görsel imgelerden yoksun yaşamayı umursamıyordu, zira ne de olsa onun için, ünlü Fransız filozof Gilles Deleuze’ün sözleriyle ifade edecek olursak, beynin kendisi bir ekrandı.



Dr. Lawgiverz “söz uçar, yazı kalır,” sözünü hatırladı. Bu sözün 4.5 yıl içerisinde anlamını yiterecek olması, onu sarfedilmiş diğer tüm sözlerin de anlamını yitireceği düşüncesine sevketti. Ne de olsa güneşin sönmesi neticesinde dünya ve hatta evren dev bir buz kütlesine dönecek ve dünyadaki her şeyle birlikte kitaplar da yok olacaktı. Yazarların ve sanatçıların eserleriyle ölümsüzlüğe kavuştuğu düşüncesinin ne derece saçma olduğu bir kez daha kanıtlanmış olacaktı böylece. Ölümle yazı arasındaki ilişki elbette ki eski çağlardan beri yazarların ve düşünürlerin kafasını kurcalamış bir ilişkiydi. Maurice Blanchot “ölmemek için yazıyorum,” dediğinde büyük ihtimalle kendisini bir Şehrazat olarak duyumsamıştı. Yazılarımız boşluktan gelir ve boşluğa giderdi. İnsanın ölüm karşısındaki aczi teknoloji vasıtasıyla aşılmaya çalışılmış ve bazı bilim adamları teknoloji sayesinde insanın ölümsüz bir varlığa dönüşebileceğini iddia etmekle kalmamış, bunu kanıtlamıştı da. İnsan ezelden beridir yaşamı ölüme karşı bir direniş olarak görmüş, ölümü altetmek için çeşitli icatlar yapmıştı. Örneğin Dr. Lawgiverz’in yakın bir dostu olan ve Recep Sezgili adını taşıyan bir yazar-bilimadamı, insan beyinlerinin küvezlere yerleştirilerek, bedenin geri kalan tüm kısımları yaşamsal fomksiyonlarını yitirse bile beynin kendisinin hayatta tutulabileceğine ve daha sonra yapay bir bedene (avatar-robot?) yerleştirilerek sosyal yaşama dahil edilmek suretiyle yaşamın deneyimsel yönüne kavuşturulması neticesinde ölümsüzlüğün hayata geçirilebileceğine gönülden inanmış ve yııllardır bu yöndeki çalışmalarını hayvanlar üzerinde yaptığı deneylerle neredeyse kanıtlamıştı. Güneşin söneceğine dair spekülasyonlar şimdi işte onun da tüm bu çabalarını anlamsız kılmış, ölümsüzlük hayalini imkânsızlıklar arenasına dahil etmişti. Dr. Lawgiverz işte bu arkadışını telefonla arayıp güneşin söneceği yönündeki iddiaların gerçekliğini sorgulamaya karar verir. Dr. Lawgiverz’in pek fazla arkadaşı yoktu, o yüzden de kadim dostunun telefon numarasını ezbere biliyordu. Antika kategorisine gireli yıllar olmuş eski model siyah telefonun ahizesini kaldırıp numarayı çevirdi ve karşıdan gelecek, Alo, sesini beklemeye koyuldu. Söz konusu ses çok geçmeden gelecekti.

Telefonun sesini duyduğunda Recep Sezgili endişe içerisinde sigara içiyor ve bir yandan da kahvesini yudumluyordu.


Kadim dostum selamlar.

Law?, (belli ki dostları Dr. Lawgiverz’e kısaca Law derdi).

Evet, benim. Haberleri duydun mu?

Duymaz olur muyum hiç; sağır sultan bile duydu haberleri.

Ne diyorsun peki, aslı astarı var mıdır bu iddiaların?

Bilmiyorum, bekleyip göreceğiz.

Ne demek bekleyip göreceğiz, güneş gerçekten sönerse ne bunu görecek insan kalacak, ne de görülecek bir şey. Tüm özneler ve tüm nesneler ebediyete intikâl edecek zira.

Ebediyete mi? Ölümden sonra yaşama inandığını bilmiyordum.

İnanmıyorum zaten. Ebediyetin tecrübe edilebilecek bir şey olduğuna inanmıyorum, biliyorsun ben Kantçı’yım.

Yaptığım çalışmalarla ölümsüzlüğün mümkün olduğunu kanıtladığımı göz ardı ediyorsun.

Sanırım henüz acı gerçeği kabullenemedin. Güneş sönerse çalışmalarının anlamını yitireceğinin farkında değil misin?

Üstüme gelme lütfen. Sen de takdir edersin ki insanın tüm yaşamını bir anda sıfırla çarpması pek kolay değil. Şimdi kapatmalıyım, benim de birkaç yeri arayıp bu sönme mevzuunda bazı teferruatlar hakkında bilgi almam gerek. Umarım sadece asılsız bir iddiadan ibarettir bu spekülasyonlar.

Beni de bilgilendir lütfen.


Bay bay.

Bay bay.

Görüldüğü kadarıyla güneşin sönecek olmasından henüz duygusal olarak pek etkilenmemiştir kurbanlarımız. Belki de bunun sebebi henüz olayın ciddiyetini ve gerçekleğini idrak edememiş olmalarındandır. Olaya gayet soğuk bir biçimde bu denli bilimsel yaklaşmaları ancak bunun göstergesi olabilir.

Her neyse, Dr. Lawgiverz’in mahremine geri dönecek olursak görürüz ki her zaman oturduğu o eski model koltukta oturmuş boş gözlerle karşısındaki beyaz duvara bakmaktadır. O duvar Dr. Lawgiverz’in hayallerini yansıttığı bir ekrandır. Ama bu ekranın ebediyete intikâl etmiş ekranlardan farkı sinema dilinde beyaz perde tabir edilen ve/yani dışa görüntü yansıtmaktan ziyade görüntünün üzerine yansıtıldığı, insanın ekran demeye dilinin varmadığı ama işte kelime kıtlığından dolayı kendisini demek durumunda bulduğu ekranlardan olmasıdır. Dr. Lawgiverz şu anda bir şey hayal etmemekte olduğu için söz konusu duvarda hiçbir şey görmemektedir. Ama tabii bu Dr. Lawgiverz’in beyninin içinde bulunulan zaman diliminde tamamen boş olduğu manasını taşımamalıdır, ki nitekim taşımamaktadır da zaten. Zira Dr. Lawgiverz’in beyninde şu anda düşünce tabir edilen olgular dolanmaktadır. Kendimizi bu olguların akışına bırakmadan önce düşünce kavramının doğasına ilişkin birtakım spekülasyonlar yapmayı uygun bulduğumuzu ve müsaadenizle şimdi bu meşakkatli işe girişeceğimizi bilgilerinize sunmak istiyoruz.

Ünlü Portekizli yazar José Saramago, Lizbon Kuşatmasının Tarihi adlı kitabında, Raimundo Silva’nın çalıştığı yayınevindeki düzeltmenlerden sorumlu editörü Dr. Maria Sara’yı görmeye giderken asansörde aklından geçenleri okuyucularına aktardıktan hemen sonra düşünce üzerine şunları söyler:

“Düşünen kişi yalnızca ne düşündüğünü bilir, niye bunu düşündüğünü bilmez, sanırım, doğduğumuz andan başlayarak düşünürüz, ama ilk düşüncemizin, bütün daha sonrakileri doğuran düşüncenin ne olabileceğini bilmeyiz, düşünceler ırmağından yukarıya, ilk kaynağa doğru gittiğimizde, her birimizin en kesin yaşamöyküsü ortaya çıkar ve bunların akışını izleyebilsek, birden yeni bir düşünceye kapılıp bunun peşine takılarak içinde bulunduğumuz güne varabilsek, başka bir yaşamı seçerek bunu kısaltmadığımız ve söz konusu yaşam bir düzeltmeninki olmadığı sürece, herhalde yaşamımızı değiştirebilirdik, o zaman başka bir asansörde, belki de Dr. Maria Sara’dan başka birisiyle görüşmeye gidiyor olurduk.”[2]

Olurdunuz tabii, neden olmayasınız ki? Lâkin ne yazık ki hayat bir roman olmaktan ziyade rastlantıların gerekliliğinden başka mutlak tanımayan paradoksal bir olaylar serisidir. Elbette ki romanlar da görünüşte rastlantıların gerekliliğini yansıtmaya çalışan bir dizi paradoksal hadisenin zuhruyla vücut bulan oluşumlardır. Fakat akılda tutulmalıdır ki romanlardaki rastlantısallıklar sarmalı bir yazar tarafından kaleme alınmış sanal gerçeklikler olduğu için söz konusu rastlantısallıklar yapay banalliklerden başka bir şey değildir. Yazı doğası gereği yalan söylemek durumundadır; hakikatler ancak yazılanlardaki anlam boşluklarından sızan sonsuzluklar olabilir. Her ne kadar Saramago’nun “düşünen kişi yalnızca ne düşündüğünü bilir, niye bunu düşündüğünü bilmez,” sözüne katılsak da düşüncemizde geriye doğru gidebilmemizin gerçek hayatta da geriye gitmemizi mümkün kılmayacağı söylemeye gerek bile bırakmayacak derecede aşikârdır. Roman yazmanın en iyi yanı da işte gerçek hayatta gerçekleşmesi namümkün hadiselerin dil vasıtasıyla mümkün kılınabilmesine zemin hazırlamasıdır. İşte bu gerçekten hareketle biz de şimdi kurbanımız Dr. Lawgiverz’i zamanda yolculuk yapmış ve olmayan bir gelecekten, romanımızın geçtiği zamana gelmiş bir ölümsüz olarak yeniden kurgulamaya karar verdik. Bu senaryoya göre Dr. Lawgiverz romanımızın geçtiği zamandan, yani güneşin 4.5 yıl içerisinde patlayacağını duyuran ve kimilerinin radyodan duyduğu, kimlerinin ertesi gün gazetelerde okuduğu, kimilerininse halk arasında dolanan söylentiler dolayımıyla bilgi sahibi olduğu o mübarek iddianın ortaya çıktığı günden 5 yıl sonrasından gelmiş bir kişidir. Kendisinin bu durumu O’nu bir ölümsüz kılmaktadır, çünkü güneş hakikaten de sönmüş ve hiçliği tüm evrene olmasa bile güneş sistemine hâkim kılmıştır. Dr. Lawgiverz de tüm canlılar gibi bedenen yok olmuş, fakat her ne hikmetse, bizim de bilmediğimiz ve dolayısıyla da açıklayamayacağımız bir sebepten ötürü salt bilinçten ibaret bir varlık olarak (ruh?) şimdiki zamana gelerek bedenini aramaya koyulmuştur. Dr. Lawgiverz henüz bir ölümsüz olduğunu bilmemekle birlikte, yukarıda zikrettiğimiz sebeplerden ötürü kendisi bilse de bilmese de hâlihazırda bir ölümsüz olması hasebiyle bir ölümlü gibi davranmaya devam etmektedir. Zavallı Dr. Lawgiverz…

Life After Apocalypse - Vladimir Manyuhin

Hatırlanacağı üzere düşünce üzerine spekülasyonlarımıza başlamadan önce Deleuze’ün beyni bir ekran olarak nitlendirdiğini söylemiş ve anlatıda bir sapma gerçekleştirmek suretiyle bir ekran olarak beynimizde zuhur eden hadiseleri, Dr. Lawgiverz’in bilimadamı dostunu araması gibi, siz okuyucularımızın beğenisine sunmuştuk. Takdir edersiniz ki araya giren inanılmaz gerçekler anlatımızın artık asla eskisi gibi olamayacağının göstergesidir. İnsan olan her fâninin aklına durgunluk vermesi kuvvetle muhtemel söz konusu gerçekler biz istesek de istemesek de gerçektirler. Biz ölümlülerin bilincinden bağımsız bir hakikat olduğunu hiç kuşku duymaksızın dile getirebilmemize zemin hazırlayan bu gerçekler, hâliyle anlatımızı oluşturan olayların seyrini değiştirerek, bizimle beraber sizi de yeni mecralara ve maceralara doğru sürükleyecektir. Ne mutlu bizlere ve tabii ki sizlere, ki bu akıl almaz hadiselere tanıklık etmek ayrıcalığına sahibiz. Ne güzeldir hayat, ne anlamlıdır tüm bu kelimeler… 

Ölüm düşüncesiyle yatıp ölümsüzlük düşüncesiyle kalkan, yani bir sabah uyandığında kendini bir ölümsüz olarak bulan Dr. Lawgiverz, az önce de belirttiğimiz gibi, gelecekten geldiğinin farkında değildi önceleri. Lâkin sonraları, bilinmeyen bir sebepten ötürü idrak kabiliyetinde yaşanan muazzam bir patlama neticesinde farkına varacaktı bu hakikatin. Gelecekten gelmiş olduğunun idrakiyle önce paniğe, sonra ise sırasıyla telâş, endişe ve son olarak da sevince, neşeye kapılan Dr. Lawgiverz, kendini içinde bulduğu durumdan, yani şimdiki zamanda var olan bir geleceklilik durumundan bir an evvel çıkması gerekeceğinden habersizdi anlatımızın bu aşamasında. Aslında hem önemli ve saygın bir bilimadamı, hem de bilim-kurgu-gerilim romanlarının ölmeden ölümsüzleşen meşhur yazarı Recep Sezgili’in yazdığı bir bilim-kurgu-gerilim romanının başkahramanı olan Dr. Lawgiverz, şimdiki zamanda var olduğu süre içerisinde bitmek bilmez bir deja-vu’nun aynı anda hem öznesi, hem de nesnesi olarak duyumsayacaktı kendini.

Hepimizin takdir edeceği üzere, roman kahramanlarının ete kemiğe bürünüp şimdiki veya gelecek zamanda var olması ne görülmüş bir şeydi, ne de duyulmuş. Lâkin akılda tutulmalıdır ki şu anda bizler de bir romanın içerisindeyiz ve söylemeye gerek bile yoktur ki romanların zamanı gerçek zamandan farklıdır. Romanlar sanal zamanlarda vuku bulan sanal hadiselerden meydana gelen oluşumlar olduğu için elbette ki gerçek zamanlarda gerçekleşen hadiselerden farklı hadiseler ihtiva edecek ve netice itibarı ile de gerçek hayattakinden farklı mantık kurallarının işlerlik kazandığı oluşumlar olacaklardır. Edebiyat ve hayat arasındaki fark konusunda kestiğimiz bu ahkâmlara anlatımızın ilerleyen bölümlerinde yeniden yer vermek üzere şimdilik ara verip Dr. Lawgiverz ile Recep Sezgili arasındaki ilişkinin ayrıntılarına geçecek olursak diyebiliriz ki bu ikisi birbirlerinin ruh ikizi olmaktan ziyade, aynı madeni paranın iki farklı yüzüdürler. Zira Recep Sezgili, Dr. Lawgiverz’i olmak istediği ve/fakat asla olamayacağını bildiği bir karakter olarak kurgulamıştır. Denebilir ki bu ikisi arasındaki ilişki Fight Club(Dövüş Kulübü) filmindeki Tyler Durden ve Anlatıcı(Jack) arasındaki ilişki gibidir. Hatırlayacaksınız orada kendine Jack diye hitap eden Anlatıcı hayatından hiç memnun olmayan, bunalımlı, bastırılmış ve ezik bir tip olarak sürdürdüğü yaşamdan bıkıp usanmış ve olmak istediği fakat olamadığı agresif, kendine güvenen, özgürlükçü, maskülin bir tip olan Tyler Durden’ı yaratmıştı. Tyler Durden, Jack’in alter-ego’su olarak Jack’in ego’sunu yerden yere vuran kapitalist sisteme karşı baş kaldıran ve hatta bununla da kalmayıp adeta savaş açan anarşist kuvvet formunda zuhur ediyordu. Her neyse, işte Dr. Lawgiverz de tıpkı Tyler Durden gibi, Recep Sezgili’nin bastırılmış ve/fakat bendini sığmayıp taşan bir dere gibi şimdiki zamanla gelecek zaman arasındaki duvarı yıkarak Recep Sezgili’nin hayatına nüfuz eden kural tanımaz, yıkıcı kuvetti. İflah olmaz bir nihilist olan Dr. Lawgiverz bir dizi spekülasyonla Recep Sezgili’nin gerçeklik algısını alt-üst edecek ve yıllardır kendisini tüketen kapitalizme karşı savaş açmasını mümkün kılacaktı.

O Ölümsüz Özne

Dikkatli okuyucularımızın gözünden kaçmamış olduğuna yürekten inandığımız üzere Dr. Lawgiverz sık sık derin düşüncelere dalan bir düşün adamıydı. Adı kurgu açısından gereksiz bir üniversitenin felsefe bölümünde ontoloji (varlıkbilim) dersleri veren ve/fakat son zamanlarda “şiddetli ruhsal çalkantılar” geçirmekte olduğu gerekçesiyle askıya alınan bir felsefe doktoruydu. Sonsuzlukla karşı karşıya kalan beynin derin bir sarsıntı geçirmesinin kaçınılmaz olduğunu Kant’tan beri hepimiz biliyoruz. Hatırlanacağı üzere Kant sonsuzluğun sınırına vardığında geri adım atmış ve yazmaya on yıl ara vermişti. Dr. Lawgiverz de tıpkı işte Kant gibi yaşamdan ölüme, kendinde-şey’den sonsuzluğa, ve hatta düşünecek bir özne olmadığı takdirde düşüncenin var olup olamayacağına kadar her şeyi düşünürdü. O’nun hakkında söylenebilecek daha pek çok şey var aslında, ama biz şimdilik tüm bunları bir tarafa bırakıp Dr. Lawgiverz’in kendini hangi felsefi akıma ait hissettiği konusuna yönelteceğiz dikkatimizi.

Dr. Lawgiverz kendini gerçekçi bir spekülatör olarak görüyor ve Spekülatif Gerçekçilik (Speculative Realism) adlı yeni bir felsefi akıma öncülük eden spekülatif gerçekçilerin grubuna ait hissediyordu sevgili okur. Her ne kadar bahse konu spekülatif gerçekçilerin bazıları özellikle adlandırmanın gerçekçilik kısmından pek hoşnut olmasalar da tıpkı bizim gibi onlar da gerçekçilik kelimesini ikâme edecek bir başka sözcüğün yokluğu sebebiyle bu sorunlu adlandırmaya boyun eğmek zorundaydılar. Meselâ Ray Brassier, terimi icat eden kendisi olmasına rağmen son zamanlarda kendisiyle yapılan bir röportajda gerçekçilik (Realism) kelimesinden duyduğu hoşnutsuzluğu açıkça dile getirmiştir.

Anlatımızın bu noktasında etnik kökeni, dini, dili ne olursa olsun bazı okuyucularımızın şu tür sorular sorması kuvvetle muhtemeldir: “Peki ama bir ölümsüz sabah uyanınca ne yapar? Ölümlüler gibi dişlerini fırçalayıp yüzünü mü yıkar? İşeme ve dışkılama işlemlerini gerçekleştirir mi? Yoksa ölümsüzlerin bu tür ihtiyaçları olmaz mı?” Sanırız bu tür sorular sormakta hiçbir sakınca görmeyen meraklı ruhlar bizim ölümsüz diye nitelendirdiğimiz varlığın ne mene bir şey olduğunu idrak etmekte sorun yaşayan okuyucularımıza ait ruhlardır. Sayfalardır anlatmaya çalıştığımız üzere bizim ölümsüzlerimiz fiziksel olarak değil, zihinsel olarak ölümsüz şahsiyetlerdir. Denebilir ki biz bahse konu şahsiyetleri birer ölümsüz olarak nitelendirirken Kant’ın ortaya attığı  kurucu bir yanılsamaya başvurmaktayızdır. Belli ki ölümsüz derken bizim kastettiğimiz varlıkların ortak özelliği, var oluşlarını kurucu bir yanılsama üzerine inşa etmiş olmalarıdır. Ölümlülerin dünyasına birer ölümsüzün gözleriyle bakabilmek için aşkıncı düşünümü bir yaşam biçimi haline getirmiş olan ölümsüzlerin yemek yemeden, su içmeden, uyumadan, işemeden, sıçmadan var olabilmeleri mümkün değildir. Yeri gelmişken belirtmeliyiz ki ölümsüzler fiziksel olarak ölümlülerden farksız olsalar da, bilinç düzeyinde ölümlülerle en ufak bir benzerlikleri yoktur. Tıpkı ölümlüler gibi ölümsüzler de fiziksel olarak yorulurlar, lâkin ölümlülerden farklı olarak ölümsüzlerde zihinsel yorgunluk asla mümkün değildir.

Benim için de muamma olan bir sebepten ötürü bu noktada birinci tekil şahısa geri dönmenin yerinde olacağına kanaat getirdim. Bununla beraber şunu da itiraf etmeliyim ki az önce yanıtlamaya çalıştığım bu basit soruların varlığı ve onları yanıtlamanın zorluğu beni böyle bir roman yazmaya girişmekle son derece çılgınca, gerçekleşmesi neredeyse imkânsız bir işe kalkıştığım düşüncesine sevk ediyor sevgili lânetlenmiş okur. Ama yazmalıyım, yapmalıyım bunu, zira ben Spinoza, Nietzsche, Bergson, Deleuze, Badiou gibi düşünürlerin insanötesi varlık koşulları yaratmak yolunda çıktıkları o meşakkatli ve/fakat bir o kadar da zevkli yolculuğu her ne pahasına olursa olsun sürdürmeye vakfetmiş bir insanım kendimi. Kant’ı aşma çabalarının bir ürünü olan ölümsüzlük teorilerini mercek altına almak suretiyle ölümlülüğün ötesindeki bir varoluş biçiminin hayata geçirilmesi sürecinde son dönemlerde öne çıkan Spekülatif Gerçekçilik adlı felsefi akımın baş aktörleriyle el ele, hatta kol kola yürümeliyim nereye varacağı bilinmeyen, engellerle dolu bu engebeli yolda. Tehlikelerle dolu bu garip yolculuğun bir dizi gerçekçi spekülasyon vasıtasıyla gerçekleşeceğini ise bilmiyorum söylemeye gerek var mı, ama gene de söylüyorum işte, belki vardır diye.   

Bu arada Dr. Lawgiverz ise son derece gerilmiştir. Elbette ki bu gerginliğin sebebi sadece acıkmış olması değildi. Tüm insanların 4.5 yıl içerisinde aynı anda ölecek olmasıydı bahse konu gerginliğin sebebi. Bu noktada belirtmemiz gereken bir başka önemli husus da sadece Dr. Lawgiverz’in değil, dünyadaki tüm insanların son derece gerilmiş olduğu gerçeğidir. İnsanlık o kadar gerilmiştir ki adeta işte evrenin âhengi bozulmuş, kâinata sonsuz bir gerginlik hâkim olmuştur. Astronomlar Samanyolu’nun hareketlerinde bir gariplik sezinlemekte, dünyanın çevresinde yıllardır dönmekte olan ve işlevlerini bir süreden beridir yitirmiş bulunan uydular anlamsız rota değişimleri sergilemektedir. Ünlü filozof Platon’un âleme ibret olsun diye hakikati gökteki yıldızlar arasında ararken önündeki çukuru görmeyip içine düşen düşünürden söz ettiği o anlamlı ankedotu hatırlayarak bakış ve düşüncelerimizi uzaydan dünyaya yöneltecek olursak görürüz ki bir anda gelen bu güneş patlaması haberi insanların büyük bir kısmında tarifi imkânsız bir akıl yitimine, yani çıldırışa, bir başka deyişle delirme tabir edilen ruhsal duruma sebep olmuştur. Nasıl olsa 4.5 yıl içerisinde öleceklerinin idrakiyle insanlar, “ha bugün öldüm, ha yarın,” düşüncesiyle tüm tabuları yıkma ve ahlâki kuralları hiçe sayma, ve tüm normlardan sapma eğilimi içerisine girmiştir. 4.5 yıl içerisinde ölecek olmaları gerçeğine tamamen tezat oluşturacak bir biçimde adeta birer ölümsüz gibi yaşamaya başlayan insanlar aralarındaki tüm ideolojik ve siyasi ayrımları bir çırpıda silip atmış, nihilizmi bir yaşam biçimi olarak benimsemiş ve anarşizmin bayrağını yaşamlarının gönderine çekmiştir. Kaos, karmaşa, anlamsızlık ve sebepsiz şiddet her yerdedir. Bunlara ilâveten, birbirini daha önce hiç görmemiş onlarca insanın bir araya gelerek düzenlediği çılgınca seks partileri günün normu hâline gelmiştir. Tüm bunlar yetmezmiş gibi toplu intiharı bir kurtuluş olarak gören ve bunu kitlelere zorla benimsetmeye çalışan gruplar da türemiştir. Dahası, devletler de bu gidişe bir dur demek için ne bir sebep görmekte, ne de bu yönde bir istek duymaktadır. Bilâkis, devlet adamları da ölümlülüklerinin idrakiyle ayakları yere basan insanlar hâline gelmiş ve herkes gibi birer insan olduklarını hatırlayarak az önce sözünü ettiğimiz seks partilerinde başrollerde yer almaya başlamıştır. Hatta bahse konu seks partileri bazı ülkelerde devlet eliyle düzenlenmeye bile başlanmıştır. Bu acı gerçekten para tabir ettiğimiz illet de nasibini almış ve ölümlülük karşısında önemini yitirerek har vurulup harman savrulmaya başlanmıştır. Sanırız bu noktada kapitalizmin ölümle ilişkisini mercek altına almak yolunda keseceğimiz bazı ahkâmlar konuya açıklık getirecektir. Her ne kadar bazı okuyucularımız, değinmek zorunda olduğumuz bu teorik konuları sıkıcı bulacak olsa da, bizler birtakım siyasi mesajlar vermek kaygısı taşıdığımızı açıkça dile getirmekten çekinmiyoruz. Didaktik olmakla itham edilmek pahasına, kimin söylediği meçhul “gerektiğinde didaktik de olunmalıdır” sözünden hareketle ölümün kapitalizmle ilişkisi konulu bir konferansa yönlendiriyoruz şimdi anlatımızı.

Adı kurgu açısından gereksiz bir üniversitenin devasa kongre merkezinde toplanan ve güneşin sönmek suretiyle insanlığı, hayvanlığı, bitkiliği, nesneliği, hatta işte güneş sistemindeki tüm varlığı yok edeceği yönündeki  iddiayı bir grup kapitalistin kapitalizmin gücüne güç katmak ve eğlence sektörüne ivme kazandırmak maksadıyla ortalığa yaydığına inanan ve dünyadaki bu kaygı verici gidişata kayıtsız kalmamayı seçen bir grup komünistin düzenlediği “Ölüm ve Kapitalizm” adlı konferansın ilk konuşmacısı, akıl ihsan olunmuş her fâninin aklına durgunluk vermesi kuvvetle muhtemel olsa da Dr. Lawgiverz’di ey üstündeki lâneti yazgısı belleyen şaşkın okur. Akla zarar hakikatlerin birbiri ardına zuhruyla kasılan bilinçlerin daha fazla kasılmasına gönlümüz razı olmadığından, Dr. Lawgiverz’in konuşmasının anlatımızın kurgusu açısından önem arz etmeyen yanlarını budayıp, sadece hayati ehemmiyeti haiz bazı noktaları iktibas etmenin yerinde olacağını düşündük. Eminiz ki pek çok okuyucumuz bu kararımızı sevinçle karşılamış, içlerine dolan salakça sevinçle ne yapacaklarını bilmez bir vaziyette taklalar atmaya başlamıştır. Kararımızdan hoşnut olmayan okuyucularımıza ise elimizden herkesi tatmin etmenin mümkün olmadığı gerçeğini bir an olsun akıllarından çıkarmamalarını salık vermekten başka bir şey gelmediğini üzüntüyle belirtmek isteriz. Kendilerine burada sizlerin huzurunda söz veririz ki bir dahaki sefere de şimdi sevinç çığlıkları ve taklalar atan okuyucularımıza vereceğiz aynı salığı. Böylece her iki gruptaki okuyucularımızı da eşit derecede ihya etmiş olacağız sanırız. Her neyse, kendini hangi gruba dahil hissederse hissetsin, hiçbir okuyucumuzu sanrılarımızla meşgul etmek istemediğimiz için lâfı fazla uzatmadan Dr. Lawgiverz’in konferansta sarfettiği ibret verici sözlere geçelim isterseniz şimdi hep birlikte.

Dr. Lawgiverz’den Nihilistik Spekülasyonlar

“Değerli konuklar, saygıdeğer yoldaşlar ve sevgili çocuklar,

Konuşmama başlamadan önce hepinize hoş geldiniz demek istiyorum: Hoşgeldiniz! (Yoğun alkış dalgası….Alkışlar…..Alkış yoğunluğunda azalma…. Tek tük alkış….. Sessizlik). Bildiğiniz gibi bugün burada çok önemli bir konuyu mercek altına almak için toplandık. Düşmanın maskesini düşürmek ve dünyamızda oynanan bu çirkin oyunu sonlandırmak gayesini taşıdığımızı bilmiyorum söylemeye gerek var mı. Ama aranızda aramıza yeni katılmış kişilerin de olabileceğini göz önünde bulundurarak, gene de söylüyorum işte, belki vardır diye.

mad birds (deli kuşlar)  böyle küçük bir karenin içine insan dahil hangi hayvanı hapsetseler delirirdi zaten… benim anlamadığım neden akıl ihsan olunmuş bir fâninin, yani bir insanın, böyle bir gif yapmak ihtiyacı duyduğudur… belki de biz bunları yazıp bu iletişimi kuralım diye yapmıştır, kim bilir… aslında anlamsız görünen her şey biz hakkında konuşmaya başladığımız anda anlam kazanır, her ne kadar o şey hakkında son derece anlamsız lâflar sarfetsek de… belki de bir şeyin anlam kazanabilmesinin temel koşulu o şeyin maddi veya manevi dünyada bir etki yaratmasıdır, yarattığı etki hiçbir amaca hizmet etmese de… bildğimiz kadarıyla her etki bir amaca hizmet eder ama, hizmet edilen amacın ne olduğunu biz ölümlüler bilsek de bilmesek de… kendinde-şey (in-itself) olarak bir nesnenin anlamlı olması mümkün müdür acaba? meselâ yazılmış ve/fakat bir yayınevinin deposunda veya bir kütüphanenin ambarında tozlanıp pirelere, güvelere yem olmaya mahkûm olmuş bir kitap, yani hiç kimsenin okuması mümkün olmayan bir kitap kendi içinde, yani dış dünyadan bağımsız bir anlam ihtiva eder mi? hakkında konuşulmayan şeyler var mıdırlar? elbette ki vardırlar, ama bu varlık anlamlı mıdır? anlamlıysa bu anlamın kaynağı nedir? anlamın kaynağı var mıdır? varsa bu kaynak dil midir? yoksa bu kaynak yok mudur? yoksa bu kaynak dil midir? dilse bu kaynak sanal mıdır? sanalsa bu kaynak var mıdır? varsa bu kaynak sanal mıdır? sanalsa bu kaynak sonsuzluğun ta kendisi midir? öyleyse sonsuzluk hiçlikle aynı şey midir? aynı şeyse hiçlik varlık mıdır? varlıksa hiçlik yok mudur? yoksa hiçlik var mıdır? varsa hiçlik yok mudur? varsa da hiçlik yoksa da hiçlik etc…etc… bu gif ve bu kuşlar hakkında bilmiyorum başka ne söylenebilir, söylenebilirse eğer bir şey…  (via lucyphermann, sinatrablue)       

Her neyse, nesnelerin sadece birbirleriyle bağlantıları bağlamında bir anlam kazanmasının şart olmadığını, bilâkis bunun son derece tesadüfi ve tarihsel süreç tarafından koşullandırılmış felsefi bir varsayım olduğunu anladığımda, kendinde-şey’in, yani varlığı hiçbir şeyle ilişki içerisinde olmasına bağlı olmayan, varlığını çevresinden bağımsız ve çevresine kayıtsız bir biçimde sürdürebilen nesnelerin var olabileceğini de anlamış oldum. Zira herhangi bir nesne insandan bağımsız olarak düşünülebiliyorsa, insan da nesnelerden bağımsız olarak düşünülebilir demekti, demektir. Zamanın ve uzamın birbirine dönüşerek tarih-dışı bir var oluşun, yani bir ölümsüzün, zuhur etmesini mümkün kılacak alanı yaratması ise elbette ki yalnızca teoride mümkündür. Lâkin zaten biz de burada ölümsüzlüğü kuramsallaştırmaktan başka bir şey yapmakta olduğumuzu iddia etmiyoruz. Söz konusu ölümsüzlük teorisinin pratikte ne işe yarayacağına ve/yani böyle bir kuramsallaştırma girişiminin politik arenada ne anlama geleceğine ise spekülasyonlarımızın ilerleyen aşamalarında değineceğimizi şimdiden belirtelim; belirtelim ki sabırsız okuyucularımız sabretmeyi öğrenmek yolunda adımlar atmaya şimdiden başlasın. Hatta değinmekle de kalmayacak, liberal-demokratik-militarist-kapitalizm içerisinde yaşayan bir ölümlünün, içinde yaşadığı sistemi değiştirebilmek için kendini neden ölümlü bir nesne olarak görmekten ve göstermekten vazgeçerek, ölümsüz bir özne olarak görmeye ve göstermeye başlaması gerektiğini Alain Badiou’nun hakikat teorisi dolayımıyla açıklamaya çalışacağımızı da sözlerimize ekleyelim; ekleyelim ki hayata geçirmeye cüret ve teşebbüs ettiğimiz olayın boyutları bir nebze olsun açıklığa kavuşsun. Ama tüm bunlardan önce yapmamız gereken daha başka şeyler var; meselâ az önce net bir şekilde adlandırmaktan kaçındığımız spekülasyon türünün adlandırılması gibi…

Öncelikle bu adlandırma işlemini bizden önce gerçekleştirmiş olanlar olduğunu teslim etmeliyiz. Quentin Meillassoux bahse konu spekülasyon biçimine Spekülatif Maddecilik demeyi seçerken, Ray Brassier benzer bir spekülasyon türüne Spekülatif Gerçekçilik demeyi seçmiştir.  İkisinde de aynı kalan sözcüğün Spekülatif sözcüğü olduğu gözden kaçacak gibi değil. Belki de işte bu yüzden biz de az önce spekülasyon terimini kendimizden emin bir biçimde zikretmiş olmamıza rağmen bunun ne tür bir spekülasyon olacağını dillendirmemeyi seçmişizdir, kim bilir.

2007 yılında Londra’daki Goldsmiths Üniversitesi’nde Ray Brassier, Quentin Meillassoux, Graham Harman, ve Iain Hamilton Grant’ın konuşmacı olarak katılımıyla düzenlenen bir konferansta Brassier tarafından ortaya atılan spekülatif gerçekçilik kavramı insan aklından, düşüncesinden, bilincinden bağımsız gerçeklikler ve insandan bağımsız kendinde-şeyler olduğunu ortaya koyan felsefi bir akımdır. Gerek Kıta Felsefesi’nden, gerekse de Analitik Felsefe’den radikal bir kopuş gerçekleştirerek Kant ve Hegel’in uzantısı olan tüm felsefi yaklaşımların, Meillassoux’un Sonluluktan Sonra(After Finitude) adlı kitabında ortaya koyduğu deyimle bağlılaşımcılığın(correlationism) dünyadan bağımsız bir insan veya insandan bağımsız bir dünya tasavvur etmekten aciz olduğunu iddia eden spekülatif gerçekçilik hem yeni bir düşünce alanı, hem de yeni biri düşünme biçimi yaratması bağlamında önem arz etmektedir. İnsan bilincinden bağımsız kendinde-şeyler’in var olduğu noktasında birleşen Brassier, Meillassoux, Grant ve Harman’ın felsefeleri arasında pek çok fark da mevcuttur aslında. Ama biz şimdilik birleştikleri bu ortak nokta üzerinden tartışacağız spekülatif gerçekçileri, özellikle de Meillassoux ve Brassier’i.

Meillassoux’nun Sonluluğun Sonu’ndan bir yıl sonra yayımladığı Hiçliğin Çözülüşü(Nihil Unbound) adlı kitabında Brassier, Heidegger ve Deleuze’ün zaman ve ölüm okumalarının eleştirisi ve Lyotard’ın Güneş Felaketi(Solar Catastrophe) makalesinin bir yeniden okuması üzerinden güneşin 4.5 milyar yıl içerisinde sönerek dünyadaki yaşamı sona erdireceği gerçeğinin insan bilincinden ve düşüncesinden bağımsız bir gerçeklik olarak görülmesi gerektiğini ve bunun da hepimizin hâlihazırda yaşayan birer ölü olduğumuz anlamına geldiğini öne sürmektedir. Her iki yazarda da karşımıza çıkan ortak özellik kendinde-şey olarak mutlağın(Meillassoux) ve hakikatin(Brassier) var olabileceği iddiasını taşıyor oluşlarıdır. Benim için önemli olansa kendinde-şey olarak ölümsüzlüğün veya sonsuzluğun, ölümlü ve sonlu bir varlık olan insandan bağımsızlaşan kimliksiz ve kişiliksiz bir bilincin a-nihilistik spekülasyonları dolayımıyla politik bir amaç için kullanıma sokulabileceği, sokulması gerektiği gerçeğidir. Badiou’nun hakikat ve olay teorisinden hareketle, bir ölümsüzün gözüyle ve bilinciyle tasvir edilen ölümlülerin dünyası mevcut-yapı içerisinde gedikler açmak suretiyle yeni hakikatlerin zuhur etmesini sağlayacaktır kanaatindeyim.

İnsanın ölümlü bir varlık olduğu ise, söylenmesi bile gerekmeyen bariz bir durumdur. Ölümlü bir varlık olan insan, olmadığı bir şeye, yani bir ölümsüze dönüşmeye heveslidir. Çeşitli devirlerde çeşitli şekiller alan söz konusu ölümsüzlük hevesinin doruğa çıktığı Romantizm dönemi günümüzde kapitalizm tarafından yeniden diriltilmeye çalışılmakta ve bu yolda çeşitli gıda ürünleri ve hap formuna sokulmuş bitkiler piyasaya sürülmektedir. Zararı herkes tarafından bilinen alkollü içeceklerin üzerinde bile “hayat güzeldir,” “hayata içelim,” şeklinde ibareler görmek mümkün hale gelmiştir. Slavoj Zizek’in Nietzsche’nin “insan hiçbir şey istememektense, hiçliğin kendisini ister,” sözünden hareketle verdiği Diet-Cola ve kafeinsiz kahve örnekleri insanın hiçlik istencini, olmayana duyduğu arzuyu gayet net şekilde deşifre eder niteliktedir. İçi boşaltılmış, varlık sebebinden arındırılmış ürünler sağlıklı yaşama giden yolu asfaltlama çalışmalarında kullanılmaktadır. Lâkin akılda tutulmalıdır ki ister şekerli, ister şekersiz olsun, kola son derece zararlı bir üründür ve sadece şekerden ve kafeinden arındırlmış olması onun sağlıklı bir içecek olduğu manasını taşımaz. Tüm bunların ölümsüzlük konusuyla ilgisi ise şudur: Ölümsüzlük bir ölümlü için olmayan bir şeydir. Ölümsüzlük ölümden arındırılmış yaşamdır. Gelinen noktada kapitalizm insanlara ölümsüz yaşam vaad etmektedir. Matematiksel adı sonsuzluk olan ölümsüzlük ölümlülüğün bittiği yerde, yani ölünen noktada başlar. Sonsuzluk kavramının başı sonu olmayan bir süreçten ziyade, başı sonu olmayan bir durumu anlattığını akılda tutarsak diyebiliriz ki ölümsüzlük ancak sonsuz boyuttaki bir çelişkinin dünyamıza yansımasıyla zuhur edebilir. Sonsuzluk veya ölümsüzlük birer süreç olmaktan ziyade birer durumdur, çünkü süreçler başı sonu olan sürerdurumlarken, durumlar durağan ve zaman dışı olgulardır. Zamandan ve uzamdan bağımsız bir varoluşsal durum olan ölümsüzlük felsefe tarihi boyunca ölümlü insan bilincinin tamamen dışında konumlanmış bir kendinde-şey olarak düşünülmüştür. Oysa biz biliyoruz ki aslında ölümsüzlük insanı çevreleyen değil, bilakis insanın çevrelediği bir boşluktur. Şu anda ölümsüzlüğü düşünmekte olduğumuza ve/fakat bu söylediklerimizin doğruluğunu kanıtlayacak hiçbir dayanağımız olmadığına göre demek ki ölümsüzlüğün düşüncemizin kendisini sürdürebilmek için kendi içinde yarattığı bir boşluk olduğunu teslim etmeliyiz. Boşluklar olmayan varlıkların yokluğunu doldurduğuna göre diyebiliriz ki düşünmek ölüme ara vermek, yaşamda boşluklar yaratmaktır. Ölümlü ne demektir? Bir gün ölecek olan, yani ölümden kurtulmuş olmayan. Peki ölümsüz ne demektir? Artık ölmesi mümkün olmayan, zira hâlihazırda ölmüş olan, bu vesileyle de işte ölümden arınmış olan.

Ölümlülüğü sömürmek suretiyle gücüne güç katan liberal-demokratik-militarist-kapitalizmin ölümün ortadan kalkmasıyla kendi içine dönük bir patlamaya, çökmeye(contraction) maruz kalacağından hareketle diyebiliriz ki yaşamı olumsuzlamaktan ziyade olduğu gibi olumlayan materyalist bir gerçekçiliğe, yani aşkınsallığa öykünen, ölüm dürtüsü ve yaşam dürtüsünün tahakkümü altındaki kapitalist-gerçekçilikten, kendinde-şey olarak öteki’nin içkin olduğu komünist-gerçekçiliğe doğru bir yönelim hem mümkündür, hem de gerekli.”  

Yokluk Olarak Varlık

Bu yazılar şu anda okunmakta olduğuna göre demek ki bu yazıları yazan, belirli bir zamanda ve belirli bir uzamda konumlanmış bir özne söz konusu olmuştur. Söz konusu öznenin kendini anlatmaktan ziyade O diye adlandırdığı bir hiçliği anlatıyor oluşu ise ancak yazının öznesinin kendini nesneleştirerek olmayan bir özneye dönüştürmek çabası içerisinde olduğunu gösterir. Peki ama söz konusu özneyi içinde bulunduğu çabadan ayıran nedir? Öznenin kendisi olmadan içinde olunabilecek bir çaba da olamayacağına göre, neden bu özne kendisinden bağımsız bir çaba olabilirmiş gibi kendisini çabanın nesnesi olarak göstermek ihtiyacı içerisindedir? İşte bu soruyu yanıtlamak maksadıyla, bir nesne olarak yazarın kendisi üzerine ahkâm kesebilmek için kendisini aşan bir özneye dönüşmesi gerektiğini dile getiren Kant ve bir nesne olarak yazarın kendisi üzerine ahkâm kesebilmek için kendisini aşan bir özneye dönüşmesi gerekmediğini, zira kendisini bir nesne olarak dile getiren söz konusu yazarın kendisini aşan o özneyi zaten hâlihazırda içinde barındırdığını kaleme alan Hegel’in felsefeleri üzerine bir takım spekülatif düşünceler üretmeye niyetlenen ve bu yolda Kant ile Hegel’in karşılaştırmalı bir okumasına girişmesi gerektiği aşikâr olan O’nun dünyasına giriyoruz şimdi hep birlikte: Ben, Sen, O, Biz, Siz, Onlar…

O, Gilles Deleuze’ün deyimiyle bu kitabın yazarının kavramsal personası, Fernando Pessoa’nın anlam dünyası bağlamında ise söz konusu yazarın heteronomik kişiliği, yani dış-kimliğidir. Olmayan bir şey olarak var olan O bu kitabın yazarına içkin bir dışarıda konumlanmıştır, çünkü O bir ironisttir. Bu kitabın yazarının içindeki bir dışarı, veya işte bir şey olduğunu zanneden bir hiçin içindeki hiçbir şey olan O, kitabın aynı zamanda hem nesnesi, hem de öznesidir. Belli ki bu kitabın ironist yazarının kavramsal personasının, yani O’nun derdi, Kant, Hegel, Nietzsche, Deleuze, Derrida, Badiou ve Zizek gibi düşünürlere de dert olmuş olan aşkınlık(transcendence) ve içkinlik(immanence) arasındaki ilişkidir. Öncelikle Kant ve Hegel’in felsefeleri arasındaki benzerliklerden ziyade farklılıklara değinmek istiyor O. Daha sonra ise konuyu güneşin 4.5 yıl içerisinde söneceği yönündeki spekülasyonlara bağlamaya çalışacak büyük ihtimalle. O, lâfı fazla uzatmadan diyebilir ki Kant’ın aşkınsal(transcendental) idealizmini Hegel’in spekülatif idealizminden ayıran fark, Kant’ın kendinde-şey’i tarif edebileceğimizi, Hegel’inse kendinde-şey’den ancak neticeler çıkarabileceğimizi dile getirmesinden kaynaklanan bir farktır. Kendi anlam dünyamız bağlamında yeniden yazacak olursak diyebiliriz ki Kant bizim birer ölümlü olarak ölümsüzlüğü tarif edebileceğimizi söylerken, Hegel ölümsüzlük düşüncesinden ancak ölümlülüğümüzün anlamı hakkında çıkarımlar yapabiliriz demektedir. Zira Kant’a göre ölümsüzlük ölümlülüğü çevreleyen bir durumken, Hegel için ölümsüzlük ölümlülüğün içindeki bir boşluktur. Bir başka deyişle Kant için ölümsüzlük özneyi aşkınken, Hegel için ölümsüzlük özneye içkindir.

Ne aşkınsal idealizmi, ne de spekülatif idealizmi tasvip eden O henüz adlandıramadığı, fakat tanımlayabildiği yeni bir spekülasyon biçiminin şemasını çizmeye yeltenmekten başka çaresi olmadığını çok geçmeden idrak edecektir. O’nun tasavvur edebildiği kadarıyla söz konusu spekülasyon biçimi Kant’ın ve Hegel’in idealizmlerinden radikal bir kopuş gerçekleştirerek kendinde-şey’in düşünceden ve bilgiden bağımsız olarak var olabileceğini kuramsallaştırmaya yönelik olacaktır. Aşkınsal olmayan bir dışarı ve içkin olmayan bir içeri, şeklinde özetleyebileceğimiz kendinde-şey’in konumunun zamanın ve uzamın birleştiği yer olduğunu söylemeye ise bilmiyoruz gerek var mı, ama gene de söylüyoruz işte, belki vardır diye.

Kendinde-şey olarak O kendini ifade edebilecek ve kendinden farkını dile getirebilecek bir spekülasyon biçimini hayata geçirebilmek için kaçınılmaz olarak Kant ile Hegel arasında, Deleuze’ün deyimiyle bir ayırıcı-sentez(disjunctive-synthesis) işlemi gerçekleştirmek zorundadır. Zira bir ölümlünün kendini bir ölümsüz olarak tasvir edebilmesi ancak Kant’ın düşünümsel yargı(reflective judgement) ve Hegel’in spekülatif diyalektik stratejilerinin materyalist bir felsefe anlayışı içerisinde bölünüp aşkınsal ve idealist yanlarından arındırıldıktan sonra spekülatif ve materyalist yanlarının yeniden birleştirilmesiyle mümkün kılınabilir.

Her ne kadar ölümsüzlük düşüncesini hayata geçirebilmek sinir ve damar sisteminin bozguna uğratılmasını gerektirir gibi gözükse de, işin aslı hiç de öyle değildir. Zira az önce de belirtildiği üzere ölümsüz şahsiyetin ölümsüzlüğü fiziksel anlamda sonsuz olmak anlamına gelmekten ziyade, ruhsal veya şuursal anlamda sonsuzluğu idrak edebilecek bilinç düzeyine ulaşmış olmak demektir. Fâni bir bedende, fâni olmayan bir düşünceyi barındırabilecek kudrete erişmek olarak da nitelendirebileceğimiz bu var oluş tarzı özellikle 20. Yüzyıl sonu ve 21. Yüzyıl başında Deleuze ve Badiou gibi düşünürlerin kafasını kurcalamış spekülatif bir teoriler demetinin ürünüdür. Benim, olmayan şeyleri varmış gibi gösterme eğilimi içinde oluşumun sebebi ise söz konusu olmayan şeylerin var olduğunu düşünmemdir. Dikkat ederseniz cümlemi “olmayan şeylerin var olduğunu bilmemdir,” yerine “olmayan şeylerin var olduğunu düşünmemdir,” diyerek noktaladım. Zira ben bilmek ve düşünmek mastarları arasında dipsiz bir uçurum olduğu kanaatindeyim. Dipsiz bir uçurumun varlığından söz etmiş olmamın maksadı, siz de takdir edersiniz ki, olmayan bir şeyin var olmasının ne anlama geldiğini bir metafor aracılığıyla göstermek arzusunu taşıyor oluşumdur. Elbette ki benim sözünü ettiğim her şey salt benim tarafımdan söz konusu edildikleri için kanıtları kendilerinden menkûl hakikatler değildir. Bir metafor olarak “dipsiz uçurum” olgusu boşlukla dolu bir varlığı ifade eder. Fakat şu da bir gerçek ki dünyada dipsiz uçurumlar namevcuttur. Dünyada olmayan olguların varlığından söz edebilmemiz bile fiziksel dünya koşullarında var olması imkânsız olan pek çok olgunun düşünsel düzlemde mümkün olabileceğinin göstergesidir. Zira düşünce doğası gereği metafiziksel bir olaydır ve vazifesi maddi bir olgu olan dil vasıtasıyla fiziksel dünyada boşluklar oluşturmaktır. Tabii burada dil vasıtasıyla derken sakın dili ve aklı araçsallaştırdığımızı sanmayın. Aklıda tutun ki burada bahse konu düşüncenin fiziksel dünyada dil vasıtasıyla yarattığı şey boşluktan başka bir şey değildir. Boşluk yaratmaksa bizim projemiz bağlamında bir amaç olmaktan ziyade bir araçtır. Yani buradaki amaç dilin araçsallaştırılmasına karşı dili boşluk yaratmakta kullanılan bir araca dönüştürmek suretiyle amaçla aracın rollerini değiştirerek kendilerinin ötekisine, yani birbirlerine dönüşmelerini sağlamaktır. Birbirlerine dönüşen amaç ile aracın birbirlerini yok etmesinin kaçınılmaz olduğunu söylemeye ise bilmiyoruz gerek var mı. Varılmak istenen nokta şudur: Sonsuzluk özne ile nesne, amaç ile araç, neden ile sonuç arasındaki ilişkinin anlamsızlaşarak ortadan kalktığı, böylece de işte varlıkları birbirleriyle ilişkilerine bağımlı olan bu kavramların bizzat kendilerinin yok olduğu, zaman ile uzam içindeki bir boşluk formunda zuhur eden o malûm içkin dışsallıktır. Özneye içkin aşkınsal bir kavram olan sonsuzluk mevcut-egemen varoluş biçiminde kısa-devre yaratarak mevcut-egemen düzenden bir kopma yaratır. İşte Alain Badiou’nun Varlık ve Olay adlı kitabında boş-küme olarak nitelendirdiği söz konusu sonsuzluk bizim O adını verdiğimiz ölümsüz öznedir.

Kendinde-şey olarak O kendini ifade edebilecek ve kendinden farkını dile getirebilecek bir spekülasyon biçimini hayata geçirebilmek için kaçınılmaz olarak Kant ile Hegel arasında, Deleuze’ün deyimiyle bir ayırıcı-sentez(disjunctive-synthesis) işlemi gerçekleştirmek zorundadır. Zira bir ölümlünün kendini bir ölümsüz olarak tasvir edebilmesi ancak Kant’ın düşünümsel yargı(reflective judgement) ve Hegel’in spekülatif diyalektik stratejilerinin materyalist bir felsefe anlayışı içerisinde bölünüp aşkınsal ve idealist yanlarından arındırıldıktan sonra spekülatif ve materyalist yanlarının yeniden birleştirilmesiyle mümkün kılınabilir. Bunu da ancak bir ironist, aynı zamanda hem kendini aşan, hem de kendine içkin anlam dünyalarına kapılar aralayan ironisiyle yapabilir, ki nitekim işte yapmıştır da zaten.

the door of perception (via lucyphermann)


[1] Bu metin henüz yazım aşamasında olan yeni kitabımın ilk hâlidir. Büyük ihtimalle 2-3 yıllık bir süreç içerisinde dallanıp budaklanacak, serpilip açılan bir halı gibi yayılacaktır önümüze. Söylemeye gerek var mı bilmiyorum ama adı bile henüz belli olmayan yeni kitabın bir özeti niteliğini taşıyan söz konusu metin son derece yoğun, sıkıştırılmış bir taslaktan öteye gitmemektedir. Okuyucudan ricam metni bitmiş bir ürün olarak değil, inşası süren bir yapıt olarak gören gözlerle okumasıdır. C.E.

[2] José Saramago, Lizbon Kuşatmasının Tarihi, çev. İpek Babacan (İş Bankası Kültür: İstanbul, 1989), 178.

Is Deleuze a Speculative Realist?

At first it might seem he is. If Bruno Latour is on the right track with respect to speculative realism, as Graham Harman and others would argue, then it might seem that Deleuze is on the right track as well for there are a number of areas where their philosophies converge in significant ways – especially concerning events, multiplicity, and their embrace of an ontological monism. I cover much of this in Deleuze’s Hume. It would also seem that De… Read More

via Aberrant Monism

Mark Fisher has been writing an acclaimed blog as k-punk for some years now. Focussing on culture, especially music and literature, and politics. His writing also appears in the New Statesman, Frieze, The Wire, Sight and Sound and FACT. A founder member of the Cybernetic Culture Research Unit, he now teaches at Goldsmiths University and the City Literary Institute in London.

In November last year he published his first book Capitalist Realism: Is There No Alternative?, and also edited a collection of texts on the death of Michael Jackson, The Resistible Demise of Michael Jackson, both published with Zer0 Books.

Rowan Wilson: Your blog, k-punk, is one of the leading blogs for cultural analysis. When did you first start writing it and why did you start?

Mark Fisher: Thank you. I started it in 2003. At the time, I was working as a Philosophy lecturer in a Further Education college in Kent – I reflect on some of my experiences there in Capitalist Realism. I was then quite badly depressed – not because of teaching, which I enjoyed, but for a whole series of long-term reasons – and I started blogging as a way of getting back into writing after the traumatic experience of doing a PhD. PhD work bullies one into the idea that you can’t say anything about any subject until you’ve read every possible authority on it. But blogging seemed a more informal space, without that kind of pressure. Blogging was a way of tricking myself back into doing serious writing. I was able to con myself, thinking, “it doesn’t matter, it’s only a blog post, it’s not an academic paper”. But now I take the blog rather more seriously than writing academic papers. I was actually only aware of blogs for a short while before I started mine. But I could quite quickly see that the blog network around Simon Reynolds’ blog [see the RSB interview with Reynolds] – which was the first network I started to read – fulfilled many of the functions that the music press used to. But it wasn’t just replicating the old music press; there were also sorts of strange, idiosyncratic blogs which couldn’t have existed in any other medium. I saw that – contrary to all the clichés – blogs didn’t have to be online diaries: they were a blank space in which writers could pursue their own lines of interest (something that it‘s increasingly difficult for writers to do in print media, for a number of reasons).

RW: You’re almost one of the elder statespeople of blogging now. How has it changed since you started?

MF: Blogging networks shift all the time; new blogs enter the network, older ones fall away; new networks constitute themselves. One of the most significant developments was the introduction of comments; a largely unfortunate change in my view. In the early days of blogs, if you wanted to respond to a post, you had to reply on your own blog, and if you didn’t have a blog, you had to create one. Comments tend to reduce things to banal sociality, with all its many drawbacks.

Yet blogs continue to do things that can’t be done anywhere else: look at the way that Speculative Realism has propagated through blogs. Originally coined as term of convenience for the work of the philosophers Ray Brassier, Graham Harman, Iain Hamilton Grant and Quentin Meillassoux, Speculative Realism now has an online unlife of its own. This isn’t just commentary on existing philosophical positions; it’s a philosophy that is actually happening on the web. Graham has his own blog, Object-Oriented Philosophy, but there are a whole range of Speculative Realism-related blogs, including Speculative Heresy and Planomenology. Reid Kane of Plamomenology has gone so far as to argue that Speculative Realism is “the first avatar of distributed cognition”, that, in other words, there is a natural fit between SR and the online medium.

RW: You were one of the co-founders of the Cybernetic Culture Research Unit (CCRU), described by Simon Reynolds as the academic equivalent of Apocalypse Now’s Colonel Kurtz. Who did you form it with and what was its purpose?

MF: The main driving forces behind it were Sadie Plant and Nick Land. But Sadie Plant left quite quickly so the CCRU as it developed was much more shaped by Nick Land. Nick’s 1990s texts – which are to be issued in a collected edition this year, by Urbanomic, who publish the Collapse journal – are incredible. Far from the dry databasing of much academic writing or the pompous solemnity of so much continental philosophy, Nick’s texts were astonishing theory-fictions. They weren’t distanced readings of French theory so much as cybergothic remixes which put Deleuze and Guattari on the same plane as films such as Apocalypse Now and fictions such as Gibson’s Neuromancer.

Jungle was crucial to the Ccru. What the Ccru was about was capturing, (and extrapolating) this specifically British take on cyberculture, in which music was central. Ccru was trying to do with writing what Jungle, with its samples from such as Predator, Terminator and Blade Runner, was doing in sound: “text at sample velocity”, as Kodwo Eshun put it.

RW: The writing of the Ccru seems very different to your current style. Are you still involved with the Ccru – and indeed is it still operating?

MF: It was never formally disbanded but then again it was never formally constituted. It’s odd because, it’s only a decade on that the stuff is starting to get published in book form. As I said, Nick’s texts are just about to be published. Steve Goodman (aka Kode9) has just had his book Sonic Warfarepublished on MIT Press. As for the change of style, I suppose a number of things happened. One was the slowing of the UK cyberculture that had inspired the Ccru throughout the 90s. Gradually, the exorbitant hypotheses of the Ccru seemed to have less purchase on a culture that increasingly seemed to correspond more with Jameson’s ideas of retrospection and pastiche. In the 90s, it was possible to oppose a vibrant cyberculture to the malaise which Jameson identified. But in the 00s, the blight of postmodernism spread everywhere.

Also, I found that, as I started teaching regularly, and as I got used to writing for an audience – and there’s no form of writing that makes you as aware of having an audience as blogging; print publications just don’t compare – I rediscovered rhetoric, argument and engagement. The exhilaration of the Ccru-style was its uncompromising blizzard of jargon, text as a tattoo of intensities to which you just had to submit. But it’s hard to maintain that kind of speed-intensity for longer writing projects; and I found that I enjoyed producing writing that was expositorier and which tried to engage the reader rather than blitz them. I like Zizek’s line that the idiot he is trying to explain philosophy to is himself; I feel the same. Much of my writing now is me trying to explain things to/for myself.

There were also political schisms. The Ccru defined itself against the sclerotic stranglehold that a certain moralizing Old Left had on the Humanities academy. There was a kind of exuberant anti-politics, a ‘technihilo’ celebration of the irrelevance of human agency, partly inspired by the pro-markets, anti-capitalism line developed by Manuel DeLanda out of Braudel, and from the section of Anti-Oedipus that talks about marketization as the “revolutionary path”. This was a version of what Alex Williams has called “accelerationism”, but it has never been properly articulated as a political position; the tendency is to fall back into a standard binary, with capitalism and libertarianism on one side and the state and centralization on the other.

But working in the public sector in Blairite Britain made me see that neoliberal capitalism didn’t fit with the accelerationist model; on the contrary, pseudo-marketization was producing the pervasive, decentralized bureaucracy I describe in Capitalist Realism. My experiences as a teacher and as trade union activist combined with a belated encounter with Zizek – who was using some of the same conceptual materials as Ccru (the Freudian death drive; pulp culture, technology), but giving them a leftist spin – to push me towards a different political position. I guess what I’m interested in now is in synthesizing some of the interests and methods of the Ccru with a new leftism. Speculative Realism has returned to some of the areas that the Ccru was interested in. What I’m hoping will happen in the next decade is that a new kind of theory will develop that emerges from people who have been deep-cooked in post-Fordist capitalism, who take cyberspace for granted and who lack nostalgia for the exhausted paradigms of the old left.

RW: One of the most exciting things to happen in publishing last year was the development of the Zer0 Books imprint. Can you explain how that came about and the purpose of the project?

MF: The imprint was set up by the novelist Tariq Godard. He asked Nina Power and me if we’d like to do books, and we suggested a range of other people. What we wanted was to produce the kind of books we’d want to read ourselves, but which weren’t being published anywhere. In mainstream media, the space that had drawn Tariq and myself towards theory in the first place – the music press, areas of the broadcast media – had disappeared. Effectively, that kind of discourse had been driven into exile online. So part of what Zer0 was about was harvesting the work that has been developed on the blog networks. Zer0 is about establishing a para-space, between theory and popular culture, between cyberspace and the university. The Zer0 books are a reminder of what ought to be obvious, but which the imbecilic reductionism of neoliberal media would like us to forget: serious writing doesn’t have to be opaque and incomprehensible, and popular writing doesn’t have to be facile.

RW: Your first book, Capitalist Realism: Is There No Alternative?, was published by Zer0 in November. Why do you think that capitalism, even in the wake of the financial crisis, has such a grip on our consciousness?

MF: I’m not sure that it has a grip on our consciousness so much as on our unconscious. It shapes the limits of what we can imagine. It does so because it has enjoyed 20 years of unchallenged domination, blitzing our nervous systems with its intoxicants, paralysing thought. Put at its simplest, capitalist realism is the widespread idea that capitalism is the only “realistic” political economic system. The response to the financial crisis only reinforced this belief – it was (on every level) unthinkable that the banks could be allowed to crash. The problem is imagining an alternative that anyone believes could be actually attained. Which isn’t to say that an alternative can’t ever come about; in fact, after the financial crisis, we’re in the bizarre situation at the moment where everything – very much including the continuation of the status quo – looks impossible.  But this is already an improvement from how things seemed only two years ago. The financial crisis forced capitalist realism to change its form. The old neoliberal story was no longer viable. But Capital has not yet cobbled together much of a new narrative, or come up with any economic solution to the problems that led to the crash in the first place. It’s as if capitalism has suffered its own version of shock therapy.

RW: How is your argument different from that put forward by Fredric Jameson in his work on the culture of postmodernism?

MF: Well, as I say in the book, in many ways what I’m calling “capitalist realism” can be contained under the rubric of Jameson’s theorization of postmodernism. Yet the very persistence and ubiquity of the processes that Jameson identifies – the destruction of a sense of history, the supersession of novelty by pastiche – meant that they have changed in kind. Postmodernism is now no longer a tendency in culture; it has subsumed practically all culture. Capitalist realism, you might say, is what happens when postmodernism is naturalized. After all, we’ve now got a generation of young adults who have known nothing but global capitalism and who are accustomed to culture being pastiche and recapitulation.

RW: In the book you move from describing the problems of capitalist society to how it is making us mentally ill. What do you think are the central lasting effects of neoliberalism on our psyches and, with its collapse, how do you see these unravelling?

MF: Neoliberalism installs a perpetual anxiety – there is no security; your position and status are under constant review. It’s no wonder that, as Oliver James shows in The Selfish Capitalist, depression is so prevalent in neoliberalized countries. Widespread mental illness is one of the hidden costs of neoliberal capitalism; stress has been privatized. If you’re depressed because of overwork, that’s between you and your brain chemistry!

I do think that the financial crisis killed neoliberalism as a political project – but it doesn’t need to be alive in order to continue to dominate our minds, work and culture. Even though neoliberalism now lacks any forward momentum, it still controls things by default. So, sadly, I don’t see the deleterious psychic effects of neoliberalism waning any time in the immediate future.

RW:You identify the madness of managerial bureaucracy, the incessant and pointless ‘auditing culture’, in contemporary public services, specifically education. You discuss how this auditing culture is now, along with capitalism’s PR network, a new big Other, a replacement for God. It’s the ideological matrix that we all cynically dismiss (not just privately – this cynicism is now the accepted public language; see the Guardian’s G2 section for daily examples) but nonetheless remains the binding authority. Why are we not simply able to shrug it off?

MF: PR is not limited any more to specific promotional activities – as I say in the book, under capitalism, all that is solid melts into PR. In so-called “immaterial” labour, the effect of auditing is not to improve actual performance but to generate a representation of better performance. It’s a familiar effect that anyone subject to New Labour’s targets will know all too well.

Neoliberalism reproduces itself through cynicism, through people doing things they “don’t really believe”. It’s a question of power. People go along with auditing culture and what I call “business ontology” not necessarily because they agree with it, but because that is the ruling order, “that’s just how things are now, and we can’t do anything about it”. That kind of sentiment is what I mean by capitalist realism. And it isn’t merely queitsm; it’s true that almost no-one working in public services is likely to be sacked if they get a poor performance review (they will just be subject to endless retraining); but they might well be sacked if they start questioning the performance review system itself or refusing to co-operate with it.

RW: So now we move from the critique to the positive proposals. In an interview with Matthew Fuller for Mute you tentatively suggest that the left needs to come up with a new big Other, one that is more representative of Rousseau’s ‘general will’. How is this to be distinguished from the capitalist big Other and how would it be prevented from becoming reified, a new system of mystical dominance?

RW: Reification isn’t a problem per se; in fact, it’s something we should hope for. Evan Calder Williams, whose book Combined and Uneven Apocalypse is coming out on Zer0, talks of an “anti-capitalist reification”, and I think that’s what we need to develop. It’s capitalism that poses as being anti-reification; it’s capitalism that presents itself as having dissolved all illusions and exposed the underlying reality of things. Part of what I’m arguing in Capitalist Realism is that this is an ideological sleight of hand; it’s precisely neoliberal capitalism’s ostensible demystifications (its reduction of everything to the supposedly self-evident category of the free individual) that allow all kinds of strange, quasi-theological entities to rule our lives. But I don’t think the aim should be to replace capitalism’s fake anti-reification with a “real” anti-reification. Reification can’t be entirely eliminated. I take this to be one of the important lessons that Lacanian psychoanalysis has to teach. Being a speaking subject at all involves a minimal reification; the big Other is coterminous with language itself. But this is very far from being a problem for the left. It’s the left that needs to insist on the reality of something in excess of individuals, whether you call it the “general will”, the “public interest”, or something else. When Mrs Thatcher famously denied the existence of society, she was echoing Max Stirner’s claim that all such abstractions are “spooks”. But we can’t ever rid ourselves of these incorporeal entities – neoliberalism certainly hasn’t. As I argue in Capitalist Realism, neoliberalism hasn’t killed the big Other – for who is the consumer of PR (which no actual empirical individual believes) if not the big Other? The point now – and I would affirm this forcefully, not tentatively – is to invent a leftist big Other. This doesn’t mean reviving authoritarianism; there is no necessary relation between the big Other and a strong leader. On the contrary, in fact, authoritarianism happens when there is a confusion between the big Other (as virtuality) and an empirical individual. What we need are institutions and agents that will stand in for – but cannot be equated with – a leftist big Other.

RW: You talk about the re-formatting of memory that is a symptom of capitalist realism, where history can be altered almost instantly (as in a Philip K. Dick novel) as we stand agog before the supposed ceaseless innovation of capitalism. You were also one of those to start using the concept ‘hauntology’, the idea that there was a cultural meme that acknowledged the collapse of a moment and picks through the remains for the lost futures buried within (it’s probably fair to say that Owen Hatherley’s Militant Modernism, the first Zer0 Book, is operating within this terrain). Similarly, we are in a political landscape littered with ‘ideological rubble’ (as you quote Alex Williams). My suspicion is that for you the ‘moment’ that has collapsed is the politics of ’68, one that was perhaps guilty of the re-formatting of history and memory in its own way, before many of its ideas were taken up by a post-Fordist capitalism. So what is the detritus that you are picking through? What of the discarded remnants of left politics would you dust off? And is it possible to give old ideas new momentum?

MF: I would say that, in many ways, the politics of ’68 haven’t collapsed enough. ’68 is a spectre which still hangs over theory. Yet the forces which ’68 railed against no longer exist; there is no Stalinist Party or State that we need to blow apart with a Cultural Revolution. Which isn’t to say that we should want to return to Stalinist authoritarianism, or that it is possible to do so; the oscillation between these two options is the sign of a failure of political imagination. It’s necessary to go all the way through post-Fordism, to keep looking ahead, especially at times when there seems to be nothing ahead of us. Part of the importance of the concept of hauntology is the idea of lost futures, of things which never happened but which could have. On one level, late capitalism is indeed all about ceaseless reinvention, nothing is solid, everything is mutable; but on another level, it is about recapitulation, homogeneity, minimally different commodities. Some of Jameson’s best passages are about this strange antinomy. Deleuze and Guattari, too, emphasize the way in which capitalism is a bizarre mix of the ultra-modern and the archaic. The failure of the future haunts capitalism: after 1989, capitalism’s victory has not consisted in it confidently claiming the future, but in denying that the future is possible.  All we can expect, we have been led to believe, is more of the same – but on higher resolution screens with faster connections. Hauntology, I think, expresses dissatisfaction with this foreclosure of the future.

So it’s not now a question of giving old ideas new momentum, it’s a matter of fighting over the meaning of the words “new” and “modern”. Neoliberalism has made it seem self-evident that “modernization” means managerialism, increased exploitation of workers, outsourcing etc. But of course this isn’t self-evident: the neoliberals fought a long campaign on many fronts in order to impose that definition. And now neoliberalism itself is a discredited relic – albeit, as I argued above, one that still dominates our lives, but only by default now. Part of the battle now will be to ensure that neoliberalism is perceived to be defunct. I think that’s already happening. There is a change in the cultural atmosphere, small at the moment, but it will increase. What Jim McGuigan calls “cool capitalism”, the culture of swaggering business and conspicuous consumption that dominated the last decade, already looks as if it belongs to a world that is dead and gone. After the financial crisis, all those television programmes about selling property and the like became out of date overnight. These things aren’t trivial; they have provided the background noise which capitalist realism needed in order to naturalise itself. The financial crisis has weakened the corporate elite – not materially so much as ideologically. And, by the same token, it has given confidence to those opposed to the ruling order. I’m sure that the university occupations are the signs of a growing militancy. We need to take advantage of this new mood. There’s nothing old fashioned about the idea of rational organisation of resources, or that public space is important. (The failure to rationally organise natural resources is now evident to everyone; and the consequences of letting the concept of public space decline are equally obvious to anyone living in Britain, with its violent crime and drunkenness, both of which are symptoms of a kind of despair that is as unacknowledged under capitalist realism as it is ubiquitous). Similarly, what is intrinsically “modern” about putting workers under intolerable stress? The pseudonymous postal worker Roy Mayall put this very well in his LRB blog:

We used to be told that there were three elements to the postal trade: the business, the customers and the staff, and that all were equally important. These days we are clearly being told that only the business matters. So now the ‘modernisers’ are moving in. They are young, thrusting, in-your-face and they think they know all the answers. According to them, the future is the application of new technology within the discipline of the market. But the market doesn’t tell us what to do: people tell us what to do. The ‘market’ is essentially a ploy by which one group of people’s interests are imposed on the rest of us. The postal trade is at the front line of a battle between people’s needs and the demands of corporations to make ever increasing profits. That’s what they mean by ‘modernisation’, and it’s not ‘nostalgia’ to remind ourselves that things used to be different.

But the fight will only be won when we can say with confidence, not only that things used to be different in the past, but that they can be different in the future too. I’m hoping that, before long, the neoliberal era will be seen for what it was: a barbarous anti-Enlightenment atavism, a temporary interruption of a process of egalitarian modernization.

RW: At the end of last year you edited a collection of essays, The Resistible Demise of Michael Jackson, brought out almost at the speed of John Blake Publishing! What was so important about Michael Jackson’s death that made you put such energy into this project?

MF: Yes, it’s rapid-response theory! There’s no doubt that Jackson’s death arrived at a punctual moment. A whole thirty year reality system had just collapsed with the bank bail-outs. Obama had been elected. There was no-one who personified that thirty year period more than Michael Jackson. In the few days after Jackson died, I found myself watching his videos over and over again. I surprised myself by moved from a position of detached cynicism to feeling increasingly sad. There was something in those videos – particularly the Off The Wall clips – which afterwards disappeared from Jackson personally and from the culture in general. So I listened to Off The Wall and “Billie Jean” obsessively. I probably listened to “Billie Jean” forty times, but it was like listening to it for the first time; there were depths to it I’d never got to before. I wrote a post on my blog which elicited some positive responses; and it struck me that the network around Zer0 – which includes many of the world’s music writers as well as theorists – was in an ideal position to produce a book that could deal with MJ as a symptom. Which isn’t to say that the book is some desiccated analysis that doesn’t engage with the sensuous qualities of Jackson’s music – there are some wonderful descriptions of the tracks and Jackson’s dancing. The book was put together very quickly, but I’m extremely pleased with the results. It was heartening to see what music writers can do when you give them space and let them pursue their interests. There are some pieces in the book – such as Chris Roberts’ and Ian Penman’s – that are so sui generis that it is difficult to imagine them appearing anywhere else.

RW: You’ve had a busy year, what with the blog, teaching, finishing a stint as reviews editor at The Wire, conference papers, marriage, Zer0 and the publication of two books – is it time for a rest now or will 2010 be just as busy?

MF: This is not the time for a rest. On a personal level, a rest is impossible. Most of what I do doesn’t make me much money, so I have to keep working at a furious rate to keep my head above water. On a wider cultural and political level, this is a highly exciting time, not a moment to be convalescing. This year, in addition to the teaching, blogging, freelancing and editing for Zer0, I will be putting out Ghosts Of My Life, which will bring together my writings on hauntology and lost futures; in some ways, it’s the other half of Capitalist Realism. There’s another big project that I’m involved with which I have high hopes for, but we’re not ready to go public on that yet.

RW: And finally, I hope it’s not too late to ask what were your favourite books of last year?

MF: Apart from the Zer0 books – and I’ve almost certainly forgotten something really important – they would be:

Fredric Jameson, Valences Of The Dialectic. A genuinely monumental work that I expect to be referring to for many years.
Graham Harman, Prince Of Networks. A stunning reinterpretation of Bruno Latour’s work that is also Graham’s most lucid account yet of his object-oriented philosophy
Jodi Dean, Democracy and Other Neoliberal Fantasies: Communicative Capitalism and Left Politics. Jodi’s sharp analysis of the impasses of the left is also a kind of requiem for much the 2.0 bluster of the last decade.
Slavoj Zizek, First As Tragedy, Then As Farce. Much more focused than some of Zizek’s recent books, this was a reminder of his supreme relevance to the current conjuncture.

RW: Thanks Mark.

Rowan Wilson (22/02/2010)
Copyright © 2002-2010

 “In Examined Life, filmmaker Astra Taylor accompanies some of today’s most influential thinkers on a series of unique excursions through places and spaces that hold particular resonance for them and their ideas.

Peter Singer’s thoughts on the ethics of consumption are amplified against the backdrop of Fifth Avenue’s posh boutiques. Slavoj Zizek questions current beliefs about the environment while sifting through a garbage dump. Michael Hardt ponders the nature of revolution while surrounded by symbols of wealth and leisure.

Judith Butler and a friend stroll through San Francisco’s Mission District questioning our culture’s fixation on individualism. And while driving through Manhattan, Cornel West—perhaps America’s best-known public intellectual—compares philosophy to jazz and blues, reminding us how intense and invigorating a life of the mind can be.

Offering privileged moments with great thinkers from fields ranging from moral philosophy to cultural theory, Examined Life reveals philosophy’s power to transform the way we see the world around us and imagine our place in it.”

 organ without a body

The Naked Lunch I am concerned with here is David Cronenberg’s film about William Burroughswriting process of Naked Lunch. The film, rather than being a direct adaptation of the novel, is a distillation of Burroughs’s life as he strives to write himself out of the past. We see Burroughs progressively deteriorating to the level of a dumb beast as he tries to make sense of his sufferings in and through writing. In the introduction he wrote for the 1985 edition of his earlier novel Queer, the writing of which dates back to 1953 following the two years period of depression, guilt, and anxiety ridden self-hatred after his accidental shooting of his wife Joan in September 1951, Burroughs, in an almost confessional manner, explicates the sources of his compulsion to write. Writing, for Burroughs, represents his lifelong pursuit of getting out of consciousness and reaching the area between fantasy and reality.

I am forced to the appalling conclusion that I would never have become a writer but for Joan’s death, and to a realization of the extent to which this event has motivated and formulated my writing. I live with the constant threat of possession, and a constant need to escape from possession, from Control. So the death of Joan brought me in contact with the invader, the Ugly Spirit, and maneuvered me into a lifelong struggle, in which I have had no choice except to write my way out.[1]

The death of Joan creates a space within Burroughs into which he escapes, and attempts to fill with his writings. Cronenberg explicates what Burroughs had already implied in his introduction to Queer. In the film writing in particular and creativity in general is shown to be a response to a traumatic incident, that is, production of fantasies to compensate for the horrors of life. As the film proceeds so does the mental deterioration of Bill Lee who represents Burroughs in the movie. The first signs of Lee’s split come when he is arrested by two policemen for “the possession of dangerous substances.” What they are talking about is the bug-powder which, Lee, who has given up writing to become a bug exterminator, uses to kill insects. The two policemen ask him to demonstrate his profession. One of them puts an insect the size of a hand on a pile of bug powder to see if the insect will die. As the insect begins moving its wings, arms, and legs they leave the room and Lee with the insect. As soon as they leave the room the insect tells Lee through a mouth-anus at its back that it has instructions for him, that it comes from the Interzone, that his wife Joan is not actually human and that he has to kill her. The insect asks Lee if he could put some bug powder on its mouth-anus upon the application of which it starts to make noises and movements as if in an orgy. In the next scene we are in reality and Joan is asking Lee to put some bug powder on her lips. As wee see a few scenes later that the mouth-anus turns out to be the abyss, the bottomless depth, or the space in-between fantasy and reality in which Lee loses himself and shoots his wife.

This presentation of fantasy and reality side by side occurs throughout the film. It is when the gap between fantasy and reality disappears that the Unconscious manifests itself. In the case of Bill Lee the undesired event is pushed back into the unconscious in turn causing an accumulation of sadistic impulses in him. These sadistic impulses are then externalized in and through writing. For Burroughs writing was cathartic in that it liberated the untamed drives and prevented the manifestation of aggression in the external world. In Cronenberg what we see is almost the opposite of this attitude to writing. As we know from Dead Ringers, Videodrome, and eXistenZ, for Cronenberg writing and creativity have destructive rather than therapeutic effects on the writer. In the film Bill Lee emerges as the culmination of these two opposing views on not only the creative process but also the relationship between the creator and the creation, the subject and the object, mind and body. As the arena of this conflict Bill Lee’s world is that of the one in-between the internal and the external worlds, the Interzone, or in psychoanalytic terms the Unconscious, the Real, where there is no self or not self.

Interzone is Tangiers on the North African coast where Burroughs wrote Naked Lunch in 1953. In those days it was a place of escape for the self-exiled artists and artisans. At Interzone everyone has their own particular universality in one big universal cesspool and that cesspool is Lee’s fantasy world. The Real, or the Unconscious, is impossible to represent and all those monsters, bug-typewriters, and disgusting images are only the creations of Lee’s hallucinating mind. In it every universality is surrounded by many other universalities and each universality is a body without organs. Upon arrival at the Interzone Lee starts to see his typewriter as an insect resembling the one which he had first encountered in the interrogation room at the police station. The bug-typewriter becomes the mouth-anus mechanism, the partial object opening a gap through language in-between the body without organs and the organ without a body.

Orality is naturally prolonged in cannibalism and anality in the case of which partial objects are excreta, capable of exploding the mother’s body, as well as the body of the infant. The bits of one are always the persecutors of the other, and, in this abominable mixture which constitutes the Passion of the nursing infant, persecutor and persecuted are always the same. In this system of mouth-anus or aliment-excrement, bodies burst and cause other bodies to burst in a universal cesspool.[2]

Here Deleuze is referring to Melanie Klein’s Psychoanalysis of Children. The state of being which Deleuze summarizes is the paranoid-schizoid position of the child, the world of simulacra. At this stage, which preceeds Lacan’s mirror stage, the child is not yet capable of identification. There is an introjection-projection mechanism going on but the objects, internal and external, are experienced as bad objects. The conception of goodness has not yet developed in the child. Since there is no good object for the child to identify with there is no condition of possibility for the identificatory process with a good or a bad object, there is no self or not self.

The paranoid-schizoid position is followed by the manic-depressive position in which identification with a good object takes place. The passage from paranoid-schizoid introjection-projection to manic-depressive identification is the process of passing through the Interzone, or in Lacan’s words “traversing the fantasy.” In Deleuze’s terms this process is the hovering of an impersonal consciousness over the transcendental field of partial objects. The bug-typewriter is Lee’s impersonal consciousness manifesting itself in the form of a paranoid fantasy, a body without organs which is pretending to be an organ without a body. In fact it is neither a body without organs nor an organ without a body and yet it is both at the same time. It is a becoming in between being and non-being.

Cronenberg’s move is away from Burroughs’s Kafkaesque understanding of the body as metaphor and towards a Deleuzean narrative of the metamorphosis of the body in a literal sense. All those self-destructive creators are inverted into the spotlight in and through Croneberg’s films and this enables Cronenberg to contemplate on the creative process as an inversion of destructive process and fill the film with this contemplation. What we see in Naked Lunch is the death drive in conflict with the life drive.

In Deleuze the body without organs is the metaphor of the death drive. And since the death drive is a response to the fragmentation of the self, it can only take the form of a paranoid fantasy projected onto the Real. The body without organs is the partial objects brought together in a totalizing way, in a way that deprives them of their partialities.

What the schizoid position opposes to bad partial objects—introjected and projected, toxic and excremental, oral and anal—is not a good object, even if it were partial. What is opposed is rather an organism without parts, a body without organs, with neither mouth nor anus, having given up all introjection or projection, and being complete, at this price.[3]

The body without organs, then, is the absence of a connection between the subject’s inside and outside. The subject, in a state of total negation, neither eats nor excretes. It eats nothingness itself and becomes the catatonic (w)hole. It is not out of the body without organs that the subject is born but from the paranoid-schizoid position which consists of a not yet formed consciousness, an impersonal consciousness violently attacking the external world and splitting the given unities. As opposed to the body without organs it consists of projection and introjection of the partial objects surrounding the subject to create fantasies such as an illusionary ego, and learns to keep the body without organs, or the Real at bay. The paranoid-schizoid position is followed by the manic-depressive position which corresponds to the formation of the super-ego and the sustenance of a balance between id, ego, and super-ego.

Burroughs’s cut-up and fold-in techniques appear to be the two constituent parts of his defense mechanism against the spectre of Joan haunting him. To escape from the paralyzing state of being haunted by the spectre, that is, not to turn into a body without organs, he carries the projection-introjection mechanism to its furthest and literally and unconsciously puts words and sentences, partial objects, next to and within each other to make up discontinuities, cause ruptures and keep the Real at bay. Through giving a voice to the Real as it is before symbolization, Burroughs’s intends to prevent it from becoming real, from being actualized  hence submitting the governance of his actions to an external force. It is this mechanism of repression inherent in the cut-up technique that causes what it tries to cure. The cut-up technique involves literally cutting-up passages and putting them together as a new text which would be neither the one nor the other, hence deforming the syntax. The fold-in technique involves folding into each other the different parts of the same text, hence distorting the order of time. In both states what is at stake is a total negation of the external world as a result of its being considered as hostile. In Burroughs the paranoid fantasy projected on the real replaces reality with its inverted version, that is, Burroughs turns what he imagines the external world to be against itself by creating a paranoid fantasy involving a scenario in which the subject believes itself to be governed by an internally constituted external and evil force. Burroughs discovered cut-up and fold-in techniques as a defense mechanism against the paranoid fantasy he constructed around himself. To get out of this mad symbolic world, he decided to slash it into pieces and connect it with other texts that are themselves torn apart.

Burroughs’s cut-up technique is a result of his search for a way of desymbolizing the paranoid symbolic world he had constructed and projected onto the external world. Burroughs thought resymbolization was therapeutic in that it gave voice to the evil within in the way of expelling it. Cut-up technique aims at desymbolizing the totalitarian system surrounding the subject and was a defense against the totalitarian nature of this resymbolization. Burroughs himself admits in a letter written to Kerouac shortly after beginning to use the cut-up and fold-in techniques that “writing now causes me an almost unendurable pain.”[4] In Naked Lunch the movie, the theme of the materiality of language recurs through the encounters between the bug-typewriter and Bill Lee. Bill Lee creates an insect within, projects it onto his typewriter, and talks with it.  His creations have taken on lives of their own and are doing and saying things mostly against him.

  • (via silent-musings)In Nova Express, Burroughs’s 1964 text, The Invisible Man says, “These colourless sheets are what flesh is made from—Becomes flesh when it has colour and writing—That is Word and Image write the message that is you on colourless sheets determine all flesh.”[5] Burroughs had a strong sense of the materiality of language. When he has The Invisible Man say “becomes flesh when it has colour and writing” he is in a way referring to the Unconscious as the invisible man who is striving to become visible to himself and to others in and through language.

 Foucault’s interpretation of Bentham’s Panoptic mechanism becomes relevant here. In Discipline and Punish Michel Foucault presents the Panopticon as a metaphor of how power operates within modern western society. A revolutionary apparatus for its time (19th century), the Panopticon was more than just a model of prison for Foucault, it was a mechanism to keep an absent eye on the prisoner, to keep them under control at all times.

The Panopticon functions as a kind of laboratory of power. Thanks to its mechanisms of observation, it gains in efficiency and in the ability to penetrate into men’s behaviour; knowledge follows the advances of power, discovering new objects of knowledge over all the surfaces on which power is exercised.[6]

The formulation of the concept of the Panopticon involves not only seeing without being seen, but also a mechanism that imposes both their differences and their resemblances upon the subjects. So the subject’s difference from other subjects is itself externally constituted, but is also internal to the subject. The subject is the product of the mechanism in which the subject finds/loses itself, and participates in the setting of the trap. Some subjects are produced in such a way as to act on an illusory sense of consciousness, that they are in control of their lives and events surrounding them, that they are freely choosing their destiny, when in fact all the rules and possibilities of action are always already set. In a panoptic mechanism taking on passive and submissive roles brings wealth, love, health, and even happiness. In a panoptic mechanism everyone is a slave, but some are less so than the others. In a panoptic mechanism submissiveness brings power. The system is such that the subject, to feel secure, takes on a passive role. In return the subject is recognized as worthy of a higher step on the social ladder, which brings an illusionary sense of security. The efficiency of the panoptic mechanism depends on its ability to produce submissive/adaptive/rational subjects.


Burroughs’s mind works exactly like a panoptic mechanism. And I think this has been one of the major concerns of Cronenberg throughout the shooting of the Naked Lunch. What we have in the movie is a man who has been caught up in a trap that he himself set. Bill Lee projects the construct of his psyche onto the external world and it is by doing this that he finds/loses himself in the trap, dismembered. The paranoid fantasy he constructs becomes so powerful that it engulfs him causing his detachment from the external world and leading to the eventual loss of the gap between fantasy and reality. It as this point that the Real slips through and tears him apart. He, in his mind, literally becomes a slashed monster, sees himself thus, as he is not, and becomes other than himself. His becoming-other, however, is in the wrong direction, or rather results in a confusion concerning the relationship between the subject and the object.

Burroughs believed that literature gives birth to action. He also saw writing itself as an action. At the end of the film we see Bill Lee at the border on his way back to Annexia from the Interzone. Two guards ask him what his occupation is. He says he is a writer. They want him to demonstrate. He takes out the gun from his pocket. Joan is at the back of the car. It’s time for their William Tell routine. Joan puts a glass on her head. Lee misses the glass and shoots Joan on the head. The guards are satisfied. The spectator witnesses this crime and remembers the person irrelevantly looking out of the window when they were slaughtering Kafka’s K. at the end of The Trial. Who was that person? Was it God? Was it a single man? Was it all of humanity?

[1] William Burroughs, Queer (New York: Penguin, 1985)

[2] Gilles Deleuze, The Logic of Sense, trans. Mark Lester (London: Athlone, 1990), 187

[3] Deleuze, The Logic of Sense, 188

[4] William Burroughs, Letters (New York: Penguin, 1994), 286

[5] William Burroughs, Nova Express, (London: Panther, 1982), 30

[6] Michel Foucault, Discipline and Punish, trans. Alan Sheridan (New York: Pantheon Books, 1977), 204

The Evil Spirit and The Spiritual Automaton

It is a recurrent theme in science-fiction-thriller movies that in time humanity turns into the slave of its own creation, namely of machines. It is precisely because of this fear of being replaced that humanity attempts to get out of time, out of the physical, and eventually falls on the side of what it was attempting to escape from; be that which they fall in the direction of metaphysics or pure-physics, in both cases their thought itself becomes machinic.

The Panopticon may even provide an apparatus for supervising its own mechanisms. In this central tower, the director may spy on all the employees that he has under his orders: nurses, doctors, foremen, teachers, warders […] and it will even be possible to observe the director himself. An inspector arriving unexpectedly at the center of the Panopticon will be able to judge at a glance, without anything concealed from him, how the entire establishment is functioning. And, in any case, enclosed as he is in the middle of this architectural mechanism, is not the director’s own fate entirely bound up with it?[1]

Panopticon, then, is a mechanism that disperses power as it produces submissive subjects. The transparency of the building makes it a model for the exercise of power by society as a whole. The subject becomes one with the mechanism surrounding it and so becomes the effect and the functionary at the same time. In short, the subject starts operating like and feeling itself as a machine. The body is not replaced by a machine but starts to work like the machine it is connected to. This is the contamination of the subject by the object.

Slavoj Zizek points out Deleuze’s emphasis on the passage from metaphor and towards metamorphosis in terms of the difference between “machines replacing humans” and the “becoming-machine” of a man.

The problem is not how to reduce mind to neuronal “material” processes (to replace the language of mind by the language of brain processes, to translate the first one into the second one) but, rather, to grasp how mind can emerge only by being embedded in the network of social relations and material supplements. In other words, the true problem is not “How, if at all, could machines imitate the human mind?” but “How does the very identity of human mind rely on external mechanical supplements? How does it incorporate machines?”[2]

In Cronenberg’s films we see the theme of machines replacing humans in the process of being replaced by the theme of humans connected to machines, or machines as extensions of humans providing them with another realm beyond and yet still within the material world; the psychic and the material horizontally situated next to each other. In eXistenZ, for instance, we have seen how the game-pod is plugged into the subject’s spine through a bio-port and becomes an extension of the body. In Naked Lunch the typewriter becomes Lee’s extension. In Burroughs’s the obsession was still with the machine taking over the body. In Cronenberg’s adaptation of Burroughs the obsession is with body and machine acting upon one another. What Burroughs experienced with his body but was unable to express becomes possible to express with the film. As we know from his writings on his routines Burroughs himself was becoming-machine internally, he was incorporating the dualistic and mechanical vision of the world surrounding him, but he thought his body was being attacked by external forces and the space he occupied was being invaded by forces that belonged to an altogether different realm, an external world. In Cronenberg’s Naked Lunch we see Bill Lee becoming a spiritual automaton to keep the Evil Spirit within at bay. The paradox is that the Evil Spirit is itself his own construction which in turn constructs him as a spiritual automaton constructing an external Evil Spirit.

In what follows I will attempt to show that Cronenberg’s films are caught in a vicious cycle, that they are self-deconstructive, and that if one thinks too much about them they not only turn back on themselves but also collapse in on themselves. This is because they are shut up in themselves in a highly solipsistic fashion and are the victims of the way they attack what they consider to be dangerous for humanity. In short I will try to show how Cronenberg’s films deconstruct themselves and invalidate their own stance before what they criticize, and this turns them into suicidal rituals before which the spectator is expected to recoil in horror.

One example of what I have said concerning the self-deconstruction inherent in Cronenberg’s films is in the middle of Naked Lunch where Tom Frost, also a writer, who appears to be Joan’s husband in Interzone, tells Bill Lee that he has been killing his wife everyday for years.

Author William Burroughs, an ex-dope addict, relaxing on a shabby bed in what is known as a Beat Hotel. Paris, 1959. Photograph: Life/ Loomis Dean.

Tom: There are no accidents. For example, I have been killing my own wife slowly, over a period of years.

Lee: What?

Tom: Well, not intentionally, of course. On the level of conscious intention, it’s insane, monstrous.

Lee: But you do consciously know it. You just said it. We’re discussing it.

Tom: Not consciously. This is all happening telephatically. Non-consciously.[close-up of Tom’s mouth, his lips moving in disharmony with what he is actually saying] If you look carefully at my lips, you’ll realize that I’m actually saying something else. I’m not actually telling you about the several ways I’m gradually murdering Joan. About the housekeeper Fadela whom I’ve hired to make Joan deathly ill by witchcraft. About the medicines and drugs I’ve given her. About the nibbling away at her self-esteem and sanity that I’ve managed, without being at all obvious about it. [the movement of his lips become harmonious with what he is saying] Whereas Joanie finds that she simply cannot be as obsessively precise as she wants to be unless she writes everything in longhand.

We have to keep in mind before engaging in analysis that all this is happening in Lee’s mind, that Interzone is a construct of his psyche, that he is actually in New York, that he is hallucinating all this Interzone business, and that the year is 1953. What we have here is the loss of the boundary between the conscious and the unconscious mind. However, this is not a real loss of the boundary because we, the spectators, are informed beforehand that all this is happening in Lee’s mind. There is only the inside of Lee’s mind, and if there is anything lost it is the reality of the external world. Lee only hears the echoes of his projections. The murder of Joan has had such an impact on Lee that he is hearing nothing that the other says and he is replacing this nothing with his own scenarios concerning what’s actually going on outside.

What does the disintegration between Tom’s words and actions signify? It signifies the double-bind situation in which Cronenberg’s films are caught. In other words he is unconsciously communicating that which he thinks he is not saying. He is unconsciously doing what he thinks he is arguing against; that creativity brings with it destruction, that progress and regress are complementary. In Naked Lunch writing is identified with killing one’s wife. To keep the actual killing of the wife at bay, Lee writes not to rationalize the murder but to irrationalize not-killing one’s wife, and we know this from the fact that Tom Frost’s words are only projections of Lee’s psyche.

This scene also explicates Cronenberg’s attitude towards the recurring theme of a psyche-soma split in his films. But more importantly, since Naked Lunch is mainly concerned with the activity of writing and what happens to someone who is in the process of creating something, this scene deals with the relationship between body and language. Here I will leave aside the exhausted subject of a mind-body split who cannot make a distinction between appearance and reality and move towards the more recent theme of the relationship between bodies and languages, with the hope of opening up a field across which one passes and in the process of this passage becomes the embodiment of a new possibility of signification, another sign, neither within nor without the old mode of signification. For this a third dualism is required, and that third dualism, being that of language and Event, has already been worked through by Deleuze.     William Burroughs at his writing machine, New York, fall 1953. One of numerous, rarely seen photographs taken by Allen Ginsberg that feature in a special Gallery section of Naked Lunch@50, here Ginsberg’s Kodak Retina records a crucial moment for Burroughs, as he worked on the manuscripts of “Queer” and “Yage” before heading off towards Tangier and the writing of Naked Lunch… (Courtesy of the Allen Ginsberg Trust and Stanford University Library.)

[1] Foucault, Discipline and Punish, 204

[2] Slavoj Zizek, Organs Without Bodies (New York and London: Routledge, 2004), 16

Catrin Welz-Stein – Unborn Ideas

I close the eyes of my intelligence, and giving voice to the unformulated within me,

I offer myself the sense of having wrested from the unknown something real.

I believe in spontaneous conjurations.

On the paths along which my blood draws me, it cannot be that one day I will not discover a truth.[1]                     

 Artaud does not call for destruction of reason through the imaginary but an affirmation of reason’s self-destruction on the way to self-creation. There is a knowledge which Artaud is in pursuit of without knowing what that knowledge is and what purpose it serves. Artaud is always in pursuit of this unattainable and ungraspable knowledge and he knows that, as he is trying to give it a voice, he is moving away from and towards it at the same time. This movement of the action and the intention in opposite directions, that is, this turning against itself of desire, is a thought that Artaud feels with his body but cannot express through articulable forms. Artaud makes the inarticulable visible through costume, lighting, etc., and tries to create a psychic materiality. 


When you will have made him a body without organs,

then you will have delivered him from all his automatic reactions and restored him to his true freedom,

then you will teach him again to dance wrong side out,

as in the frenzy of dancehalls,

and this wrong side out will be his real place.[2]

Artaud feels the body as an externally organized structure and experiences existence as pain because he feels his body to be restricted and subjected to forms it is not willing to take at all times. By disorganizing the body through putting its organs to different uses, to uses other than they have come to be put, within the organizing structures, Artaud induces agony in himself. Desiring to become inorganic, and this is a desire for an impersonal death, an “ungraspable” knowledge, this striving for infinity within the finite, is, paradoxically, at once the product and the producer of his affirmation of life as it is, that is, as “a process of breaking down…” as the American novelist F. Scott Fitzgerald puts it in his The Crack Up. In The Logic of Sense Deleuze reads Fitzgerald’s The Crack Up with Kleinian eyes and says that identification is peculiar to manic-depressive states. In The Crack Up Fitzgerald says,

I only wanted absolute quiet to think about why I had developed a sad attitude toward tragedy—why I had become identified with the objects of my horror or compassion… Identification such as this spells the death of accomplishment. It is something like this that keeps insane people from working. Lenin did not willingly endure the sufferings of his proletariat, nor Washington of his troops, nor Dickens of his London poor. And when Tolstoy tried some such merging of himself with the objects of his attention, it was a fake and a failure…[3]

Deleuze affirms Fitzgerald’s manic-depressive attitude towards the relationship between life and death in the Porcelain and Volcano chapter of his The Logic of Sense.

If one asks why health does not suffice, why the crack is desirable, it is perhaps because only by means of the crack and at its edges thought occurs, that anything that is good and great in humanity enters and exits through it, in people ready to destroy themselves—better death than the health which we are given. Is there some other health, like a body surviving as long as possible its scar, like Lowry dreaming of rewriting a “Crack Up” which would end happily, and never giving up the idea of a new vital conquest?[4]

In a world ruled by fools full of ill-will war becomes inescapable. Since war, conflict, violence and destruction are interior as much as they are exterior affairs, it is hardly a matter of bad luck that we will be wounded at some point if we haven’t been already, not that I wish it to be that way. An injury either creates a possibility of relating to the world as it is, or turns into an obsession with the self, into a delusional and rigid vision of existence projected onto the real, giving birth to neurosis or psychosis.

We do not write with our neuroses. Neuroses or psychoses are not passages of life, but states into which we fall when the process is interrupted, blocked, or plugged up. Illness is not a process but a stopping of the process, as in “the Nietzsche case.” Moreover, the writer as such is not a patient but rather a physician, the physician of himself and of the world. The world is a set of symptoms whose illness merges with man. Literature then appears as an enterprise of health.[5] 

If we have a look at “the Nietzsche case” once again with Kleinian eyes through a Deleuzean looking glass we see that the mechanism of projection-introjection is itself the illness of which resentment and bad conscience are the causes and the symptoms at the same time. In the case of projection the subject’s illness is manifested as aggressiveness and hostility towards the external world, always accusing the others for his weaknesses. This is the paranoiac who is afraid of being persecuted and sees the external world as a threat to his unity. Afraid of the external world, he himself becomes hostile towards it in turn provoking hostility against himself, thus giving birth to the actualisation of what he was afraid of. And in the case of introjection the subject internalises the fault and turns against itself. This is the psychotic who identifies with everything and everyone, and who has too many points of view together with a divergent coherency of thought and action. Intending to take a spoon from the drawer he might break a plate on the floor. In the first case there is a detached hostility and in the second case there is an immersed attachment. In both cases the subject becomes the victim of his own actions against and toward himself and others.

Nietzsche says that the will to nothingness eventually turns against itself and becomes creative and revalues all values to survive death.[6] It is through writing as the patient and the physician, as the analyst and the analysand at the same time that Nietzsche is able to turn resentment, bad conscience, fear, and guilt against themselves and produce desire as affirmation of the world as it is after a conflict that is interior as much as it is exterior to the self. This conflict is the crack up that happens to the body of the organism. It is neither interior nor exterior, but a “surface event.”    

There was a silent, imperceptible crack, at the surface, a unique surface Event. It is as if it were suspended or hovering over itself, flying over its own field. The real difference is not between the inside and the outside, for the crack is neither internal nor external, but is rather at the frontier.[7]

It was on and through his disorganized body, or body without organs, that Artaud traversed the realm of affective intensities and the field of partial objects and produced desire without an object. For Deleuze the process of traversing the affective intensities felt through body rather than grasped by the mind may be the returning of a “great health.” Here objects are related to in such a way as to produce desire not as lack but as production. For Deleuze it is the production of fantastic visions of the world that are the causes and effects of certain pathological conditions. Bombarded with unattainable objects of desire the subject becomes mad.

In both Freud and Lacan the attitude toward the object of desire is Platonic in that the object of desire is the object of desire as long it remains unattainable. To put it in Lacanian terms, with the acquisition of language the subject starts to enter the symbolic order and loses touch with the Real which is the unconscious. His desires and drives are shaped and organized according to the Symbolic order of the language game in which he finds himself. So the direction the subject’s becoming will take depends not only on the way in which the subject relates to language but also how he relates the unconscious to language, since it is one’s production of a sense of oneness for oneself in and through language that determines one’s way of being in relation to language. Language is neither internal nor external to the subject and yet it is equally internal and external to the subject since language is the surface in-between. Beyond language there is nothing. Deleuze observes a movement of language towards its outside, not to reach the outside of language, but to create an outside language within language in writers such as Kafka, Beckett, and later Kerouac(The Subterraneans, Big Sur). For Deleuze, their subversions of syntax become their passage through the fleshy transparency of signification unless the process of production through the unconscious forces of the outside is blocked.

All writing involves an athleticism, but far from reconciling literature with sports, or turning writing into an Olympic event, this athleticism is exercised in flight and in the breakdown of the organic body—an athlete in bed, as Michaux put it.[8]

Deleuze sees the goal of literature as giving a voice to those unconscious forces that belong to a realm outside of language and those forces can only be given a voice by creating an impersonal consciousness through a new language within language – an outside language inside the language – that traverses the field of partial representations of the human condition and produces an other sign that is itself at once internally exterior and externally interior to the major order of signification. The outside of language is the realm which Deleuze calls “the transcendental field of immanence.” It is through this synthesis of transcendence and immanence that Deleuze is theoretically able to touch the material through the psychic, and the real through the fantasy. But the problem persists, for the question remains: how are we going to practice this theory? Is it practical enough to be applied to the banalities of ordinary life?

In his book, On Deleuze and Consequences, Zizek bases his critique of Deleuze on his use of Artaud’s concept of the body without organs. As is clearly understood from the subtitle of his book, Organs Without Bodies, Zizek’s aim is to reverse the Deleuzean order of things. With his well known 180 degrees reversals, Zizek uses Deleuze’s idea of a resistance to Oedipalization against him, and that way shows that Deleuze’s assumption that Oedipalization is something to be resisted is based on false premises. For Zizek, Oedipalization takes place when and if there is a failure in the system. Zizek considers Anti-Oedipus to be a book in which Deleuze and Guattari situate a psychotic and an Oedipalized subject on the opposite poles of one another. For Zizek a psychotic is the Oedipalized subject par excellence, rather than being an anti-Oedipe who escapes the codes of capitalist axiomatics.

[…] far from tying us down to our bodily reality, “symbolic castration” sustains our very ability to “transcend” this reality and enter the space of immaterial becoming. Does the autonomous smile that survives on its own when the cat’s body disappears in Alice in Wonderland also not stand for an organ “castrated,” cut off from the body? What if, then, phallus itself, as the signifier of castration, stands for such an organ without a body?[9] 

What for Deleuze is traversing the symbolic becomes traversing the fantasy in Lacan as Zizek pointed out first in The Sublime Object of Ideology and later in The Ticklish Subject. Traversing the fantasy is a stage in the process of progress and it is only upon entry into the symbolic that the subject becomes capable of initiating change in the symbolic order. In Lacan’s mirror stage where a series of imaginary Narcissistic identifications prepares the subject for the symbolic order, the child has an illusory sense of oneness and yet this illusion is necessary only in so far as the child will traverse this fantasy and will have learned to look at the world without identification.

A detachment from identification is common to both Deleuze and Zizek and in this sense they are both Lacanians. Lacan is the one that unites them as he splits them. For Deleuze the Lacanian symbolic is that in which the subject finds itself upon birth, so to initiate change the subject should try to introduce an exterior inside, a new language within language. Deleuze tries to put language in touch with a pre-verbal, if not pre-linguistic stage. It is to Klein’s paranoid-schizoid position that Deleuze attributes importance. Deleuze takes the schizoid part of the paranoid-schizoid position and extracts from schizophrenia all apart from introjection and splitting processes. Following Klein Deleuze makes a distinction between introjection and identification. According to Deleuze introjection and splitting are useful tools for creating difference, whereas identification not only preserves but also serves the system. Zizek agrees with him on the usefulness of introjection and splitting. In both cases the revolutionary-becoming is associated with the death drive. But Zizek disagrees with Deleuze’s association of introjection and splitting with schizophrenia.

For Zizek there must be a distance between reason and non-reason. One should not try to name the unnamable, but rather one must show the nothingness outside everything, to do this one must introduce a split into the symbolic continuity of things. An interruption of the system from within is the aim of both Zizek and Deleuze, and yet while Zizek affirms non-representability of the unconscious, Deleuze sees the unconscious as the producer of difference and initiator of change. For Deleuze the unconscious is dynamic, but for Zizek it is static and it is this static state outside time that manifests itself in the form of gaps within the symbolic order; it splits and interrupts the flow of things, rather than participate in it.

What does Oedipalisation mean? It means the production of a subject who would willingly blind himself to the social reality. Who would rather see nothing rather than see the truth. An Oedipalised subject is he who blinds himself to the symbolic meaning of things and chooses to see the nothingness before or after the symbolic. It is the symbolic that Oedipus represses by blinding himself to it. That he has engaged in sexual intercourse with his mother and killed his father, induces such guilt in Oedipus that he punishes himself by cutting himself off from the external world. This Oedipal introversion of the subject leads to a weakening rather than a strengthening of the subject’s fantasy world. With the exclusion of reality, fantasy has nothing to mediate. Unconscious drives cannot attach themselves to external objects so as to turn into desire. Left hanging in the air the unconscious drives turn against the subject and the subject becomes self-destructive, blinding himself to the symbolic, thus opening himself up to the nothingness behind it by choosing to see nothing. An Oedipal subject closes his eyes and seeing the nothingness inside says there is nothing outside. He is Nietzsche’s man, as he puts at the beginning and the end of On The Genealogy of Morality, who “would much rather will nothingness than not will.” For he still wills, otherwise he wouldn’t want to blind himself to it all. It is because he cannot help willing although he doesn’t want to will that his will turns against itself and wills nothingness rather than something to stand in for it. 

It is Nietzsche’s legacy to have made a distinction between the subject and the signifier, knowledge and truth. By exposing the absence of an origin of knowledge he exposed the absence of truth in knowledge. Nietzsche inverted into the spotlight the nothingness inherent in knowledge which is constitutive of a truth outside scientific knowledge. Truth can take many forms and one of these is poetic truth, which Nietzsche considers to be closer to the absolute truth, which is the truth of the absence of truth at the center of scientific knowledge.

For Nietzsche there is no relation whatsoever between the object of knowledge and the truth of experience. Perhaps what Deleuze would years later call transcendental empiricism explains the production of truths alternative to the scientific truth which claims to be objective and absolute. For Deleuze literary activity involves creation of impersonal consciousnesses within the subject of writing. The subject of writing should detach himself/herself from the object of writing; that is, the writer should make a distinction between the enunciated and the subject of enunciation. As Deleuze puts it in his essay, Life and Literature, “literature is not a personal affair.”  Literature is not about writing down one’s personal experiences as they actually took place, which is impossible anyway. Literature involves selecting from experience and giving form to formless experience which is yet to take the shape of new forms of experience. Out of the old experience one creates new experience.

The writer turns unnameable drives into new symbolic meanings and new objects of desire. With Deleuze the unconscious is given a very important role to play in the process of cultural production. The non-symbolizable drives interacting with one another and forming what is called the unconscious are turned into comprehensible and desirable forms through literature. Literature contributes to the symbolic order by producing not only new symbolic meanings of the already existing objects but also new objects which didn’t previously exist within the symbolic order.  Literature, therefore, turns the unconscious drive into the symbolic desire. So Deleuze could say the unconscious produces desire. Literature is about turning the pre-verbal — if not pre-linguistic — objects into verbal objects with symbolic meanings attached to them. Literature constructs a world in which the objects gain new significance.

David Pearson, a plastic surgeon, has a fun hobby: photoshopping Escher/Droste-style remixes of watch-faces, combination-lock dials, and other round readouts and twiddles.

Droste/Escher (Thanks, Teresa!)

(Image: Antique Time Spiral, used by permission)

[1] Antonin Artaud, Selected Writings, ed. Susan Sontag (Berkeley: University of California, 1975), 92

[2] Antonin Artaud, Selected Writings, ed. Susan Sontag (University of California: Berkeley, 1975), 570-1

[3] F. Scott Fitzgerald, The Crack Up (New York: New Directions, 1945), 69

[4] Gilles Deleuze, The Logic of Sense, trans. Mark Lester with Charles Stivale, (London: Continuum, 2003),

[5] Gilles Deleuze, Essays Critical and Clinical, transl.Daniel W. Smith and Michale A. Greco (London and New York: Verso, 1998), 3

[6] Friedrich Nietzsche, On The Genealogy of Morality, trans. Maudemarie Clark and Alan J. Swensen (Indianapolis: Hackett, 1998), 116-8

[7] Gilles Deleuze, The Logic of Sense, trans. Mark Lester with Charles Stivale, (London: Continuum, 2003), 155

[8] Gilles Deleuze, Essays: Critical and Clinical, transl. Daniel W. Smith and Michael A. Greco (Verso: London and New York, 1998), 2

[9] Slavoj Žižek, Organs Without Bodies: On Deleuze and Consequences (New York and London: Routledge, 2004), 83

Hosted by The Institute for Human Sciences at Boston University on November 26, 2007, in this lecture entitled “Fear Thy Neighbor as Thyself: Antinomies of Tolerant Reason” Slavoj Zizek addresses perception, identity, and the “other”.

Nesnelerin sadece birbirleriyle bağlantıları bağlamında bir anlam kazanmasının şart olmadığını, bilâkis bunun son derece teasadüfi ve tarihsel süreç tarafından koşullandırılmış felsefi bir varsayım olduğunu anladığımda, kendinde-şey’in, yani varlığı hiçbir şeyle ilişki içerisinde olmasına bağlı olmayan, varlığını çevresinden bağımsız ve çevresine kayıtsız bir biçimde sürdürebilen nesnelerin var olabileceğini de anlamış oldum. Zira herhangi bir nesne insandan bağımsız olarak düşünülebiliyorsa, insan da nesnelerden bağımsız olarak düşünülebilir demekti, demektir. İnsanın ölümlü bir varlık olduğu, söylenmesi bile gerekmeyen bariz bir durumdur. Ölümlü bir varlık olan insan, olmadığı bir şeye, yani bir ölümsüze dönüşmeye heveslidir. Çeşitli devirlerde çeşitli şekiller alan söz konusu ölümsüzlük hevesinin doruğa çıktığı Romantizm dönemi günümüzde kapitalizm tarafından yeniden diriltilmeye çalışılmakta ve bu yolda çeşitli gıda ürünleri ve hap formuna sokulmuş bitkiler piyasaya sürülmektedir. Zararı herkes tarafından bilinen alkollü içeceklerin üzerinde bile “hayat güzeldir,” “hayata içelim,” şeklinde ibareler görmek mümkün hale gelmiştir. Slavoj Zizek’in Nietzsche’nin “insan hiçbir şey istememektense, hiçliğin kendisini ister,” sözünden hareketle verdiği Diet-Cola ve kafeinsiz kahve örnekleri insanın hiçlik istencini, olmayana duyduğu arzuyu gayet net şekilde deşifre eder niteliktedir. İçi boşaltılmış, varlık sebebinden arındırılmış ürünler sağlıklı yaşama giden yolu asfaltlama çalışmalarında kullanılmaktadır. Lâkin akılda tutulmalıdır ki ister şekerli, ister şekersiz olsun, kola son derece zararlı bir üründür ve sadece şekerden ve kafeinden arındırlmış olması onun sağlıklı bir içecek olduğu manasını taşımaz. Tüm bunların ölümsüzlük konusuyla ilgisi ise şudur ey kara bahtlı okur: Ölümsüzlük bir ölümlü için olmayan bir şeydir. Ölümsüzlük ölümden arındırılmış yaşamdır. Gelinen noktada kapitalizm insanlara ölümsüz yaşam vaad etmektedir. Matematiksel adı sonsuzluk olan ölümsüzlük ölümlülüğün bittiği yerde, yani ölünen noktada başlar. Sonsuzluk kavramının başı sonu olmayan bir süreçten ziyade, başı sonu olmayan bir durumu anlattığını akılda tutarsak diyebiliriz ki ölümsüzlük ancak sonsuz boyuttaki bir çelişkinin dünyamıza yansımasıyla zuhur edebilir. Sonsuzluk veya ölümsüzlük birer süreç olmaktan ziyade birer durumdur, çünkü süreçler başı sonu olan sürerdurumlarken, durumlar durağan ve zaman dışı olgulardır. Zamandan ve uzamdan bağımsız bir varoluşsal durum olan ölümsüzlük felsefe tarihi boyunca ölümlü insan bilincinin tamamen dışında konumlanmış bir kendinde-şey olarak düşünülmüştür. Oysa biz biliyoruz ki aslında ölümsüzlük insanı çevreleyen değil, bilakis insanın çevrelediği bir boşluktur. Şu anda ölümsüzlüğü düşünmekte olduğumuza ve/fakat bu söylediklerimizin doğruluğunu kanıtlayacak hiçbir dayanağımız olmadığına göre demek ki ölümsüzlüğün düşüncemizin kendisini sürdürebilmek için kendi içinde yarattığı bir boşluk olduğunu teslim etmeliyiz. Boşluklar olmayan varlıkların yokluğunu doldurduğuna göre diyebiliriz ki düşünmek ölüme ara vermek, yaşamda boşluklar yaratmaktır. Ölümlü ne demektir? Bir gün ölecek olan, yani ölümden kurtulmuş olmayan. Peki ölümsüz ne demektir? Artık ölmesi mümkün olmayan, zira hâlihazırda ölmüş olan, bu vesileyle de işte ölümden arınmış olan.

From a debate between Slavoj Zizek and Alex Callinicos held at Marxism 2009 entitled, “What does it mean to be a Revolutionary today?”

%d bloggers like this: